Artykuł ten poświęcony jest zagadnieniom związanym z umundurowaniem strażaków, zarówno w kontekście współczesnym, jak i historycznym, ze szczególnym uwzględnieniem jego roli w akcjach społecznych oraz regulacji prawnych.
"Strażak na Szlaku" - akcja wspierająca dawstwo szpiku
W dniach 6 i 7 lipca blisko 1000 strażaków i strażaczek z 260 jednostek z całej Polski wzięło udział w wyprawie na Śnieżkę. Ponad 130 strażaków i strażaczek z 41 jednostek w Małopolsce, w pełnym, ważącym 20 kg umundurowaniu, zdobyło Śnieżkę. Dołączyli oni do niemal 1000-osobowej grupy swoich koleżanek i kolegów, którzy ruszyli na szlak, by wspierać chorych na nowotwory krwi. Celem tej inicjatywy jest promowanie dawstwa szpiku i krwiotwórczych komórek macierzystych. Jest to już czwarta edycja akcji „Strażak na Szlaku”, podczas której mundurowi okazują solidarność z pacjentami hematoonkologicznymi.
Misja ratowania życia - dlaczego dawstwo szpiku jest ważne dla strażaków
Druh Sławomir Kowalczyk z OSP Łukowice Brzeskie, strażak i faktyczny dawca szpiku, podkreśla, że "nie musimy nosić munduru, żeby zostać bohaterem, bo każdy z nas ma moc ratowania życia innym". W 2019 roku oddał on krwiotwórcze komórki macierzyste swojej „bliźniaczce genetycznej” z Niemiec, dając jej tym samym szansę na życie. Sam przekonał się, jak prosty sposób można odmienić czyjś los, i teraz chce zachęcić do tego innych.
Druh Kowalczyk dodaje: „Na co dzień razem gasimy pożary, jeździmy do poszkodowanych w wypadkach i jesteśmy wszędzie tam, gdzie możemy pomóc. Naszą misją jest ratowanie życia drugiemu człowiekowi, dlatego idea dawstwa szpiku jest nam tak bliska. Od 2021 roku razem z druhnami i druhami z całej Polski łączymy siły, by promować tę wyjątkową ideę i okazać wsparcie pacjentom walczącym z nowotworami krwi. Chcemy też uświadomić społeczeństwu, że każdy z nas - w prosty sposób - może pomóc”.
Cel i przebieg akcji "Strażak na Szlaku"
Przed nami czwarta już górska wyprawa, tym razem na Śnieżkę. Strażacy zdobywają szczyt Karkonoszy w pełnym umundurowaniu, by tym drobnym gestem pokazać, z jak ciężkim i trudnym przeciwnikiem mierzą się pacjenci hematoonkologiczni. Chcą również zarejestrować 998 nowych potencjalnych dawców szpiku, ponieważ im więcej osób w bazie, tym większa szansa na to, że pacjent znajdzie swojego zgodnego „bliźniaka genetycznego” i zacznie drugie, zdrowe życie.
Dotychczas w całej Polsce strażacy zorganizowali 147 akcji rejestracji, podczas których do bazy Fundacji DKMS dołączyło 5 808 osób gotowych pomóc chorym na nowotwory krwi. Rejestracja towarzyszy również wejściu na szczyt. Od 5 do 7 lipca na deptaku w Karpaczu można było spotkać strażaków wraz z wolontariuszami Fundacji DKMS i dołączyć do bazy potencjalnych dawców. Dodatkowo, 6 i 7 lipca rejestracja odbyła się również w Domu Śląskim. Nie trzeba być w Karpaczu, żeby zostać potencjalnym dawcą szpiku!
Po trzech latach i trzech tatrzańskich szczytach przyszedł czas na Karkonosze. Pierwsza tura strażaków, licząca 500 osób, wyruszyła w sobotę do najwyżej położonego schroniska w Karkonoszach. Drugi zespół dołączył do nich kolejnego dnia. Ubiegłoroczna akcja pokazała, że nawet trudne warunki nie powstrzymają strażaków przed pomaganiem. Szalejąca w Tatrach burza uniemożliwiła zdobycie Giewontu, ale nie zgasiła płomienia w sercach strażaków. Pomimo niesprzyjającej pogody rejestrowali wówczas potencjalnych dawców szpiku, a jednym z nich został strażak Artur z OSP Łączki Kucharskie. Bardzo szybko okazało się, że jego „bliźniaczka genetyczna” potrzebuje pomocy. Artur oddał swoje komórki macierzyste kobiecie z Polski, dając jej tym samym szansę na powrót do zdrowia i dalsze życie.
