Umundurowanie stanowi ważny element tożsamości i reprezentacji Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), odzwierciedlając tradycję, honor i zaangażowanie strażaków. Istnieje kilka rodzajów strojów, z których każdy przeznaczony jest na określone okazje i regulowany przez szczegółowe wytyczne.
Ubiór galowy
Ubiór galowy jest najbardziej uroczystym strojem, zarezerwowanym na specjalne okazje. W jego skład wchodzą:
- Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski i damski).
- Koszula w kolorze białym z długim rękawem.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Sznur galowy w kolorze srebrnym, przeplatany niebieską nitką.
Wyposażenie uzupełniające do ubioru galowego obejmuje:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
Ubiór galowy, uzupełniony o sznur galowy, ordery, odznaczenia, medale i odznaki, nosi się podczas:
- Świąt państwowych i Dnia Strażaka, w tym podczas świeckich spotkań oraz uroczystości religijnych z tej okazji.
- Uroczystości wręczenia sztandarów, orderów, odznaczeń, medali i odznak.
- Otwarcia strażnic oraz innych uroczystości o ważnym i podniosłym znaczeniu dla jednostki OSP lub właściwego zarządu ZOSP RP.
- Uroczystości składania wieńców na Grobie Nieznanego Żołnierza, grobach poległych i zmarłych oraz pod pomnikami i tablicami pamiątkowymi.
Ubiór galowy ze sznurem galowym i baretkami stosuje się również podczas:
- Uroczystych przedstawień w teatrach, salach koncertowych itp., gdy strażak występuje w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP, a dla pozostałych uczestników przyjęty jest strój wieczorowy.
- Innych ważnych uroczystości na polecenie prezesa (naczelnika) OSP lub prezesa właściwego zarządu oddziału ZOSP RP.
Do mundurów wyjściowych i galowych przyszywane są guziki oksydowane o średnicach 16 i 22 mm.
Ubiór galowy dla pocztów sztandarowych i flagowych
W przypadku pocztów sztandarowych i flagowych, do ubioru galowego wchodzą dodatkowe elementy wyposażenia:
- Rękawiczki białe.
- Pas główny koloru czarnego.
Do ubioru galowego z pasem głównym stosuje się obuwie typu „skutery” (nogawki spodni wpuszczane w cholewki butów). Dopuszcza się noszenie spodni bryczesów do butów wysokich typu „oficerski”, a także nakrycia głowy w postaci hełmu ozdobnego bądź hełmu bojowego łącznie z pasem bojowym z przypiętym toporkiem.
Ubiór wyjściowy
Ubiór wyjściowy jest przeznaczony do mniej formalnych, lecz wciąż oficjalnych okazji. W jego skład wchodzą:
- Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski i damski).
- Koszula w kolorze białym z długim rękawem.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Kurtka 3/4 z odpinaną podpinką w kolorze czarnym.
Wyposażenie uzupełniające do ubioru wyjściowego obejmuje:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
Ubiór wyjściowy z baretkami nosi się podczas:
- Uczestniczenia w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP.
- Występowania w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziałów ZOSP RP na oficjalnych spotkaniach i imprezach.
Ubiór letni
Ubiór letni jest stosowany w okresie od 1 maja do 30 września, gdy temperatura przekracza 20°C, zapewniając komfort w cieplejsze dni. W jego skład wchodzą:
- Koszula letnia w kolorze białym z krótkim rękawem, z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm.
- Spodnie (lub spódnica) w kolorze ciemnogranatowym.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
Wyposażenie uzupełniające do ubioru letniego obejmuje:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
- Sznur galowy w kolorze srebrnym, przeplatany niebieską nitką.
- Naramienniki w kolorze ciemnogranatowym.
Ubiór letni nosi się podczas:
- Występowania w okresie letnim w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP na spotkaniach i imprezach, np. zawodach sportowo-pożarniczych, oraz w okolicznościach, gdy nie obowiązuje umundurowanie wyjściowe bądź galowe.
- Koncertów strażackich orkiestr OSP.
- Posiedzeń władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP.
Stosowanie ubioru letniego warunkuje temperatura powyżej 20°C oraz zasada jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP. Decyzje w tym zakresie należą do prezesa OSP lub zarządu oddziału ZOSP RP organizującego wspólne wystąpienie.
Ubiór ochronny
Ubiór ochronny i specjalny jest niezbędny podczas działań wymagających zabezpieczenia strażaka przed zagrożeniami. W jego skład wchodzą:
- Ubranie ochronne dwuczęściowe.
- Ubranie specjalne popularne dwuczęściowe.
- Ubranie koszarowe.
- Ubranie pszczelarskie.
- Rękawice i kominiarka (niepalne).
- Buty specjalne.
- Hełm.
Odzież ochronną i specjalną nosi się podczas:
- Akcji ratowniczo-gaśniczych.
- Ćwiczeń i działań ze sprzętem oraz sprawdzianów wyszkolenia bojowego.
Dopuszcza się noszenie ubrania typu „moro” bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeśli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego. O rodzaju użytej odzieży decyduje kierujący akcją po dokonaniu rozpoznania zagrożeń w miejscu interwencji. Odzież ochronną stosuje się do czasu zniszczenia lub naturalnego zużycia.
Ekwipunek osobisty strażaka-ochotnika
W skład zestawu przedmiotów ekwipunku osobistego strażaka-ochotnika wchodzą:
- Pas bojowy.
- Zatrzasnik.
