Państwowa Straż Pożarna (PSP) dysponuje rozbudowanym systemem kształcenia i szkolenia, którego celem jest przygotowanie wysoko wykwalifikowanych kadr do pełnienia służby. System ten składa się z dwóch głównych podsystemów. Pierwszy odpowiada za podwyższanie kwalifikacji ogólnych, przygotowując młodych ludzi do zawodu strażaka, technika pożarnictwa lub inżyniera pożarnictwa poprzez system szkół. Drugi natomiast koncentruje się na podwyższaniu kwalifikacji zawodowych w ramach wewnętrznych struktur służby. Kandydaci mogą wybrać jedną z dwóch głównych dróg, by zostać zawodowym strażakiem: służbę kandydacką w jednej ze szkół PSP lub służbę przygotowawczą w jednostkach organizacyjnych PSP (tzw. "nabór z ulicy").
Szkoły Aspirantów PSP: Kształcenie Techników Pożarnictwa
Charakterystyka Szkół Aspirantów
Kształcenie techników pożarnictwa realizowane jest w Centralnej Szkole Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie oraz Szkołach Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie i Poznaniu. Szkoły te są publicznymi szkołami policealnymi o czterosemestralnym okresie kształcenia, przygotowującymi kadrę średniego szczebla dowodzenia dla jednostek ochrony przeciwpożarowej.
Ukończenie dwuletniej szkoły aspiranckiej i zdanie egzaminu zawodowego umożliwia zdobycie tytułu technika pożarnictwa. Dodatkowo absolwentom nadawany jest stopień młodszego aspiranta.
Proces Rekrutacji do Szkół Aspirantów
Trwa rekrutacja do Szkół Aspirantów PSP. Aby móc aplikować do powyższych szkół, trzeba spełnić kilka warunków, które są uregulowane przepisami prawa.
W procesie naboru kluczowy jest wiek kandydata, który w dniu złożenia zobowiązania do pełnienia służby musi być osobą pełnoletnią, ale nie może ukończyć 26. roku życia. Ważnym wymogiem jest złożenie świadectwa dojrzałości (bądź świadectwa dojrzałości z aneksem w przypadku poprawiania matury) lub jego notarialnie potwierdzonej kopii. Maturzyści z bieżącego roku uzupełniają dokumentację po ogłoszeniu wyników matur, najpóźniej w dniu sprawdzianu z pływania. Kandydaci z lat poprzednich są zobowiązani dostarczyć dokumenty do określonego terminu.
Nowelizacja rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowych zasad, warunków i trybu przyjmowania do służby kandydackiej w Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. 2024 poz. 1421) wprowadziła istotne zmiany. Obecnie wyniki egzaminu maturalnego z jednego z dodatkowych przedmiotów (fizyki, chemii, informatyki albo biologii) są uwzględniane przy obliczaniu punktów rekrutacyjnych, podczas gdy wcześniej były one wymogiem koniecznym. Rozporządzenie wydłużyło również termin składania podań. Kandydaci składają wymagane podanie i świadectwo dojrzałości wraz z dowodem wpłaty za postępowanie rekrutacyjne bezpośrednio do wybranej szkoły, zazwyczaj do końca maja.
Proces naboru do służby kandydackiej obejmuje postępowanie rekrutacyjne, test sprawności fizycznej oraz sprawdzian z pływania, które mają na celu weryfikację predyspozycji i umiejętności niezbędnych do udziału w działaniach ratowniczych. Postępowanie rekrutacyjne rozpoczyna się od weryfikacji podań, wymaganych dokumentów i ustalenia punktów rekrutacyjnych na podstawie wyników ze świadectwa dojrzałości i aneksów do nich. Wzór do obliczania punktów rekrutacyjnych jest dostępny w odpowiednich regulaminach naboru.
Przebieg Nauki i Życie Szkolne
Podczas dwóch lat nauki słuchacze szkół aspiranckich przebywają w systemie skoszarowanym, w ciągłej dyspozycji służbowej. Doświadczenie zawodowe zdobywają pełniąc służbę w Szkolnej Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej, uczestnicząc w działaniach ratowniczych. Program nauczania realizowany jest w czterech semestrach, a po ukończeniu nauki kadeci przystępują do egzaminu zawodowego, prowadzonego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną (CKE).
Kształcenie w Szkołach Aspirantów odbywa się w nowocześnie wyposażonych salach wykładowych i laboratoriach. Kadra oraz słuchacze mają dostęp do pracowni komputerowych z internetem oraz do bogatej biblioteki fachowej literatury. Szkoły te, podobnie jak inne ośrodki szkolenia PSP, posiadają również poligony, na których przeprowadzane są ćwiczenia z zakresu ratownictwa chemicznego, ekologicznego, technicznego, wysokościowego, poszukiwawczo-ratowniczego i wodnego. Kadra dydaktyczna składa się ze strażaków i innych osób ze specjalistycznym przygotowaniem, a także zewnętrznych specjalistów.