Wsparcie dla Moniki Koziei - osobista motywacja strażaków
Strażacy wyruszają na szlak, ponieważ idei dawstwa szpiku może potrzebować w którymś momencie życia każdy z nas. Nowotwór krwi pojawia się często niespodziewanie, bez względu na wiek, stan zdrowia, wykonywany zawód czy styl życia, burząc cały dotychczasowy świat osoby chorej. Przy tej wyprawie druhom i druhnom towarzyszy dodatkowa, osobista motywacja - idą w góry, by pomóc chorej na białaczkę koleżance.
Monika Kozieja jest mamą dwójki dzieci i strażaczką Ochotniczej Straży Pożarnej Trzebnice (woj. dolnośląskie). Nie boi się podejmować ryzyka, by ratować życie nieznajomych. Dziś to ona potrzebuje pomocy od osoby, której nie zna - niespokrewnionego dawcy szpiku. Apeluje: „Kiedy zawyją syreny, rzucamy wszystko i ruszamy do wezwania - nigdy nie wiemy, czy to ‘tylko’ woda w piwnicy czy może pożar domu lub wypadek. Liczy się każda sekunda. W przypadku osób chorych na nowotwór krwi liczy się każdy potencjalny dawca szpiku, bo ta jedna osoba może być właśnie TĄ, która uratuje życie - również moje. Jeśli możesz, dołącz do bazy potencjalnych dawców szpiku. Dla nas, pacjentów, możesz być jedyną szansą na pokonanie choroby”.
Na świecie co 27 sekund, a w Polsce co 40 minut jedna osoba dowiaduje się, że choruje na nowotwór krwi. Pomimo ponad 41 milionów potencjalnych dawców szpiku w światowej bazie i ponad 2 milionów w polskim rejestrze, nadal co piąty pacjent nie znajduje zgodnego dawcy.
Nowe umundurowanie strażaka PSP: Regulacje i innowacje
Od 1 października 2021 roku w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) obowiązuje nowy wzór umundurowania, który wprowadza istotne zmiany w wyglądzie i funkcjonalności strojów strażackich. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz 1795 z późn. zm.) wprowadziło do użytkowania nowy typ umundurowania służbowego. Ma ono na celu nie tylko poprawę estetyki, ale także zwiększenie komfortu i bezpieczeństwa strażaków podczas ich codziennej służby. Nowy system umundurowania zastępuje dotychczasowe ubrania, wprowadzając nową systematykę rodzajów ubiorów, takich jak wyjściowy, reprezentacyjny i służbowy.
Mundur strażaka
Kluczowe zmiany i elementy nowego umundurowania
Nowy system umundurowania zastąpił dotychczasowe ubrania, takie jak służbowe, koszarowe oraz dowódczo-sztabowe. Zmiany w regulacjach dotyczą także oznakowania mundurów, co pozwala na lepsze identyfikowanie strażaków oraz ich stopni. Nowe umundurowanie strażaka PSP charakteryzuje się wieloma istotnymi elementami:
- Składa się z bluzy i spodni koloru piaskowego, które nawiązują do wojskowego munduru polowego wz. 2010.
- Na plecach bluzy umieszczono napis „PAŃSTWOWA STRAŻ POŻARNA”.
- Na ramionach znajdują się oznaki przynależności państwowej oraz emblematy PSP.
- Spodnie mają prosty krój i możliwość regulacji obwodu pasa, co zapewnia wygodę noszenia.
Zastosowanie koloru piaskowego w mundurach jest nieprzypadkowe; ma na celu lepsze dopasowanie do warunków terenowych, w jakich strażacy często operują. Zmiany w designie obejmują nie tylko kolor, ale również rozmieszczenie kieszeni oraz oznak. Dzięki zwiększonej liczbie kieszeni, strażacy mają łatwiejszy dostęp do niezbędnych narzędzi i akcesoriów, co przekłada się na efektywność pracy.
Materiały i technologie w nowym umundurowaniu
Nowe umundurowanie strażaka PSP zostało zaprojektowane z wykorzystaniem nowoczesnych materiałów, które zapewniają komfort oraz bezpieczeństwo. W skład uniformu wchodzą elementy wykonane z tkanin odpornych na warunki atmosferyczne, co jest kluczowe w pracy strażaków. Zastosowano technologie, które poprawiają funkcjonalność strojów, np. tkaniny z wzmocnieniami na newralgicznych miejscach, takich jak barki i łokcie, co zwiększa trwałość ubrań.
Materiały użyte w mundurach charakteryzują się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne, wytrzymałość, odporność na wodę oraz komfort noszenia. Wysoka odporność na wodę sprawia, że nowe mundury są idealne do pracy w deszczowych warunkach, co zwiększa bezpieczeństwo strażaków. Dodatkowo, materiały te są łatwe w pielęgnacji, co pozwala na ich dłuższe użytkowanie.