- Toporek strażacki.
- Latarka.
- Podpinka linkowa.
- Maska do aparatu powietrznego.
- Opatrunek osobisty.
- Worek brezentowy na odzież ochronną i ekwipunek osobisty.
Materiały i wykonanie mundurów
Mundur galowy męski Ochotniczej Straży Pożarnej, podobnie jak mundury wyjściowe, często produkowany jest z tkaniny gabardyna (wełniano-poliestrowej) w składzie wełna 45%, elana 55%, co zapewnia wysoki komfort użytkowania i łatwość pielęgnacji. Tkanina ta charakteryzuje się dobrą przepuszczalnością powietrza oraz odpornością na wybarwianie.
Marynarka munduru galowego jest lekko dopasowana, jednorzędowa, zapinana z przodu na cztery metalowe, oksydowane guziki z toporkami. Na ramionach umieszczone są pagony z naszytymi ognikami. Pod prawym pagonem, na szwie barkowym, przyszyty jest guzik do przypięcia sznura galowego OSP. Na piersiach oraz dole marynarki znajdują się kieszenie z klapkami. Wewnętrzna strona marynarki wykończona jest podszewką w kolorze dopasowanym do tkaniny wierzchniej.
Spodnie długie, bez mankietów, posiadają dwie kieszenie boczne skośne z przodu. W prawej tylnej nogawce znajduje się kieszeń tylna. W przodzie spodni odszyty jest rozporek zapinany na zamek i guzik. Pasek posiada „ściągacze” do regulacji obwodu zapinane na guziki.
Mundury odszywane są według rozmiarów wskazanych przez zamawiającego w oparciu o tabelę rozmiarową. W przypadku niestandardowych wymiarów (np. dłuższe kończyny, tęga lub szczupła sylwetka) należy podać dodatkowe informacje w zamówieniu. Mundury z wymiarami wykraczającymi poza standardową tabelę wyceniane są indywidualnie.
Koszule i inne akcesoria
Koszule strażackie, zarówno w wersji z długim, jak i krótkim rękawem, stanowią kluczowy element stroju reprezentacyjnego. Koszula PSP wyjściowa z długim rękawem ma kołnierzyk pod krawat, a mankiety rękawów są stębnowane i zapinane na guzik. Koszule białe, zakładane przez strażaków, podkreślają symbol danego wydarzenia.
Wśród akcesoriów znajdują się również eleganckie, skórzane rękawiczki wyjściowe, modele pięciopalcowe, letnie, dostępne w różnych rozmiarach. Oferowane są także porządnie wykonane sznury aspiranta zakończone stylizowaną prądownicą oraz haftowane pagony dla Ochotniczych Straży Pożarnych, przypinane do koszuli.
Mundur wyjściowy strażacki jest symbolem honoru, tradycji i zaangażowania w służbie społeczeństwu. Asortyment obejmuje szeroki wybór mundurów OSP, które spełniają najwyższe standardy jakości i stylu, w tym marynarki, koszule, kurtki i spodnie. Każdy mundur jest starannie wykonany, aby zapewnić elegancję, komfort i wygodę noszenia.
Odznaczenia i akcesoria do munduru
Uzupełnieniem munduru galowego są różnego rodzaju odznaczenia, naszywki i inne elementy dekoracyjne, które można dopasować do stroju, aby podkreślić osiągnięcia i zasługi w służbie. Mundur galowy strażacki nie byłby kompletny bez odpowiednich akcesoriów, takich jak baretki orderów i odznaczeń. Integralną część stanowią baretki wszystkich orderów i odznaczeń nadanych przez Prezydenta RP, a także baretka odznaczenia najwyższego stopnia. Elementy te są wszyte przy krawędzi lewej klapy kieszeni górnej.
Na klapach i pagonach mundurów oraz koszul strażackich znajdują się emblematy związkowe.
Regulacje prawne i nowe wzory umundurowania
Strażak Państwowej Straży Pożarnej na mocy ustawy jest obowiązany do noszenia w czasie służby umundurowania, środków ochrony indywidualnej i ekwipunku osobistego oraz oznak, które są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla strażaka.
W dniu 1 października 2021 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz 1795 z późn. zm.). Rozporządzenie to wprowadziło do użytkowania w Państwowej Straży Pożarnej nowy typ umundurowania - umundurowanie służbowe. Ubiór służbowy zastępuje dotychczas funkcjonujący rodzaj ubioru o tej samej nazwie oraz tzw. odzież specjalną (ubrania dla kadry dowódczo-sztabowej oraz ubranie koszarowe).
Nowe umundurowanie służbowe bazuje na koncepcjach wypracowanych przez inne służby mundurowe, opracowanych na bazie wojskowego munduru polowego wz. 2010. Duży nacisk położono na ergonomię nowego ubioru, co przejawia się w kolorze, zastosowanym materiale i wzorze. Dokonano także systematyzacji oznak, dodając do obecnie funkcjonujących oznaki przynależności państwowej w formie emblematu z godłem Rzeczypospolitej Polskiej, który ma być umieszczany na umundurowaniu wyjściowym i reprezentacyjnym, oraz w formie naszywki z flagą Rzeczypospolitej Polskiej na umundurowaniu służbowym.
Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej zastrzega sobie prawo do modyfikacji treści zawartej w dokumentacji techniczno-technologicznej dotyczącej przedmiotów ubioru służbowego, nowych wzorów płaszczy wyjściowych oraz oznak.