Akademia Pożarnicza (dawniej SGSP): Studia Oficerskie
Jedną z możliwości podjęcia służby w strukturach Państwowej Straży Pożarnej jest ukończenie służby kandydackiej w Akademii Pożarniczej w Warszawie (dawniej Szkoła Główna Służby Pożarniczej - SGSP). Jest to uczelnia wyższa, kształcąca przyszłych oficerów Państwowej Straży Pożarnej.
Charakterystyka Studiów Oficerskich
Akademia Pożarnicza prowadzi jednolite studia magisterskie na kierunku inżynieria bezpieczeństwa. Studia trwają 10 semestrów (5 lat) i mają formę stacjonarną (skoszarowaną) dla studentów mundurowych (podchorążych) oraz zaoczną. Profil kształcenia jest ogólnoakademicki, a językiem wykładowym jest polski. Absolwenci studiów stacjonarnych uzyskują tytuł magistra inżyniera pożarnictwa oraz pierwszy stopień oficerski Państwowej Straży Pożarnej - młodszego kapitana.
Przyporządkowanie do dyscyplin naukowych:
| Dyscyplina naukowa | Udział procentowy |
|---|---|
| Inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka | 51% (dyscyplina wiodąca) |
| Inżynieria bezpieczeństwa | 39% |
| Nauki o bezpieczeństwie | 10% |
Studenci mundurowi przez cały okres studiów są skoszarowani na terenie uczelni. W ramach praktyk zawodowych pełnią służbę w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej, która zabezpiecza operacyjnie teren warszawskiego Żoliborza, a także w Jednostkach Ratowniczo-Gaśniczych Komendy Miejskiej PSP m.st. Warszawy.
Historia i Rozwój Akademii Pożarniczej
Historia uczelni sięga 31 października 1937 roku, kiedy to wmurowano akt erekcyjny budowy gmachu Centralnego Ośrodka Wyszkolenia Pożarniczego. W 1939 roku odbył się pierwszy kurs dla 37 osób. W czasie okupacji niemieckiej była to Centralna Szkoła Pożarnicza, kształcąca kadrę z Generalnej Guberni.
Na przestrzeni lat szkoła zmieniała swoją nazwę i status. W 1950 roku stała się Centralną Oficerską Szkołą Pożarniczą. Od 1955 roku funkcjonowała jako pomaturalna 2-letnia Szkoła Oficerów Pożarnictwa, z czasem wydłużając okres kształcenia do 3, a następnie 4 lat. 30 czerwca 1971 roku szkoła pomaturalna została przekształcona w Wyższą Oficerską Szkołę Pożarnictwa (WOSP), która kształciła stacjonarnie i zaocznie w trzech kierunkach: profilaktycznym, dowódczo-taktycznym i technicznym. W 1975 roku pierwsi absolwenci WOSP otrzymali stopnie oficerskie i tytuły inżynierów pożarnictwa.
W 1980 roku na uczelni studiowało około 250 podchorążych. Historycznym momentem był strajk okupacyjny 25 listopada 1981 roku, będący protestem przeciwko podporządkowaniu uczelni przepisom ustawy o szkolnictwie wojskowym. 30 listopada 1981 roku decyzją Rady Ministrów WOSP została rozwiązana, a 2 grudnia 1981 roku strajk został zlikwidowany przez oddziały MSW. 18 stycznia 1982 roku rozporządzeniem Rady Ministrów utworzono Szkołę Główną Służby Pożarniczej (SGSP), która rozpoczęła działalność 1 lutego 1982 roku, oferując studia magisterskie, podyplomowe i kursy doskonalenia zawodowego.
1 sierpnia 2023 roku, zgodnie z ustawą z 14 kwietnia 2023 roku, nazwa uczelni została zmieniona na Akademię Pożarniczą.
Rekrutacja do Akademii Pożarniczej
Proces rekrutacji do Akademii Pożarniczej jest zbliżony do naboru do Szkół Aspirantów. Kandydaci muszą spełniać wymagania ogólne, w tym wiekowe, oraz posiadać świadectwo dojrzałości z wynikami z matematyki, wybranego języka obcego, oraz jednego z dodatkowych przedmiotów: fizyki, chemii, informatyki lub biologii. Rekrutacja obejmuje weryfikację podań i dokumentów, ustalenie punktów rekrutacyjnych na podstawie wyników z matury, przeprowadzenie testu sprawności fizycznej, sprawdzianu braku lęku wysokości oraz sprawdzianu z pływania. Ostatecznie sporządzana jest lista osób wstępnie zakwalifikowanych, które kierowane są na badania lekarskie MSWiA.
Wymagania Ogólne dla Kandydatów na Strażaków PSP
Niezależnie od wybranej drogi (służba kandydacka w szkołach czy służba przygotowawcza), każdy kandydat na strażaka Państwowej Straży Pożarnej musi spełniać szereg ogólnych wymagań:
- Korzystać z pełni praw publicznych.
- Posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby, potwierdzoną orzeczeniem lekarskim.
- Posiadać uregulowany stosunek do służby wojskowej (nie dotyczy kobiet).
- Nie może być karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
- Posiadać co najmniej średnie wykształcenie (w przypadku naboru do szkół wymagana jest matura, której wyniki są oceniane w toku rekrutacji).
