System Wspomagania Decyzji (SWD) odgrywa kluczową rolę w codziennym funkcjonowaniu Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz we współpracy z Ochotniczymi Strażami Pożarnymi (OSP). Jest to zaawansowany system teleinformatyczny, który wspiera dyżurnych stanowisk kierowania PSP w procesie przyjmowania zgłoszeń alarmowych, dysponowania jednostek do zdarzeń, prowadzenia ewidencji oraz sporządzania dokumentacji. W ostatnich latach nastąpiły znaczące zmiany i modernizacje, mające na celu usprawnienie komunikacji i zarządzania działaniami ratowniczymi.
Ewolucja i Rozwój Systemu Wspomagania Decyzji PSP (SWD PSP)
Decyzja o budowie od podstaw nowego Systemu Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej zapadła w Komendzie Głównej PSP ponad osiem lat temu. Prace rozpoczęto od powołania zespołu do opracowania niezbędnych wymagań, a następnie ogłoszono przetarg, który wygrało konsorcjum w składzie S&T Services Polska Sp. z o.o. i ABAKUS Systemy Teleinformatyczne. System początkowo miał być gotowy w 2019 roku, jednak pandemia COVID-19 i inne problemy spowodowały wielokrotne przekładanie terminu zakończenia prac i odbiorów.
W ramach realizowanego przedsięwzięcia zmieniona zostanie architektura SWD PSP z rozproszonej na scentralizowaną, co ma usprawnić procesy obsługi zdarzeń oraz umożliwić łatwiejszą integrację z zewnętrznymi systemami teleinformatycznymi, w tym w szczególności z systemem powiadamiania ratunkowego. Ważnym elementem nowego systemu ma być moduł dedykowany jednostkom OSP. W międzyczasie udało się przeszkolić grupę trenerów z zakresu obsługi, którzy mają szkolić użytkowników w swoich macierzystych jednostkach.
Należy zaznaczyć, że System SWD-ST, obejmujący swoim zakresem informacyjnym główne wydziały PSP, powstał w 2001 roku i jest użytkowany bez przerwy od ponad 20 lat. W ciągu tego okresu powstało kilkadziesiąt wersji, kilka dużych aktualizacji oraz dwie gruntowne zmiany technologiczne, z których pierwsza miała miejsce w 2004 roku (obsługa silnika baz danych Firebird, usługi systemowe Windows), a kolejna w latach 2010-2012.
PODSUMOWANIE ROKU STRAŻAKÓW: NOWY SPRZĘT I TYSIĄCE INTERWENCJI
Terminal-ST: Mobilne Rozszerzenie Systemu SWD-ST
Terminal-ST to aplikacja przygotowana specjalnie dla potrzeb strażaków uczestniczących w akcji. Otwiera ona nowe możliwości dzięki połączeniu cech smartfona lub tabletu oraz specjalistycznej aplikacji. Umożliwia ona korzystanie z wszystkich funkcji terminala statusów bezpośrednio na miejscu akcji.
Cechy i Funkcjonalności Terminal-ST
Aplikacja Terminal-ST oferuje szereg kluczowych funkcji, usprawniających działania ratownicze:
- Bieżąca komunikacja i przesyłanie statusów dla PSK/MSK (wyjazd, na miejscu, koniec działań, itd.).
- Podgląd mapy okolicy wraz z pozycją innych SiS (Sił i Środków).
- Lokalizacja najbliższych hydrantów, punktów czerpania wody, zbiorników ppoż.
- Wizualizacja pikietażu dróg krajowych i autostrad.
- Przesyłanie własnej pozycji, prędkości i kierunku z GPS.
- Przesyłanie i odbieranie komunikatów tekstowych.
- Łatwe przesyłanie zdjęcia ze zdarzenia - wystarczy 1 kliknięcie, aby przekazać je do PSK/MSK.
- Integracja z nawigacją AutoMapa oraz innymi producentami nawigacji (np. Google Maps) - nawigowanie do zdarzenia po otrzymaniu karty dysponowania z SWD-ST.
Kompatybilność i Bezpieczeństwo
Terminal-ST wyróżnia się:
- Prostym i przejrzystym interfejsem użytkownika.
- Pełną i dożywotnią kompatybilnością z systemem SWD-ST.
- Dwukierunkową komunikacją z systemem SWD-ST.
- Łatwą i prostą aktualizacją aplikacji, nie wymagającą wizyt serwisantów.
- Szerokimi możliwościami konfiguracji i dopasowania do potrzeb użytkownika.
- Zawsze aktualną i darmową mapą dzięki używaniu zasobów Abakus OSM (dwie wersje mapy wbudowanej: on-line lub off-line).
- Bezpieczeństwem przesyłu informacji - cała komunikacja jest szyfrowana za pomocą SSL/TLS.
