Zawód strażaka to profesja, która na pierwszy rzut oka kojarzy się z walką z ogniem. To prawda, jednak w rzeczywistości jest to bardzo trudne i nierzadko niezwykle niebezpieczne zajęcie. Strażacy są często na pierwszej linii walki z żywiołami, podczas katastrof, wypadków czy innych zdarzeń niosących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Podstawowym celem ich pracy jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych.
Co jest najważniejsze w tym zawodzie? Odpowiedź nie jest oczywista. U strażaka, tak naprawdę, liczy się w największym stopniu to, jaki posiada on charakter. Odpowiednie podejście do pracy jest tutaj naprawdę ważne i może zaważyć na skuteczności działań. Strażak jest funkcjonariuszem państwowym, przeszkolonym do specjalnych zadań, a jego praca polega na gaszeniu pożarów, likwidowaniu zagrożeń drogowych, chemicznych, wodnych, radiologicznych oraz na zapobieganiu ich skutkom.
Wyzwania i zagrożenia w pracy strażaka
Zawód strażaka jest zawodem o bardzo wysokim ryzyku. Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach, narażeni na różnorodne czynniki ryzyka. Są to między innymi: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły, atmosfera uboga w tlen. Narażeni są także na urazy związane z wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi oraz powodziami.
Czynności wykonywane przez strażaków często wiążą się z dużym wysiłkiem fizycznym, na przykład dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze otoczenia, a wszystko to przy obciążeniu odzieżą ochronną. Może to być przyczyną wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia, a nawet chorób układu krążenia.
Strażacy pracują pod ciągłą groźbą niebezpieczeństwa, przez wiele godzin, często w systemie pracy dyżurowej. Stanowi to źródło stresu oraz potencjalnych problemów osobistych i rodzinnych. Tragiczne zdarzenia związane z akcjami ratowniczymi mogą wywoływać stres pourazowy. Strażacy nierzadko są wystawieni na widoki, których nikt z nas nie chciałby zobaczyć - mowa o katastrofalnych w skutkach wypadkach samochodowych czy pożarach, w których zginęli ludzie. Znajdowane tam ciała czasem są w takim stanie, że do identyfikacji ofiar potrzeba dodatkowych badań.
Kluczowe cechy charakteru niezbędne w służbie
Bycie strażakiem to trudne i odpowiedzialne zadanie, wszak w jego rękach spoczywa obowiązek ratowania mienia oraz życia. W tej profesji sprawdza się wiele cech, które są fundamentalne dla skuteczności działań.
Odpowiedzialność, rzetelność i opanowanie
Wśród najważniejszych cech wymienia się odpowiedzialność za swoje obowiązki, rzetelność we wszystkich podejmowanych działaniach, a także to, czy strażak jest osobą rozsądną i opanowaną. Te cechy mają duże znaczenie przede wszystkim w różnego rodzaju sytuacjach kryzysowych, kiedy to szybko trzeba podjąć odpowiednią i przemyślaną decyzję. Ważną cechą strażaka jest także decyzyjność, co doskonale widać przy wejściu do płonącego budynku. Strażak odpowiada wtedy nie tylko za siebie, ale również za swoich kolegów z jednostki, a przede wszystkim za osoby, którym niesiona jest pomoc.
Odwaga i szybkość podejmowania decyzji
Ponadto, strażak musi być osobą odważną i umiejącą szybko podejmować decyzje - tu nawet moment wahania może zaważyć na czyimś życiu. Odwaga jest kluczowa, ponieważ strażacy nierzadko stawiają czoła zagrożeniom, których większość ludzi unika. Każdego dnia czeka na nich masa wyzwań, z którymi muszą się mierzyć. Nie zawsze jest to kot na drzewie - czasem przytrafia się ogromny pożar lasu, powódź, która niszczy dom, albo ciężki, śmiertelny wypadek. W takich sytuacjach strażak nie może się bać, tylko musi stawić czoło zadaniom.
Pasja jako siła napędowa
Jeśli zadać pytanie o najważniejszą cechę przedstawicielowi tego trudnego zawodu, często usłyszy się o pasji. Praca strażaka musi iść w parze z tą cechą, w przeciwnym wypadku szybko dochodziłoby do wyczerpania, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. To właśnie pasja do wykonywanego zawodu spaja wszystkie inne cechy w całość i sprawia, że ludzie zajmujący się tą profesją chcą to robić.
Odporność na stres, empatia i praca zespołowa
Innymi kluczowymi cechami są: odporność na stres, zdolność do pracy zespołowej oraz empatia wobec poszkodowanych. Kandydat na strażaka musi być odporny na stres, umieć szybko podejmować decyzje i pracować pod presją zagrożenia zdrowia i życia. Strażacy działają w grupach, dlatego tak ważne jest pełne zaufanie, zgranie i jasna komunikacja pomiędzy członkami jednostki. Oprócz tego niezwykle istotna jest gotowość do nieustannego rozwoju i nauki, co w dzisiejszym, szybko zmieniającym się świecie technologii pożarniczych jest nieodzowne.
