Służba na rzecz społeczności lokalnej, ochrona życia, zdrowia i mienia to misja, którą realizują zarówno policjanci, jak i strażacy. W Polsce te dwie formacje - Policja i Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) - często współdziałają, a nierzadko zdarza się, że funkcjonariusze Policji angażują się również w działalność ochotniczą w szeregach OSP. Niniejszy artykuł przedstawia prawny kontekst funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych, zasady łączenia służby w Policji z byciem strażakiem-ochotnikiem, a także rolę tych służb w życiu społecznym, w tym w edukacji i wsparciu rodzin mundurowych.
Rola i Prawne Podstawy Funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych
Ustawa z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 194, z późn. zm.), zwana dalej ustawą OSP, stanowi podstawę prawną funkcjonowania tych jednostek. Zgodnie z jej art. 1, ochotnicze straże pożarne są umundurowanymi, wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt jednostkami ochrony przeciwpożarowej. Ich głównym przeznaczeniem jest walka z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami, w tym prowadzenie działań w zakresie ratownictwa specjalistycznego. Ustawową formą funkcjonowania OSP jest stowarzyszenie w rozumieniu przepisów ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach.
Ochotnicze straże pożarne odgrywają służebną rolę wobec społeczności lokalnej, wykonując swoje zadania z poszanowaniem godności i praw obywateli. Szczegółowe zadania OSP są określone w art. 3 ustawy. Ustawodawca nałożył jednocześnie na gminy obowiązek zawarcia umów ze wszystkimi OSP działającymi na ich terenie.
Obowiązki i Uprawnienia Strażaków OSP
Udział w działaniach i akcjach ratowniczych jest zarówno przywilejem, jak i obowiązkiem strażaków z ochotniczych straży pożarnych, zgodnie z art. 1 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Ustawodawca gwarantuje prawidłowość wykonywania zadań przez OSP, zobowiązując pracodawców do zwalniania od świadczenia pracy strażaka ratownika OSP biorącego udział w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach organizowanych przez gminę, Państwową Straż Pożarną lub inne uprawnione podmioty. Zwolnienie to obejmuje czas ich trwania, a także czas niezbędny do odpoczynku, zgodnie z art. 132 § 1 Kodeksu pracy (art. 12 ustawy OSP), który odnosi się do zachowania w każdej dobie prawa do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Za czas działań, akcji, szkoleń i ćwiczeń strażakowi ratownikowi OSP przysługują wynagrodzenie (uposażenie), ekwiwalent oraz inne świadczenia związane ze stosunkiem pracy lub służby. Ekwiwalent ten ma charakter obligatoryjny.
Służba w Policji a Członkostwo w OSP: Aspekty Prawne i Praktyczne
Kwestia łączenia służby w Policji z działalnością w Ochotniczej Straży Pożarnej, choć nie jest wprost wykluczona, wymaga ukształtowania wzajemnych relacji między zadaniami wynikającymi z obu rodzajów służb. Ustawa OSP w art. 12 w zakresie prawa do odpoczynku nie odsyła do innych regulacji prawnych poza Kodeksem pracy. Natomiast w ustawie o Policji oraz rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 11 września 2020 r. wprost zastosowano rozwiązanie o 11-godzinnym dobowym odpoczynku, wynikające z dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 listopada 2003 r.
Prawo do Zrzeszania się i Priorytet Służby
Brak jest przepisów, które wykluczałyby możliwość zrzeszania się. Wręcz przeciwnie, a contrario z treści art. 63 ust. 3 ustawy o Policji wynika, że policjanci mają prawo zrzeszania się. Są jedynie obowiązani do poinformowania przełożonego o przynależności do stowarzyszeń krajowych działających poza służbą. Przynależność do organizacji lub stowarzyszeń międzynarodowych wymaga zezwolenia komendanta głównego Policji lub upoważnionego przez niego przełożonego (art. 63 ust. 4).
Jednakże, zawsze priorytet powinna mieć służba w Policji. W razie konfliktu interesu policjant musi zdawać sobie sprawę, że w pierwszej kolejności jest związany rotą ślubowania, a sprzeniewierzenie się jej prowadzi do odpowiedzialności dyscyplinarnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że naruszenie ważnego interesu służby nie zawsze wiąże się z zawinionym zachowaniem funkcjonariusza.
Ograniczenia i Odpoczynek
Art. 62 ust. 1 ustawy o Policji stwierdza, iż policjant nie może podejmować zajęcia zarobkowego poza służbą bez pisemnej zgody przełożonego, ani wykonywać czynności lub zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z ustawy lub podważających zaufanie do Policji. Ograniczenia te dotyczą zarówno zajęć odpłatnych, jak i nieodpłatnych. Zgodnie z wolą ustawodawcy, służba w Policji korzysta z pierwszeństwa realizacji wobec wszelkich innych zobowiązań. Obecnie czas odpoczynku, o którym mowa w art. 132 § 1 Kodeksu pracy, jest tożsamy z czasem odpoczynku wynikającym z rozporządzenia w sprawie czasu służby policjantów.
Problem może pojawić się w przypadku zaistnienia zróżnicowania długości trwania tego wypoczynku. W takim przypadku należy pamiętać, że uprawnienie do niezbędnego odpoczynku ma charakter szczególny i nie jest powiązane ze służbą w Policji, lecz z konkretnymi zdarzeniami wynikającymi z ustawy OSP. W przypadku, gdy policjant-strażak ratownik OSP bierze udział w działaniach ratowniczych, jego przełożony ma obowiązek zapewnienia mu zwolnienia od zajęć służbowych oraz minimalnego dobowego wypoczynku.
