Bezpieczeństwo strażaków pracujących w strefie niebezpiecznej jest priorytetem, a umiejętność skutecznego wzywania pomocy stanowi jeden z jego kluczowych elementów. Regularne ćwiczenia tej procedury powinny być traktowane z równą wagą, co szkolenia w komorze dymowej, stanowiąc integralną część przygotowania do działań gaśniczych i ratowniczych.
Procedura Wzywania Pomocy (MAYDAY)
Kluczowe jest ustalenie jasnej procedury wzywania pomocy przez strażaka pracującego w strefie niebezpiecznej. Istnieje propozycja, aby procedura wzywania pomocy została wysłana do KCKRiOL z sugestią przyjęcia jej jako obowiązującej w PSP. Sugeruje się również zmianę hasła wezwania pomocy na "MAYDAY". Ocenia się, że 90% problemu tkwi w tym, aby nauczyć się, przećwiczyć i regularnie odświeżać na ćwiczeniach zachowanie się w określonych sytuacjach wymagających wezwania pomocy. Pozostałe 10% problemu to właśnie kwestia hasła.
Symulacja Warunków Braku Widoczności
Można całkiem sensownie ćwiczyć to zagadnienie, nie ruszając się z jednostki i bez specjalnego wysiłku organizacyjnego. Wystarczy na wizjer maski nakleić kawałek papieru woskowego (lub zwykłej kartki papieru), który doskonale symuluje warunki całkowitego braku widoczności. Po wstępnym przeszkoleniu w zakresie procedury wzywania pomocy, wystarczy wprowadzać ćwiczących (w warunkach symulowanego braku widoczności) w sytuacje, podczas których ćwiczący powinien wezwać pomoc. Przykład takich ćwiczeń można znaleźć na stronie internetowej, gdzie zamieszczono klip wideo demonstrujący ćwiczenia z wzywania pomocy.
Wpływ Hałasu na Korespondencję Radiową
Sceptykom poleca się zapoznanie z klipem wideo, pt. "Wpływ hałasu na korespondencję radiową prowadzoną przez maskę aparatu oddechowego". Zwraca się uwagę, że strażacy często nie mają czujników bezruchu ani "papugi" (radiotelefonu) wchodząc do pomieszczenia. Wejście do płonącego budynku powinno odbywać się tylko w aparacie ODO, z czujnikiem bezruchu, radiotelefonem nasobnym i z linią gaśniczą. Uznaje się to za podstawę bezpieczeństwa. Wchodzenie bez sygnalizatora i radiostacji powoduje, że w przypadku jakiegokolwiek problemu strażak pozostaje bezbronny - nie ma żadnej możliwości porozumienia się z dowódcą. Chociaż strażak ma partnera z roty, wypadki rzadko są wynikiem jednej, wybranej przyczyny; to prawie zawsze wynik splotu kilku zdarzeń.
Wyzwania w Wyposażeniu i Działaniach Ratowniczych
Brak odpowiedniego sprzętu często wynika z prowadzenia działań pomimo jego niedoborów. Przykładem jest sytuacja, gdy prezes OSP zabiegał o środki na nowe aparaty powietrzne, a wójt kwestionował potrzebę ich zakupu. Doświadczenie pokazuje, że świat za szybą maski w ciemnym, zadymionym pomieszczeniu wygląda zupełnie inaczej. Nawet dobrze znane pomieszczenie w tych specyficznych warunkach staje się zupełnie inne, co jest szczególnym problemem dla ochotników, którzy często działają w pośpiechu i bez znajomości obiektu.
Wszelkie inicjatywy, projekty i dyskusje związane z bezpieczeństwem strażaków w czasie akcji są popierane, ponieważ RWD (Ratownictwo Własne Drużyny) w czasie akcji jest tak samo ważne jak ratowanie innych ludzi i mienia. Pomimo sceptycyzmu niektórych, kluczowe jest otwarte i przemyślane dążenie do poprawy bezpieczeństwa. Należy uparcie przedstawiać argumenty, pokazywać wyniki ćwiczeń, analizować scenariusze i dążyć do celu, nawet jeśli oznacza to konfrontację z zarządem lub naczelnikiem na Walnym Zebraniu w celu zwrócenia uwagi na braki podstawowego sprzętu BHP.
