Wymiary i Oznaczenia Biegów Schodowych w Kontekście Przepisów i Bezpieczeństwa

Komfort użytkowania schodów, szczególnie w miejscach użyteczności publicznej, jest regulowany przez liczne przepisy i normy prawne. Zarówno projektanci, jak i zarządcy budynków muszą znać i stosować się do obowiązujących standardów, aby zapewnić wszystkim użytkownikom, w tym osobom z niepełnosprawnościami, swobodny dostęp do miejsc znajdujących się na różnych kondygnacjach. Obowiązek oznaczenia biegu schodów czy wymagania dotyczące wymiarów stopni wynikają przede wszystkim z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które zostało ujednolicone 8 kwietnia 2019 r.

Podstawowe Wymogi Prawne Dotyczące Schodów

Zgodnie z § 66 wspomnianego rozporządzenia, schody powinny znajdować się w każdym budynku, który ma więcej niż jedną kondygnację. Wymiary schodów w poszczególnych budynkach obejmują minimalną szerokość użytkową biegu i spocznika, a także maksymalną wysokość stopni. Wytyczne te wynikają z § 68 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury.

Minimalne Wymiary dla Schodów w Różnych Typach Budynków

• We wszystkich budynkach, niezależnie od ich przeznaczenia, schody prowadzące do kondygnacji podziemnej, pomieszczeń technicznych i poddaszy nieużytkowych muszą posiadać minimalną szerokość użytkową biegu schodów i spocznika 0,8 metra oraz maksymalną wysokość stopni 0,2 metra.
• W budynkach użyteczności publicznej oraz budynkach produkcyjnych łączną szerokość użytkową biegów oraz łączną szerokość użytkową spoczników w klatkach schodowych, stanowiących drogę ewakuacyjną, należy obliczać proporcjonalnie do liczby osób mogących przebywać równocześnie na kondygnacji, na której przewiduje się obecność największej ich liczby, przyjmując co najmniej 0,6 m szerokości na 100 osób, lecz nie mniej niż określono to w ust. 1.
• Minimalna szerokość biegu schodów w domach jednorodzinnych i dwukondygnacyjnych mieszkaniach nie powinna być mniejsza niż 0,70 m.
• W zakładach leczenia zamkniętego szerokość schodów powinna wynosić minimum 1,40 m.
• W budynkach z pomieszczeniami przemysłowymi szerokość musi wynosić minimum 1,20 m.
• Pozostałe obiekty, wyżej nie klasyfikowane, muszą mieć minimalną szerokość 1,00 m.
• Szerokość użytkowa schodów zewnętrznych do budynku powinna wynosić co najmniej 1,2 m, przy czym nie może być mniejsza niż szerokość użytkowa biegu schodowego w budynku.

Liczba Stopni w Jednym Biegu

Wymagania dotyczące stopni są opisane w § 68 i § 69. Zgodnie z prawem ich liczba w jednym biegu schodów stałych nie może być większa niż:

• 14 stopni - w budynku opieki zdrowotnej.
• 17 stopni - w innych budynkach.

Przy czym stopni w jednym biegu powinno być maksymalnie 10, aby zachować ergonomię. Jeżeli biegi są zbyt długie, powoduje to znużenie. W wygodnymi biegami są te, które liczą 10 i 12 stopni. Stosując biegi w schodach wewnętrznych, nie mogą one wynosić mniej, niż 3 stopnie, aby uniknąć potknięcia.

Wymiary Stopni: Wysokość i Szerokość

Szerokość stopni należy ustalać indywidualnie na podstawie konkretnego wzoru: 2H + S = 0,6 do 0,65 metra, gdzie "H" oznacza wysokość, a "S" szerokość stopnia.

Przyjmuje się, że szerokość stopni znajdujących się przed wejściem do budynku ma mieć minimum 0,35 metra. Standardowa wysokość stopnia schodów oscyluje między 16 a 18 cm i wynika ze średniej długości kroku człowieka. Maksymalna wysokość stopnia schodów wewnętrznych, jaką dopuszcza Prawo budowlane, to 19 cm, z wyjątkiem piwnic i poddaszy nieużytkowych (20 cm). Co ważne, wymiary stopni schodowych powinny być jednakowe na całej długości biegu. Głębokość schodów nie powinna być mniejsza niż 25 cm, a jej górna granica to około 29-30 cm.