Praktyczne Aspekty i Współpraca
Mimo potencjalnych wyzwań, wielu policjantów z powodzeniem łączy swoją służbę z działalnością w OSP. Wielu kolegów z jednostek podkreśla, że jest to korzyść dla straży, zapewniając dostępność wykwalifikowanego strażaka w godzinach porannych w dni wolne od służby policyjnej. Doświadczenie wskazuje, że współpraca z Policją w takich przypadkach często jest na bardzo wysokim poziomie, a funkcjonariusze są w stanie rozdzielić swoje role, działając w danym momencie albo jako strażak, albo jako policjant.
Przykład Połączenia Służby: Starszy Sierżant Wiktor Rozpędowski
Doskonałym przykładem połączenia służby w Policji z pasją do ratownictwa jest starszy sierżant Wiktor Rozpędowski. Na co dzień jest policjantem Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Powiatowej Policji w Opocznie, pełniącym służbę od 2018 roku. Po służbie w Policji, zmienia mundur i niesie pomoc jako strażak Ochotniczej Straży Pożarnej w Kunicach, gdzie od czterech lat pełni funkcję naczelnika.
Jego jednostka OSP Kunice jest istotnym wsparciem dla jednostki Państwowej Straży Pożarnej w Opocznie. Wiedza i doświadczenie zdobyte w obu służbach pomagają mu sprawnie reagować w sytuacjach wymagających pomocy. Dzięki jego inicjatywie oraz prezesa OSP w Kunicach, w marcu 2022 roku powstała tam dziecięca drużyna pożarnicza, licząca obecnie 24 pełnych zaangażowania dzieci w wieku od 3 do 11 lat. Przy OSP Kunice działa również drużyna kobieca, której członkinią jest żona Wiktora.
Współpraca Policji i OSP Kunice
31 stycznia 2024 roku, w ramach codziennej współpracy, policjanci z opoczyńskiej komendy wzięli udział w spotkaniu z dziecięcą drużyną pożarniczą przy OSP w Kunicach. Rozmawiali z małymi druhami o tym, jak bezpiecznie spędzić ferie zimowe. Każdy z uczestników spotkania otrzymał od policjantów książeczkę edukacyjną dotyczącą bezpiecznych zachowań. Dzieci natomiast przygotowały dla policjantów rysunki pokazujące służbę w policji i sposoby bezpiecznego spędzenia zimowej przerwy w nauce.
Misja Służb Publicznych i Wsparcie Rodzin
Zarówno praca strażaka, jak i policjanta to nie jest zwyczajna praca, lecz misja, która służy dobru każdego z nas. Służby te, angażując się w szeroki zakres działań - od gaszenia pożarów, przez pomoc podczas powodzi i wypadków, usuwanie gniazd os i szerszeni, aż po ściąganie z drzew nierozważnych kotków - dbają o bezpieczeństwo i porządek. Budynki, w których stacjonują te służby, to odpowiednio Remiza strażacka i Komisariat Policji. Do akcji wyjeżdżają wozami strażackimi i radiowozami wyposażonymi w specjalny sprzęt.
Numery Alarmowe i Bezpieczne Zachowania
W przypadku zagrożenia życia lub zdrowia, zawsze należy pamiętać o numerze alarmowym 112. Do Straży Pożarnej można również dzwonić pod numer 998, a do Policji pod numer 997. Połączenia te są bezpłatne, ale korzystanie z nich jest zarezerwowane wyłącznie dla osób w sytuacji zagrożenia. Ważne jest, aby dzwoniąc, przedstawić się i podać dokładny adres miejsca zdarzenia, aby służby mogły skutecznie pomóc.
Karolek i numer alarmowy 112 dla dzieci 📱 🔥
Wsparcie dla Rodzin Służb Publicznych - Fundacja Dorastaj z Nami
Za każdym mundurem stoi człowiek, który po pracy chciałby wrócić do domu, do swoich bliskich. Niestety, praca w służbach publicznych wiąże się z wysokim ryzykiem. Aby wesprzeć rodziny funkcjonariuszy, którzy zginęli lub zostali poszkodowani na służbie, działa Fundacja Dorastaj z Nami.
Fundacja Dorastaj z Nami powstała w 2010 roku i obejmuje pomocą dzieci żołnierzy, policjantów, strażaków, ratowników górskich. Ruszyła z kampanią społeczną „Dla Ciebie zginął policjant, strażak, żołnierz, a dla mnie tata”, której celem jest pokazanie, że za każdą tragedią medialną kryje się osobista historia i utrata bliskiej osoby. Kampania wykorzystuje spoty telewizyjne i radiowe z archiwalnymi materiałami, zderzając je z narracją rodzinną. Fundacja oferuje swoim podopiecznym wsparcie edukacyjne, psychologiczne, rozwojowe oraz pomoc w wejściu na rynek pracy. Wyjątkową rolę pełni doradca edukacyjny, który opiekuje się rodziną przez wiele lat. Fundacja wspiera również dorosłych członków rodziny, organizując warsztaty, wydając poradniki oraz inicjując działania integracyjne. Celem jest towarzyszenie dzieciom w dorastaniu, zapewnienie pomocy psychologa, wsparcia w nauce, odnalezieniu i rozwijaniu pasji, a także doradztwo w planowaniu drogi zawodowej.