Ograniczenia Sprzętowe i Proponowane Rozwiązania
Istniejące sygnalizatory bezruchu, choć wystandaryzowane, mają swoje ograniczenia. Jak wykazały statystyki ostatnich 5 lat w Polsce, podczas działań w strefie zadymienia zginęło 4 strażaków PSP, a sygnalizator bezruchu nie zawsze był słyszalny od razu. Sygnalizator jest tylko urządzeniem technicznym, które:
- może się popsuć,
- jego dźwięk może nie być słyszalny w warunkach akcji (np. z powodu hałasu),
- nawet jeśli zadziała i zostanie od razu usłyszany, mija około pół minuty od utraty przytomności przez strażaka, co często jest już za późno.
Posiadanie sygnalizatora stało się czasami wymówką, sugerującą, że sprzęt BHP jest stosowany, choć sam sygnalizator niewiele daje. Problemem nie jest złe działanie sygnalizatora, lecz sposób pracy rot i ich osłony rotami zabezpieczającymi. Co z tego, że usłyszymy sygnalizator, jeśli nikt nie będzie gotów natychmiast ruszyć z pomocą?
Pojawił się również pomysł dotyczący przerobienia czujnika bezruchu tak, aby zamiast jednego głośniczka były dwa, umieszczone w kurtce UPS (jeden w okolicy kieszeni na piersi, drugi na plecach przy kołnierzu). Takie usytuowanie głośników wyeliminowałoby tłumienie dźwięku w wypadku przyciśnięcia czujnika. Cały komplet byłby montowany fabrycznie do nomexu, co jednak wiązałoby się z wyższymi kosztami. Ten pomysł, choć drogi, jest przykładem przemyśleń na temat poprawy bezpieczeństwa.
Zarządzanie Powietrzem w Strefie Zadymienia
Bardzo ważnym tematem jest zarządzanie powietrzem w strefie zadymienia, uznawanej za jedną z najniebezpieczniejszych czynności wykonywanych przez strażaków. W strukturach Państwowej Straży Pożarnej proces ten jest fundamentem bezpieczeństwa. Polega na stałej weryfikacji zapasu w butlach aparatów ochrony układu oddechowego oraz precyzyjnym określaniu czasu, jaki strażak może jeszcze spędzić w strefie zagrożenia. Dzięki ciągłej kontroli ciśnienia i raportowaniu stanów, ratownicy mogą precyzyjnie szacować własne zużycie powietrza w warunkach dużego wysiłku, co pozwala niemal całkowicie wyeliminować ryzyko związane ze zbyt długim przebywaniem w zadymieniu.
W 2023 roku Wielkopolski Komendant Państwowej Straży Pożarnej zatwierdził „Zbiór dobrych praktyk w zakresie zarządzania powietrzem strażaków w sprzęcie izolującym drogi oddechowe podczas prowadzenia działań gaśniczych w strefie zadymienia”. W ramach regularnego cyklu doskonalenia zawodowego, strażacy z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 2 w Poznaniu przeprowadzili ćwiczenia na terenie swojej jednostki, mające na celu utrwalenie kluczowych procedur postępowania podczas pożarów wewnętrznych, w tym zarządzanie powietrzem.
Linka Asekuracyjna: Interpretacje Prawne i Praktyczne
Pytanie o obowiązek używania linki asekuracyjnej budzi kontrowersje. Rozporządzenie z dnia 17 listopada 1997 r. (DzU 1997, nr 145, poz. 979) w paragrafie 68 punkcie 2 nakłada obowiązek na właściwego przełożonego sprawdzenia prawidłowości zamocowania linki asekuracyjnej u osób pracujących w izolacyjnym sprzęcie ochrony dróg oddechowych. Jednakże, niektórzy interpretują ten zapis jako jedynie wzmiankę o zachowaniu ostrożności „w przypadku użycia”, a nie jako jednoznaczny obowiązek jej stosowania.
