Rola i Wyzwania Ratowników Medycznych w Państwowej Straży Pożarnej w świetle Zmian Prawnych i Proceduralnych

Zawód ratownika medycznego w Polsce podlega ciągłym zmianom i ewolucji, co ma szczególne znaczenie w kontekście jego roli w strukturach Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Nowe przepisy dotyczące kształcenia, rozwoju zawodowego i wykonywania medycznych czynności ratunkowych stawiają przed strażakami-ratownikami medycznymi szereg wyzwań, zarówno w kwestii formalnych uprawnień, jak i praktycznego zastosowania wiedzy w działaniach ratowniczych.

Kształcenie Ustawiczne i Ramy Prawne Zawodu Ratownika Medycznego

W ostatnich latach wprowadzono nowe przepisy, mające na celu ujednolicenie i podniesienie standardów kształcenia ustawicznego ratowników medycznych. Zgodnie z rozporządzeniem, każdy ratownik medyczny ma obowiązek dopełnienia ustawicznego rozwoju zawodowego poprzez uzyskanie minimum 200 punktów edukacyjnych w pięcioletnich okresach rozliczeniowych, zwanych okresami edukacyjnymi. Punkty te mogą być zdobywane poprzez udział w różnorodnych formach ustawicznego rozwoju zawodowego.

Prawne aspekty wykonywania zawodu ratownika medycznego są szczegółowo regulowane, obejmując m.in. kwestie posiadania odpowiedniego dyplomu i tytułu zawodowego (np. licencjata), które są równoważne z wymaganymi kwalifikacjami. Przepisy te precyzują również zakres zadań zawodowych, w tym medycznych czynności ratunkowych w rozumieniu Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, oraz określają odpowiedzialność i standardy postępowania.

Co istotne dla strażaków, przepisy te jasno wskazują na możliwość wykonywania zadań ratownictwa medycznego w różnorodnych kontekstach, w tym w ramach ochrony przeciwpożarowej, ratownictwa narciarskiego, wodnego czy górniczego. Istnieją także uregulowania dotyczące Krajowej Rady Ratowników Medycznych, zasad wpisu do rejestru ratowników medycznych, który jest rejestrem publicznym, oraz wymagań dotyczących kursów doskonalących i weryfikacji kwalifikacji.

Rola i Wyzwania Ratowników Medycznych w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

W strukturach PSP obecnie pracuje 826 strażaków, którzy wykonują zawód ratownika medycznego, a kolejnych 960 posiada takie uprawnienia, ale aktualnie nie wykonuje tego zawodu w pełnym zakresie. Ta dysproporcja rodzi liczne pytania i wyzwania systemowe. Zgodnie z obecnymi zapisami, do czasu wprowadzenia jednoznacznych rozwiązań legislacyjnych, strażacy posiadający kwalifikacje ratownika medycznego wypełniają zadania z zakresu ratownictwa medycznego na poziomie kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP).

Kluczowe problemy to:

• Brak jasnych stanowisk i gratyfikacji: Ratownicy medyczni w PSP często wykonują zaawansowane medyczne działania ratownicze, wykraczające poza KPP, ale bez adekwatnych stanowisk służbowych (np. "starszy ratownik medyczny służby") czy dodatkowego wynagrodzenia. Pojawiają się głosy, że "instruktor w praktyce to będzie strażak rat.med., który odbędzie kurs instruktorski", ale bez realnych benefitów.
• Status instruktorów ratownictwa medycznego PSP: Nie jest jasne, czy rola instruktora wymaga dodatkowych kursów instruktorskich, kto ma je szkolić i czy wiąże się to z nowymi stanowiskami czy tylko z dodatkowymi zadaniami. Już w 2004 roku takie zapisy istniały, ale pozostawały "martwe".
• Rozbieżności w uprawnieniach: Ratownik medyczny w Zespole Ratownictwa Medycznego (ZRM) oraz w ratownictwie górskim i wodnym posiada szersze uprawnienia niż strażak-ratownik medyczny w zastępie PSP. Ta różnica w zakresie działań, wynikająca z braku spójnych przepisów, prowadzi do sytuacji, gdzie "dla załóg karetki jest inny pacjent, a dla zastępu SP też inny".
• Brak wsparcia dla rozwoju: Niewystarczające możliwości podnoszenia kwalifikacji w szkołach PSP i brak oficjalnego wsparcia dla nadzoru nad farmakologią, która w przyszłości może stać się częścią wyposażenia Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych (JRG), dodatkowo pogłębiają problem.

Segregacja Medyczna w Zdarzeniach Masowych (START i JumpSTART)

Kwestia segregacji medycznej w zdarzeniach masowych (ZTM) jest źródłem wielu dyskusji i kontrowersji, szczególnie w kontekście interpretacji systemów START i JumpSTART. Nowe zasady dotyczące ZTM, które weszły w życie 12 lutego, po raz pierwszy literalnie poruszają ten temat.

Głównym punktem spornym jest zasada, że "chodzący = zielony" w systemie START. Jak wskazują eksperci, samo poruszanie się o własnych siłach nie kwalifikuje poszkodowanego automatycznie do grupy zielonej (oznaczającej obrażenia lekkie). Przykładowo, osoba z krwotokiem tętniczym, raną ssącą klatki piersiowej, wstrząsem, czy nawet amputacją ręki bez aktywnego krwotoku, może być w stanie chodzić, a jednocześnie wymagać natychmiastowej interwencji (kategoria czerwona lub żółta).