Schody Specjalne

Należy w tym miejscu podkreślić, że schody wachlarzowe, a także zabiegowe i kręcone nie spełniają norm wynikających z Ustawy o dostępności i nie są zalecane. W miejscu, w którym zostały już zastosowane przed wejściem w życie Ustawy, należy zapewnić inny, alternatywny sposób dostania się na kondygnację (np. dźwig osobowy, podnośnik). Specyficzne wymogi dotyczą schodów wachlarzowych i zabiegowych: szerokość takich stopni musi wynosić minimum 25 cm, a w najwęższym miejscu stopień nie może być węższy niż 10 cm.

Spoczniki i Ich Wymiary

Spocznik jest ważnym elementem konstrukcji schodów. Szerokość spocznika międzypiętrowego nie może być mniejsza niż szerokość użytkowa biegu schodów. Minimalna wartość to 80 cm, jednak zaleca się, aby spocznik był o 20 cm szerszy od samego biegu. W przypadku spoczników piętrowych minimalna zalecana szerokość wynosi 120 cm, co odpowiada standardowej szerokości korytarza i drogi ewakuacyjnej. Optymalna szerokość to 150 cm, zapewniająca swobodną przestrzeń manewrową, co jest niezbędne dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Szerokość spoczników piętrowych powinna wynosić około 20 cm więcej, niż użytkowa szerokość biegu, aby ruch był płynny, nawet w przypadku, gdy ktoś zatrzyma się np. przed drzwiami.

Oznaczenia Schodów i Dostępność

W kontekście stopni należy pamiętać o tym, aby były one odpowiednio wyprofilowane. Oznaczenie schodów w budynkach użyteczności publicznej to obowiązek wynikający z § 98 ust. 12 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie z dnia 10 września 1998 r. i § 306 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.

Wymogi Dotyczące Oznaczeń

• Zgodnie z oboma dokumentami, wszystkie krawędzie stopni lub pierwszy i ostatni stopień w biegu powinny być wyróżnione w sposób wizualny, na przykład poprzez zastosowanie kontrastujących kolorów lub zmianę faktury, odcienia albo barwy.
• Na 50 cm przed początkiem i końcem schodów, należy umieścić znaki ostrzegawcze o szerokości od 40 do 60 cm, obejmujące całą szerokość schodów.
• Krawędzie stopni muszą być oznaczone pasem kontrastowym o szerokości 5 cm, biegnącym wzdłuż całej krawędzi stopni.
• Kontrast kolorystyczny oznaczeń powinien wynosić co najmniej 70%.
• Oznaczenie biegu schodów można wykonać, dzięki ostrzegawczym pasom w kolorze żółto-czarnym, które gwarantują odpowiednią widoczność z dalekiej odległości i wskazują na miejsca potencjalnie niebezpieczne.

Oznaczenia dla Osób z Niepełnosprawnościami

Warto pamiętać nie tylko o podstawowych oznaczeniach schodów, ale też o dodatkowych, czyli takich, które ułatwią osobom z niepełnosprawnością wzrokową poruszanie się po różnych kondygnacjach. Wygodną opcją będą napisy na poręczach zapisane alfabetem Braille’a.

Warto pamiętać o tym, że podmiot publiczny ma obowiązek zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami dostępu alternatywnego, jeśli nie jest w stanie spełnić minimalnych wymagań dotyczących dostępności. Tak wynika z Art. 7 Ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.

Ruchome Schody

Na montaż ruchomych schodów trzeba uzyskać pozwolenie budowlane. Ruchome schody są urządzeniami technicznymi o określonych wymaganiach dotyczących bezpieczeństwa i funkcjonalności, co oznacza, że ich instalacja musi być zgodna z przepisami prawa budowlanego oraz normami technicznymi. Budynek musi posiadać określone wymiary, aby istniała możliwość instalacji ruchomych schodów. Dlatego zawsze jest to decyzja indywidualna. W kontekście konstrukcji ruchomych, pierwsza kwestia dotyczy przygotowania odpowiedniego oznaczenia schodów. Co istotne, 50 cm przed ruchomymi schodami znajdować musi się wizualny znak (najczęściej pas ostrzegawczy). Krawędzie przed ruchomą konstrukcją należy natomiast wyróżnić - kontrastowe oznaczenie schodów o szerokości od 8 do 10 cm.

Balustrady i Poręcze

Schody zewnętrzne i wewnętrzne służące do pokonywania wysokości powyżej 0,5 metra wymagają zabezpieczenia. Należy zastosować balustrady lub inną ochronę od strony otwartej przestrzeni. Wymóg ten dotyczy większości schodów w domach mieszkalnych (art. 296). Specjalne zasady obowiązują w domach jednorodzinnych, budynkach rekreacji indywidualnej oraz budynkach zagrodowych, gdzie schody i pochylnie do 1 metra wysokości nieposiadające balustrad muszą być obustronnie szersze o co najmniej 0,5 metra w stosunku do drzwi lub przejścia, do którego prowadzą.