Dokładna treść paragrafu 68, jak i paragrafów 69 i 70, wskazuje na ogólne zasady bezpieczeństwa, wyposażenia w sprzęt oświetleniowy czy sygnalizatory bezruchu (§ 51), ale nie zawiera konkretnego sformułowania co do technik asekuracyjnych z użyciem linki. Często przyjmuje się, że do asekuracji roty gaśniczej wystarczy linia gaśnicza. Zastosowanie linki jest uzasadnione w przypadkach, gdy jej celem jest lokalizacja ratowników i umożliwienie odnalezienia drogi ewakuacji, zwłaszcza w skomplikowanych pomieszczeniach. W małych altanach czy prostych obiektach linka może plątać się pod nogami i w węże, utrudniając poruszanie się.
Trening Fizyczny i Sprzęt Treningowy dla Strażaków
Użytkownicy ochrony dróg oddechowych doświadczają ogromnego stresu fizycznego i psychologicznego. Zrównoważony trening z wykorzystaniem sprzętu fitness dla strażaków zapewnia przygotowanie służb ratowniczych do szkolenia w pomieszczeniu treningowym. Dräger oferuje różne urządzenia do ćwiczeń, które pozwalają ocenić kondycję fizyczną strażaka przed rozpoczęciem treningu.
Urządzenia Treningowe Dräger
- Bieżnia mechaniczna: Cyfrowy wyświetlacz zapewnia informacje o szybkości, wzniesieniu, tętnie, czasie i odległości. Bieżnią steruje się poprzez ekran dotykowy, z możliwością połączenia z oprogramowaniem Dräger Fitness-Control-Software (TCS 5000) do ustawiania poziomów osiągów.
- Orbitrek Cross Walker: Dzięki ruchowi po elipsie plecy, biodra oraz stawy są obciążone w minimalnym stopniu. Działa jak ergometr całego ciała o stałej mocy z kontrolowanym przez puls systemem osiągów, oferując pięć różnych programów.
- Ergometr ramion: Precyzyjny mechanizm pozwala na ukierunkowane ćwiczenie różnych grup mięśni (klatki piersiowej, barku, ramienia oraz pleców) w pozycji siedzącej lub stojącej. Posiada czytelny wyświetlacz wszystkich danych ćwiczeń.
- Młot: Podczas ćwiczeń na wyciągu trenujący podnoszą i opuszczają za pomocą krążka linowego ciężar 22 kg. Zielone światło pokazuje prawidłowość wykonania, a liczba podniesień jest widoczna na dużym, cyfrowym wyświetlaczu LED.
- Drabina bez końca: Wypróbowane urządzenie treningowe, które stanowi realistyczny element we współczesnym treningu fizycznym. Szybkość wspinania może być płynnie ustawiana w zakresie od 3 do 30 m/min, podobnie jak wysokość do pokonania.
- Stepper: Systematyczny trening przygotowujący strażaków do wyczerpujących biegów po schodach. Opatentowany system Smart-Step-System łączy niezależne i zależne wspinanie się po schodach, sterowanie odbywa się wygodnie za pomocą samopodświetlającego się wyświetlacza.
- Ergometr rowerowy: Wyposażony w cztery programy treningowe, w tym automatyczny program z regulacją intensywności treningu na podstawie tętna. Funkcja automatycznego wyłączania momentu obrotowego zmniejsza opór w przypadku przeciążenia.
Urządzenia można połączyć z oprogramowaniem Dräger Training-Control-Software (TCS 5000), które umożliwia kompleksowe zarządzanie i monitorowanie treningu.