Zunifikowane Testy Sprawności Fizycznej
Testy sprawności fizycznej do PSP są jednakowe dla wszystkich kandydatów ubiegających się o służbę w Państwowej Straży Pożarnej, zarówno w szkołach aspiranckich, Akademii Pożarniczej, jak i w naborach do jednostek terenowych PSP. Obecnie testy sprawnościowe składają się z:
- Próby wydolnościowej (tzw. Beep Test)
- Podciągania na drążku
- Biegu po kopercie
Do każdej z prób można podejść dwukrotnie. Najpierw następują próby sprawnościowe, a po nich próba wydolnościowa. Kandydat uzyskuje prawo podejścia do kolejnej próby, jeśli uzyskał wynik co najmniej minimalny. Wynik końcowy testu sprawności fizycznej oblicza się na podstawie średniej arytmetycznej punktów uzyskanych w każdej zaliczonej próbie.
Zgodnie z przepisami, sprawdzian z pływania oraz sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) nie są elementem testów sprawnościowych, ale stanowią odrębne elementy rekrutacji. W naborach do szkół są to obowiązkowe i stałe elementy, natomiast w przypadku służby przygotowawczej ("nabór z ulicy") mogą być opcjonalne, w zależności od ogłoszenia o naborze.
Sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) uznaje się za zaliczony, jeżeli asekurowany kandydat samodzielnie wszedł na wysokość 20m na drabinę ustawioną pod kątem 75° i zszedł z niej. Sprawdzian z pływania uznaje się za zaliczony, jeżeli kandydat przepłynął 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund.
Służba Przygotowawcza: "Nabór z Ulicy"
Alternatywną drogą do zostania strażakiem zawodowym jest służba przygotowawcza, potocznie nazywana "naborem z ulicy". Przyjęcie do służby w tym trybie dokonuje właściwy terytorialnie komendant wojewódzki, komendant powiatowy (miejski) lub kierownik jednostki organizacyjnej PSP, w miarę posiadanych możliwości etatowych i ogłoszonego zapotrzebowania. Proces rekrutacji rozpoczyna się od ogłoszenia naboru przez daną jednostkę organizacyjną.
Etapy postępowania kwalifikacyjnego zazwyczaj obejmują:
- Ocenę złożonych dokumentów (podanie, zaświadczenie lekarskie).
- Test sprawności fizycznej (drążek, bieg po kopercie, beep test).
- Opcjonalne sprawdziany: Akrofobia (wejście i zejście po 20 m drabinie) i pływanie (50 m stylem dowolnym w max. 90 sekund).
- Opcjonalny test wiedzy (20 pytań zamkniętych, 25 minut, min. 11 poprawnych odpowiedzi). Test wiedzy nie występuje podczas rekrutacji do szkół.
- Złożenie kopii dokumentów potwierdzających wykształcenie, wyszkolenie lub posiadane umiejętności (ocena punktowa).
- Rozmowę kwalifikacyjną.
- Badania lekarskie i psychologiczne w komisji rejonowej MSWiA.
- Przyjęcie do służby przygotowawczej i odbycie kursu podstawowego w zawodzie strażak.
Strażak w służbie przygotowawczej przez pierwsze 3 lata jest stażystą (z możliwością skrócenia stażu). Po przyjęciu do służby stażysta kierowany jest niezwłocznie na kurs podstawowy, który wlicza się do okresu stażu. Po pozytywnym ukończeniu stażu i uzyskaniu pozytywnej opinii, strażak zostaje mianowany do służby stałej.
Do ostatecznego wyniku punktowego naboru "z ulicy" wlicza się punktacja za złożone dokumenty (max 60 pkt.) i wynik rozmowy kwalifikacyjnej (max 40 pkt.), co łącznie daje 100 punktów. Wynik testu sprawnościowego nie wlicza się do końcowego wyniku, służąc jedynie do rozstrzygnięcia etapu testów sprawnościowych.
Egzaminy i Ocena Kwalifikacji
Aby uzyskać tytuł zawodowy „technik pożarnictwa”, należy po ukończeniu kształcenia zdać egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe. Egzamin ten zastąpił organizowane wcześniej w szkołach egzaminy z przygotowania zawodowego. Za jego przygotowanie i organizację odpowiadają Centralna Komisja Egzaminacyjna (CKE) oraz okręgowe komisje egzaminacyjne (OKE), nadzorowane przez ministra właściwego do spraw oświaty. W przypadku zawodu technik pożarnictwa za egzamin odpowiedzialne są CKE oraz OKE w Krakowie, Jaworznie i Poznaniu. Zadania egzaminacyjne przygotowywane są przez OKE we współpracy ze specjalistami z zakresu pożarnictwa.
Egzamin składa się z dwóch etapów. Etap pierwszy to dwuczęściowy egzamin pisemny, obejmujący w części pierwszej wiadomości i umiejętności właściwe dla zawodu, a w części drugiej wiadomości i umiejętności związane z zatrudnieniem i działalnością gospodarczą.