W budynkach użyteczności publicznej schody muszą posiadać balustrady lub poręcze ścienne po obu stronach, co gwarantuje bezpieczne użytkowanie lewo- i prawostronne. Jeżeli szerokość biegu schodów przekracza 4 metry, należy zamontować dodatkową balustradę pośrodku.

Wysokość balustrady schodowej, niezależnie od tego, z czego jest wykonana, zaleca się, aby barierka umiejscowiona była na wysokości około 90 cm. Wysokość balustrady chroniącej przed upadkiem to minimum 90 cm. Wymiar ten mierzy się do wierzchu poręczy. W budynkach użytkowanych przez dzieci lub osoby starsze zaleca się obniżenie poręczy do 75 cm. Odległość pomiędzy pionowymi elementami balustrady (tralkami) nie powinna przekraczać 12 cm. Prześwit pomiędzy balustradami sąsiednich biegów (tzw. dusza) musi wynosić co najmniej 5 cm. Jeżeli bieg ma szerokość powyżej 1,5 m, to poręcze muszą znajdować się także od ściany. W przedszkolach oraz żłobkach szerokość otworów w polu balustrady powinna być maksymalnie na 10 cm.

Ergonomia i Bezpieczeństwo Użytkowania

Wygodne i bezpieczne użytkowanie schodów to podstawa. Niewłaściwe wymiary powodują brak płynności podczas wchodzenia i schodzenia. Aby uniknąć takich problemów, schody należy projektować zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi. Na komfort użytkowania wpływają także dodatkowe rozwiązania techniczne, takie jak zastosowanie podnóżka, zwanego potocznie noskiem. Nosek to wysunięta część stopnia, która zwiększa jego szerokość użytkową. Optymalny zwis noska wynosi od 2 do 4 cm. Istotny jest również wybór odpowiedniego materiału wykończeniowego; rekomenduje się stosowanie surowców o szorstkiej, antypoślizgowej powierzchni.

Schody jako Drogi Ewakuacyjne i Przepisy Przeciwpożarowe

Schody w zakładach pracy również powinny być oznakowane według powyższych wytycznych. Przepisy BHP zwracają dodatkowo uwagę na zapewnienie przez pracodawców bezpiecznych dróg ewakuacyjnych w formie stałych schodów lub pochylni (nie mogą posiadać śliskiej nawierzchni). Tak wynika z § 9 i § 21 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z dnia 26 września 1997 r.

W budynkach użyteczności publicznej oraz budynkach produkcyjnych łączną szerokość użytkową biegów oraz łączną szerokość użytkową spoczników w klatkach schodowych, stanowiących drogę ewakuacyjną, należy obliczać proporcjonalnie do liczby osób mogących przebywać równocześnie na kondygnacji, na której przewiduje się obecność największej ich liczby, przyjmując co najmniej 0,6 m szerokości na 100 osób.

Najmniejsza użytkowa szerokość biegu ewakuacyjnych schodów to 1,20 m, największa 2,40 m.

Adaptacja Budynków i Klasyfikacja ZL V

Problem dotyczący adaptacji budynków, np. domu jednorodzinnego na dom wypoczynkowy dla dzieci (klasyfikacja ZL V - zagrożenia ludzi), wymaga spełnienia szeregu przepisów ppoż. Może to obejmować dostosowanie wymiarów klatki schodowej (biegi schodów i spoczniki), zapewnienie odpowiedniej nośności schodów drewnianych (30 lub 60 minut odporności ogniowej), instalację hydrantów wewnętrznych i zewnętrznych, systemu sygnalizacji pożaru oraz oświetlenia ewakuacyjnego. W przypadku braku hydrantów zewnętrznych, można wykorzystać zastępcze źródła wody, takie jak rzeka, pod warunkiem stałego przepływu wody nie mniejszym niż 20 dm³/s przy najniższym stanie wód.

Wymiary i oznaczenia schodów są ściśle regulowane przez przepisy i normy prawne. Ich znajomość pozwala zapewnić swobodny dostęp wszystkim użytkownikom, a zwłaszcza tym z niepełnosprawnościami. Wymogi dotyczące dostępności architektonicznej są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa i komfortu podczas załatwiania codziennych spraw w urzędach i nie tylko.

Niniejszy dokument nie stanowi oficjalnej wykładni przepisów prawa i nie może być stosowany jako podstawa prawna do rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach.

tags: #strazak #wymiary #biegow #schodowych