Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) to umundurowana jednostka, wyposażona w specjalistyczny sprzęt, której głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, zrzeszających ponad 700 tysięcy strażaków. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej i funkcjonuje jako stowarzyszenia, ściśle współpracując z Państwową Strażą Pożarną (PSP).
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), do którego obecnie należy ponad 4500 jednostek. Jednostki te muszą spełniać szereg wymagań sprzętowych i personalnych, choć jednostki spoza systemu również potrafią sprawnie działać, zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.
Jak zostać strażakiem OSP?
Proces wstąpienia do Ochotniczej Straży Pożarnej zazwyczaj składa się z kilku kroków. Pierwszym jest znalezienie jednostki, do której chciałbyś należeć, i skontaktowanie się z jej strażakami, którzy udzielą wszystkich informacji o służbie w OSP.
Kluczowym dokumentem w każdej jednostce jest jej statut, który określa cele i sposoby działania, prawa i obowiązki członków oraz zasady wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia. Po skontaktowaniu się z jednostką, kandydat jest zapraszany na spotkanie organizacyjne, podczas którego poznaje strukturę, bazę techniczną i dalsze kroki. Spotkanie służy wzajemnemu poznaniu i wyjaśnieniu motywacji kandydata.
Pozytywna ocena po spotkaniu umożliwia złożenie podania o wstąpienie. Decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia są podejmowane przez zarząd. Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Na tym etapie często odbywają się szkolenia wewnętrzne, pomagające określić, czy kandydat chce zostać strażakiem-ratownikiem.
Rodzaje członkostwa w OSP
Statut każdej jednostki określa rodzaje członkostwa. Zazwyczaj przewiduje się kilka kategorii:
- Członkowie zwyczajni (dawniej często nazywani czynnymi) - aktywnie uczestniczą w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem.
- Członkowie wspierający - mogą nimi być osoby fizyczne lub prawne, które zadeklarują wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie i zostaną przyjęte przez Zarząd OSP.
- Członkowie honorowi - to osoby fizyczne szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje Walne Zebranie Członków OSP.
- Członkowie Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP) - to osoby, które ukończyły 12 lat, uzyskały zgodę opiekunów ustawowych i złożyły przyrzeczenie. Członkowie MDP w wieku 16-18 lat mogą być wybierani do władz OSP.
Wymagania wiekowe dla strażaków OSP
Kwestia wieku w OSP jest złożona i regulowana zarówno przepisami ogólnymi, jak i statutem konkretnej jednostki. Poniżej przedstawiamy szczegółowe zasady:
Wiek a ogólne członkostwo w OSP
Nie ma jednego nadrzędnego zapisu określającego dolną granicę wieku dla członka zwyczajnego OSP. Ogólnie przyjmuje się, że członkostwo jest możliwe od 12 lat (w przypadku Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych). Górnej granicy wieku dla członkostwa zwyczajnego co do zasady nie ma.
Jednakże, należy pamiętać, że każdy statut OSP może zawierać własne definicje i regulacje dotyczące typów członkostwa i związanych z nimi wymagań wiekowych. Dlatego zawsze kluczowe jest zapoznanie się ze statutem konkretnej jednostki.
Wiek a udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych i szkoleniach
Zgodnie z przepisami ustawy o ochronie przeciwpożarowej i rozporządzeniami, bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy:
- Ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat.
- Posiadają aktualne badania lekarskie dopuszczające do takich działań.
- Odbyli szkolenie pożarnicze (szkolenie podstawowe).
Dopuszcza się pełnienie funkcji kierowcy przez strażaków ratowników OSP po ukończeniu przez nich 65 lat, pod warunkiem posiadania aktualnych badań lekarskich dopuszczających do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych. Tacy strażacy mogą również brać bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.
Kandydatem na strażaka ratownika OSP może być:
- Strażak OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, i który jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
- Strażak OSP w wieku od 16 do 18 lat, który za zgodą jednego z rodziców, opiekunów prawnych albo opiekunów faktycznych jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, z uwzględnieniem przepisów Kodeksu pracy.
Warto zaznaczyć, że w przypadku dużej ilości osób pełnoletnich, osoby nieletnie mogą nie być przyjmowane na szkolenia, gdyż nie mogą one uczestniczyć w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Inside Look: Basic Law Enforcement Academy
Szkolenie podstawowe
Szkolenie podstawowe, realizowane przez Państwową Straż Pożarną, jest przepustką do pierwszej akcji. Składa się z 38 tematów realizowanych w 136 godzinach (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych) i zakończone jest egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
Warunkiem uczestnictwa w szkoleniu jest ukończenie 16 lat i nieprzekroczenie 65 lat. W przypadku osób niepełnoletnich niezbędna jest zgoda rodziców na udział w szkoleniu. Egzamin po części teoretycznej uznaje się za zaliczony, jeśli zdający uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów.
Wiek a pełnienie funkcji we władzach OSP
Członek zwyczajny, który ukończył 16 rok życia, zyskuje bierne i czynne prawo wyborcze do władz OSP. Oznacza to, że może brać udział w głosowaniu, a nawet kandydować do władz stowarzyszenia. Należy jednak pamiętać, że w zarządzie OSP czy komisji rewizyjnej większość członków musi być pełnoletnia.
Nieletni kandydaci mogą pełnić wiele funkcji, ale nie mogą zajmować pewnych stanowisk, takich jak prezes, wiceprezes, naczelnik czy skarbnik. Jest to związane z brakiem pełnej zdolności do czynności prawnych, która jest wymagana przy podpisywaniu umów czy dokumentów finansowych.
Udział nieletnich w innych działaniach OSP
Osoby poniżej 18 roku życia, zwłaszcza członkowie MDP, mogą uczestniczyć w wielu aktywnościach OSP, takich jak zawody, pomaganie w remizie, przy naprawach samochodów czy zabezpieczanie imprez masowych. Jednakże, należy być świadomym potencjalnych ryzyk i odpowiedzialności prawnej.
W przypadku zabezpieczania imprez masowych, OSP co do zasady nie powinno wchodzić w takie działania, ponieważ nie jest to ich celem statutowym, a przede wszystkim, wiąże się to z dużą odpowiedzialnością. Zabezpieczenie imprezy masowej jest formą interwencji w świetle ustawy o ochronie przeciwpopożarowej, a więc wymaga odpowiednich kwalifikacji i pełnoletności.
Ważne: Nawet jeśli kierownictwo jednostki ufa nieletniemu członkowi, w przypadku nieszczęścia, zdarzenia lub potrzeby interwencji, mogą pojawić się poważne problemy prawne dla osób odpowiedzialnych w jednostce (prezesa, naczelnika). Zawsze należy kierować się przepisami prawa i statutem jednostki.
Motywacje i rzeczywistość służby w OSP
Chęć pomocy innym, robienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru czy podtrzymanie tradycji rodzinnych - to tylko niektóre powody, dla których ludzie zostają strażakami OSP. Bycie strażakiem OSP to ogromne poświęcenie, ale także poczucie spełnienia i przynależności do społeczności, która staje się drugą rodziną.
Służba w OSP wiąże się ze zmianą w życiu codziennym - dźwięk syreny alarmowej wywołuje skok adrenaliny i natychmiastową gotowość do działania. Jednostki OSP starają się być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze, choć nie oznacza to, że strażak musi stawić się na każdy alarm. Czas wyjazdu do zdarzenia przyjmuje się na 15 minut od momentu zaalarmowania. Wiele jednostek monitoruje gotowość poszczególnych strażaków lub wyznacza dyżury.