Nowe umundurowanie PSP wprowadza także zaawansowane technologie, które znacząco poprawiają bezpieczeństwo podczas akcji. Zastosowanie materiałów odblaskowych zwiększa widoczność strażaków w trudnych warunkach oświetleniowych. Nowe mundury są wyposażone w technologie zapewniające ochronę termiczną, co pozwala strażakom na skuteczne działanie w ekstremalnych temperaturach dzięki innowacyjnym tkaninom, które izolują ciepło.
Proces wydawania i konserwacji umundurowania
Proces wydawania umundurowania strażaka PSP jest ściśle regulowany i rozpoczyna się w dniu mianowania strażaka. Każdy nowy członek jednostki otrzymuje swoje mundury z jednostki organizacyjnej, w której będzie pełnił służbę. W ramach tego procesu strażak podpisuje odpowiednie dokumenty potwierdzające odbiór umundurowania oraz środków ochrony indywidualnej.
Utrzymanie umundurowania obejmuje odpowiednie czyszczenie, przechowywanie oraz kontrolę stanu technicznego. Strażacy są zobowiązani do dbania o swoje mundury, aby zapewnić ich funkcjonalność i bezpieczeństwo podczas akcji ratunkowych. Mundury powinny być regularnie czyszczone zgodnie z zaleceniami producenta, co zazwyczaj obejmuje pranie w niskiej temperaturze oraz unikanie silnych detergentów, które mogą uszkodzić tkaniny. Każdy strażak powinien również regularnie kontrolować stan swojego umundurowania, zwracając uwagę na ewentualne uszkodzenia, takie jak przetarcia czy rozdarcia. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek wad, mundur powinien być naprawiony lub wymieniony, aby zapewnić odpowiedni poziom bezpieczeństwa podczas akcji ratunkowych.
Porównanie i przyszłość umundurowania PSP
Porównując nowe umundurowanie strażaka PSP z jego wcześniejszymi wersjami, można zauważyć szereg istotnych różnic zarówno w aspekcie funkcjonalności, jak i estetyki. Nowe mundury charakteryzują się lepszym dopasowaniem do ciała, co poprawia komfort noszenia, a także zwiększa mobilność strażaków podczas wykonywania zadań.
W obliczu rosnących wymagań dotyczących bezpieczeństwa i efektywności w służbie, przyszłość umundurowania strażaków PSP może obejmować jeszcze bardziej zaawansowane technologie. Przykładem mogą być mundury wyposażone w czujniki biometryczne, które monitorują stan zdrowia strażaka podczas akcji. Dodatkowo, rozwój materiałów samonaprawiających się, które mogą zregenerować drobne uszkodzenia, może znacząco zwiększyć trwałość umundurowania. Wprowadzenie takich innowacji nie tylko poprawi komfort i bezpieczeństwo strażaków, ale również zredukuje koszty związane z konserwacją i wymianą sprzętu.
Strażak Państwowej Straży Pożarnej na mocy ustawy jest obowiązany do noszenia w czasie służby umundurowania, środków ochrony indywidualnej i ekwipunku osobistego oraz oznak. Przedmioty te są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla strażaka.
Historyczne umundurowanie strażackie i wyzwania rekonstrukcyjne
Coraz częściej spotykamy się w Polsce ze strażackimi grupami rekonstrukcyjnymi tworzonymi przez jednostki ochotniczych straży pożarnych. Nadal stanowią one novum i zdecydowanie różnią się od grup wojskowych, których głównym zadaniem jest inscenizowanie walki bitewnej.
Wyzwania w odtwarzaniu historycznych mundurów
Aby pomóc w rekonstrukcji, pracownicy muzeum muszą uzyskać informację, czy dana jednostka działała w miastach, na wsiach, czy może w zakładach pracy. Ważne jest, by określić przedział czasowy, wskazać region i niekiedy nazwę miasta. Przykładowo, hełmy ochotników z miasta Krakowa zdecydowanie różniły się od hełmów pozostałych galicyjskich straży pożarnych przełomu XIX i XX w. Umundurowanie strażackie dawnej Warszawy i Poznania to także temat na osobne rozważania.
Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach nie ma opracowanych wykrojów, dzięki którym można byłoby odtworzyć umundurowania minionych epok. Zadanie to wymagałoby pracy dokumentalnej w wielu archiwach w całej Polsce, a nawet i za granicą. Ktoś mógłby zapytać, czy rzeczywiście byłoby to tak trudne. Muzeum dysponuje zarządzeniami w sprawie umundurowania i odznak, zapisami projektów ich unifikacji, regulaminami i załącznikami do nich z rysunkami i wytycznymi. Ma w swoich zbiorach także same mundury i zdjęcia, na których można dostrzec strażaków w pełnym umundurowaniu wraz z uzbrojeniem. To prawda, jednak problematyka rekonstrukcji umundurowania strażackiego, która dotyczy przeważnie okresu po 1918 r. i do końca lat 50. XX w., może stanowić niemały problem.
Brak precyzyjnych danych w historycznych regulaminach
W regulaminie umundurowania i odznak starszeństwa Głównego Związku Straży Pożarnych z 1922 r. o nakryciu głowy przeczytamy: „Czapka rogatywka, ciemno-granatowa, krojem czapek oficerów W.P. z czerwonemi wypustkami w szwach dla szeregowców i podoficerów. Oficerowie straży i urzędnicy związkowi noszą takież rogatywki lecz z otokiem aksamitnym. Daszki czapek czarne, skórzane, przyczem dla straży okute białym metalem, dla urzędników Związku bez okucia. Paski do czapek: szeregowi i podoficerowie - czarne, skórzane, oficerowie - srebrne, urzędnicy związkowi - złoto. Na czapkach znaki: na otoku godło strażackie, wyżej biały orzełek wg rysunku na znaku Związku”.
Regulamin ten powinien stanowić najważniejszą podstawę do określenia wykrojów czapek mundurowych, a jednak nie ma w nim informacji na temat wymiarów, np. szerokości paska, otoku, długości i szerokości daszku, szerokości czerwonych wypustek z dokładnym określeniem odcienia. Nie znajdziemy w nim także informacji o rodzaju i gatunku materiału. Zamieszczony rysunek również nie stanowi podstawy do określenia wzornika.
Współcześnie akty prawne - zarządzenia, rozporządzenia, uchwały, regulaminy, instrukcje itp. - tworzone są w inny sposób. Zatwierdza je sztab ludzi, a wzorniki w postaci rysunków czy kolorowych ilustracji sporządzane są za pomocą specjalnych programów i algorytmów komputerowych. Dawniej taki dokument dla straży pożarnych mógł zostać opracowany w sposób spontaniczny i być zależny jedynie od decyzji i ustaleń kilku osób. Rysunki jako załączniki do regulaminów były sporządzane odręcznie, często ołówkiem, a następnie przekazywane do druku. W późniejszych latach, mimo że mówiło się o próbie zmian lub ujednolicenia wspomnianych zapisów, to jednak i tak je powielano. Przykładowo w regulaminie umundurowania z 1930 r. o czapce strażackiej przeczytamy niemal to samo, co w zacytowanym regulaminie z 1922 r. Okazuje się, że obydwa wzory strażackiej rogatywki odróżniają właściwie jedynie emblematy, a na ich temat w obu regulaminach nie znajdziemy zbyt wielu informacji.
Problemy z autentycznością i dokumentacją
Podstawą do badań w tym obszarze mogą być jedynie pełnopostaciowe fotografie portretowe strażaków wykonane w atelier. Udostępnienie takich dokumentów jest ryzykowne. Na wielu fotografiach dostrzec można umundurowanie niezgodne z obowiązującym regulaminem. Potwierdzają to np. pozyskane przez muzeum archiwalia z OSP Radomsko w likwidacji. W kilku przynajmniej pismach adresowanych do strażaków można przeczytać, że zarząd jednostki informuje o ich wydaleniu z powodu przerobienia mundurów na własny użytek. Pisma te nie tłumaczą, na czym polegały owe przeróbki.
Tajemnicą poliszynela w latach 50. było np. nakładanie metalowych emblematów wykonanych samodzielnie z puszek po konserwach lub kompletowanie umundurowania z różnego okresu działalności. Przyczyną takich działań były problemy ekonomiczne. Członek zarządu OSP z Podkarpacia, który informował o podjętej w jednostce rekonstrukcji umundurowania strażackiego z lat 50., przyznał: „Tak, jesteśmy świadomi możliwych różnic w stosunku do regulaminu. W historii naszej jednostki te również się pojawiały. Na przykład na zdjęciach, które się zachowały, pojawia się czapka rogatywka, choć w teorii nie jest to zgodne z ówczesnym regulaminem”. Dokumentem prawnym, który nie budzi zastrzeżeń, jeśli mowa o latach 50., jest zarządzenie ministra gospodarki komunalnej z dnia 28 sierpnia 1951 r. o umundurowaniu, oznakach i dystynkcjach personelu technicznego komend straży pożarnych.
tags: #strazak #w #pelnym #umundurowaniu