Segregacja, będąca procesem wyznaczania priorytetów leczniczo-transportowych, powinna być wykonana jak najwcześniej. Chodzący poszkodowani powinni być kierowani do wyznaczonego punktu, gdzie dopiero po ocenie ich stanu można nadać im odpowiedni priorytet. Istnieją również sytuacje, gdy osoba niezdolna do samodzielnego poruszania się może być zakwalifikowana jako zielona (np. bez obrażeń, ale uwięziona w zdeformowanym pojeździe), a nawet osoba bez obrażeń może być zakwalifikowana do grupy czerwonej, w zależności od kontekstu zdarzenia i dostępnych zasobów.

Brak oficjalnego włączenia "Doktryny zdarzeń masowych" do procedur PSP skutkuje tym, że mimo iż opracowanie to jest znane nielicznym, nie ma ono siły przebicia. Większość firm szkolących strażaków nadal opiera się wyłącznie na sztywnym stosowaniu systemu START ("chodzi - zielony"), co prowadzi do błędnych interpretacji w praktyce.

Zmiany w Procedurach Medycznych PSP

Najnowsze procedury medyczne wprowadziły szereg zmian, które budzą zarówno uznanie, jak i wątpliwości wśród ratowników. Do najważniejszych zmian należą:

• Założenia taktyczne: Dodano identyfikację zagrożeń, mechanizm zdarzenia oraz meldunek do Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR).
• Postępowanie ratownicze: Usunięto 5 oddechów ratowniczych u poszkodowanych urazowych; do resuscytacji przystępuje się po stwierdzeniu braku oddechu (zgodnie z wytycznymi BLS).
• Postępowanie u dzieci, niemowląt, noworodków: Wytyczne nie opisują jasno częstości wentylacji przy wykrytym krążeniu ani częstości uciśnięć klatki piersiowej przy jego braku.
• Urazy głowy: Zaleca się uniesienie deski od strony głowy.
• Urazy narządu ruchu: Ręczna stabilizacja kończyny oraz sprawdzenie krążenia poniżej miejsca uszkodzenia przed i po stabilizacji.
• Urazy brzucha: Opatrunek przy wytrzewieniu ma być wilgotny (np. z NaCl).
• Amputacja urazowa: Dodano lód do zabezpieczenia części amputowanej.
• Urazy miednicy: Zwraca się szczególną uwagę na zakaz stosowania techniki "rolowania" na deskę.
• Rany klatki piersiowej: Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa deska ma być uniesiona od strony głowy.
• Wstrząs hipowolemiczny: Ułożenie na desce na płasko.
• Oparzenia chemiczne: Nie ocenia się wielkości oparzeń i nie chłodzi się oparzeń wodą.
• Wychłodzenie: Brak 3-minutowej wentylacji ogrzanym tlenem po stwierdzeniu braku oddechu.
• Kobieta w ciąży: Nawet przytomna, ma być ułożona na deskę i na lewy bok.
• Nowa procedura: "Udzielenia wsparcia psychicznego".
• Usunięte procedury: Brak procedury "porażenie prądem" oraz "zmiażdżenie".
• System START i JumpSTART: Dodano kolor "czarny" oznaczający "nie do uratowania".

Zmiany te budzą pytania, np. o sens usunięcia 5 oddechów ratowniczych u urazowych, brak szczegółowych wytycznych dla pacjentów pediatrycznych czy dostępność worków z lodem na wyposażeniu zastępów. Istnieje również krytyka, że tlenoterapia dla każdego poszkodowanego, zalecana w procedurze nr 2, jest nieracjonalna i nierealna, a tlen, będąc lekiem, powinien być stosowany rozważnie.

Wyzwania Systemowe i Rozbieżności Prawne

Jednym z największych wyzwań jest panujący "bajzel i nadinterpretacja", gdzie przepisy i ustawy wzajemnie się wykluczają. Mimo że KSRG, w tym PSP, jest podmiotem współpracującym z Państwowym Ratownictwem Medycznym (PRM), to jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), nawet w KSRG, nie zawsze podlegają Ustawie o PRM i nadzorowi Wojewodów. To prowadzi do sytuacji, gdzie szkolenia i egzaminy dla OSP mogą odbywać się na podstawie innych zasad i wiedzy niż te, które są wymagane w ramach KSRG.

Dotychczasowe wytyczne i procedury były często przygotowywane w oparciu o wiedzę medyczną i osobiste doświadczenie autorów, weryfikowane opiniami konsultantów. Miały one charakter silnych zaleceń profesjonalnych, ale nie wiążącego regulaminu czy instrukcji. Brak oficjalnego statusu tych dokumentów oraz ich nieoficjalna dystrybucja (np. tylko na poziomie KW) sprawiają, że nie mają one siły przebicia w praktyce.

Ratownictwo medyczne, w przeciwieństwie do wojska, opiera się na motywacji, zaangażowaniu i profesjonalnym podejściu, dlatego tak ważne jest, aby dokumenty regulujące jego zasady były klarowne, oficjalnie zatwierdzone i powszechnie dostępne. "Doktrynę zdarzeń masowych co prawda można znaleźć w googlach ale dopóki nie zostanie ona oficjalnie włączona do procedur czy zasad organizacji nie będzie miała siły przebicia."

tags: #strazak #z #ukonczonym #licencjatem #ratownictwo #medyczne