Poświęcenie i dostępność
Ważną cechą strażaka jest także jego dostępność, czyli gotowość do poświęceń. Nierzadko jest tak, że strażak spędza czas w domu do momentu, aż zawyje syrena. Wtedy trzeba szybko porzucić dotychczasowe obowiązki, przebrać się w specjalny strój i wsiąść do wozu, który niemal natychmiast wyjedzie do akcji ratowniczej. To duże poświęcenie, które nie każdy jest w stanie zrozumieć ani znieść. Oprócz fizycznej sprawności, niezbędnej do pracy w trudnych warunkach, strażacy muszą być gotowi na długie godziny służby, pracę w napięciu i zmienne godziny pracy, reagując na wezwania zarówno w dzień, jak i w nocy.
Predyspozycje fizyczne i psychiczne kandydata
Strażak powinien cechować się świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, odwagą i determinacją. Wysoka kondycja jest potrzebna do radzenia sobie na co dzień w dźwiganiu ciężkiego sprzętu, noszeniu ofiar na noszach czy wspinaniu się po drabinach. Niewielki procent zgłaszających się kandydatów spełnia wymogi formalne, związane ze stanem zdrowia i sprawnością fizyczną. Nie może bać się wysokości, dlatego podczas testów przyszli strażacy wchodzą na 30-metrową drabinę. Niekiedy dodatkowym wymogiem są umiejętności pływania lub sprawdzian lęku wysokości (akrofobia), co dotyczy stanowisk wymagających specjalnych predyspozycji. Istotną kwestią są również zdolności manualne.
Strażak przystępuje do służby w dobrej kondycji psychofizycznej, gdyż wymaga tego odpowiedzialność za sprawne działanie w ratowaniu życia i mienia. Wymagana jest również znajomość zaawansowanych technologii, odpowiedzialność za sprzęt i współpraca w zespole, gdzie każda decyzja może decydować o życiu ludzi.
Etyka, honor i zaufanie społeczne
Strażacy są wierni złożonemu ślubowaniu, świadomi swoich praw i obowiązków. Kierują się zarówno wartościami, które kształtowały historię pożarnictwa w Rzeczpospolitej Polskiej, jak i zasadami etyki zawodowej. Służba w szeregach PSP to powołanie, które strażak realizuje w duchu godności i honoru, poświęcenia, odwagi, odpowiedzialności, profesjonalizmu, poszanowania prawa, dyscypliny służbowej i wymogów działania zespołowego. Mundur, w odbiorze społecznym symbol bezpieczeństwa, zaufania i wyróżnienia, zobowiązuje strażaka do godnego zachowania i wyglądu. W akcjach ratowniczych, w których zawodzą znane procedury i zasady etyki zawodowej, strażak postępuje zgodnie z doświadczeniem i własnym sumieniem.
Strażacy cieszą się niesłabnącym szacunkiem, bo są tymi, którzy ratują ludzi, zwierzęta i mienie materialne. Zawód strażaka jest nierzadko niedoceniany przez wielu ludzi, aż do momentu, gdy przedstawiciel tej profesji udzieli bezpośredniej pomocy. To potrafi mocno wpłynąć na sposób myślenia o pracownikach straży pożarnej i zdanie sobie sprawy z faktu, że jest to jeden z najważniejszych zawodów świata, ale nie każdy może go wykonywać.
Zawód strażaka w Polsce cieszy się ogromną popularnością, zaufaniem i szacunkiem społeczeństwa. Wśród najczęściej wymienianych zalet straży pożarnej znalazły się m.in.: szybkość i skuteczność działania, dobra organizacja pracy, sprawność i gotowość do działania, a przede wszystkim dobrowolne poświęcenie innym. Wszystkie wymieniane wyżej cechy mają ogromny wpływ na budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa wśród obywateli.
Zawód: STRAŻAK - etiuda dokumentalna. Praca strażaków z JRG Choszczno
Droga do zawodu i ciągły rozwój
Młodzi ludzie często nie chcą zostać strażakami dla pieniędzy, bo sytuacja zarobkowa w tym zawodzie nie należy do najwyższych. Wielu z nich, zwłaszcza ochotników, traktuje aktywność w OSP jako pasję, co świadczy o głębokim powołaniu. Marzenia o pracy w straży są coraz trudniejsze do spełnienia, ponieważ niewielki procent zgłaszających się kandydatów spełnia rygorystyczne wymogi.
Aby Państwowa Straż Pożarna przyjęła kandydata, należy przejść przez proces rekrutacji, który obejmuje ocenę dokumentów, testy sprawności fizycznej, a następnie rozmowę kwalifikacyjną. Po tych etapach konieczne jest jeszcze badanie przez lekarza, który oceni zdolności psychiczne i fizyczne. Dopiero wtedy możliwe jest przyjęcie do służby PSP.
W przygotowaniu do zawodu ważne są: rozwój wytrzymałości tlenowej i mięśniowej, poprawa gibkości oraz zwiększenie siły. Regularne treningi ułatwiają przejście egzaminu sprawnościowego i pozwalają lepiej znosić ciężką pracę fizyczną. Strażacy mają często styczność z osobami poszkodowanymi, dlatego znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy jest kluczowa. Łatwość w nawiązywaniu relacji, komunikatywność i umiejętność pracy w grupie ułatwia prowadzenie działań. Młode pokolenie może zdobywać pierwsze doświadczenie w jednostkach Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), gdzie można przekonać się, jak wygląda prawdziwa akcja ratowniczo-gaśnicza. W parze z wiedzą powinny iść również umiejętności techniczne, takie jak obsługa węża strażackiego, hydronetki czy prądownicy, które wymagają praktyki.