Aplikacja jest zgodna z systemem SWD-ST 2.5 oraz 3.0 dzięki wykorzystaniu uniwersalnego protokołu AVLU (Automatic Vehicle Location Universal), stworzonego na potrzeby integracji SWD-ST i dostawców rozwiązań terminali statusów. Może być wykorzystywana również przez użytkowników w OSP.
Alternatywa dla Terminali Pojazdowych
Terminal-ST to także doskonała alternatywa dla terminali statusów montowanych na stałe w pojazdach. Znane dotychczas funkcje zostały wzbogacone o opcjonalną nawigację do miejsca zdarzenia oraz specjalną wersję do wykorzystania w montażu na stałe w pojazdach. Dzięki zastosowaniu uniwersalnej platformy sprzętowo-programowej Android®, aplikację można używać zarówno na zwykłym smartfonie, jak i na specjalistycznych telefonach i tabletach przeznaczonych do zadań specjalnych. W trakcie tworzenia aplikacji przeprowadzono wiele konsultacji i testów ze strażakami pracującymi na podziale bojowym oraz ratownikami z jednostek OSP, a ich uwagi przyczyniły się do stworzenia przemyślanej i funkcjonalnej aplikacji.
Rozszerzenia i Moduły Systemu SWD-ST
System SWD-ST został wzbogacony o szereg modułów, które rozszerzają jego funkcjonalności i usprawniają pracę dyżurnych oraz jednostek terenowych.
MapaST 3: Zaawansowane Narzędzia GIS
Moduł MapaST 3 stanowi rozszerzenie systemu SWD-ST o możliwości technologii GIS. Oferuje szeroki wachlarz funkcji i wsparcie dla wielu standardów danych mapowych, co pozwala na elastyczne dopasowanie do potrzeb użytkowników. Dostępny jest w takiej samej funkcjonalności zarówno dla SWD-ST 2.5, SWD-ST 3, jak i SWD-ST-PR. W module MapaST 3 funkcjonuje serwer mapowy AbakusOSM.
Główne funkcje modułu MapaST 3 to:
- Tworzenie projektów i szablonów projektów (zestawów warstw tematycznych).
- Możliwość dopasowania widoczności, selekcji i analizy warstw lub wyszczególnionych danych.
- Wyświetlanie informacji z systemu SWD-ST z podziałem na warstwy tematyczne (Jednostki, Katalog Obiektów, Baza SiS, Meldunki Ewid, Wyjazdy).
- Tworzenie własnych obszarów roboczych i analizowanie informacji z zastosowaniem rozbudowanych narzędzi selekcji.
- Rysowanie dowolnego kształtu celem obliczenia powierzchni, obwodu, średnicy, odległości.
- Eksport widoku do formatów graficznych lub PDF oraz wydruk mapy.
- Menadżer stylów i menadżer projektów.
- Wersja rozszerzona obejmuje obsługę serwerów WMS (dodawanie warstw, menadżer adresów, informacje WMS) oraz wyszukiwanie tras i obszarów dojazdu (izochrony).
Istnieje również uproszczona wersja MapaMINI, która nie wymaga skomplikowanych konfiguracji i jest gotowa do pracy od razu po uruchomieniu.
System Lokalizacji Pojazdów (AVL) i Komunikacji SMS
Systemy SWD-ST współdziałają z różnymi rozwiązaniami technicznymi zapewniającymi nadzór oraz alarmowanie pojazdów ratowniczych, tzw. systemami AVL (Automatic Vehicle Location). Moduł AbakusSMS pozwala wysyłać i odbierać krótkie wiadomości SMS bezpośrednio z SWD-ST, tworzyć grupy użytkowników i odbierać wiadomości, które są wyświetlane w specjalnym dymku, z możliwością wyróżnienia i utworzenia zdarzenia na podstawie ich treści. Baza danych osób głuchoniemych może zawierać istotne informacje. Istnieje również integracja poprzez usługę internetową operatora sieci PlusGSM - Multiinfo, oraz możliwość tworzenia grup alarmowania z blokadą wysyłania SMS na numery specjalne.
Integracja z Infrastrukturą Komunikacyjną
- Wyświetlacze DWA: Moduł systemu SWD-ST do obsługi wyświetlaczy serii DWA pozwala na wygodną integrację obu systemów. Dysponowanie pojazdu do zdarzenia z Rejestru wyjazdów automatycznie przekazuje alarm na wyświetlacze DWA bez dodatkowych czynności.
- Centrale Telefoniczne (TAPI): Integracja SWD-ST z centralami telefonicznymi, zrealizowana w oparciu o protokół TAPI (v.2.0), usprawnia pracę dyspozytorów, skracając czas obsługi zgłoszeń. Numer telefonu zgłaszającego abonenta jest automatycznie przekazywany do karty zdarzenia i weryfikowany z bazą abonentów.
- Moduł PLI-CBD: To nowoczesne narzędzie wspomagania pracy dyżurnego operacyjnego PSP, umożliwiające pozyskiwanie informacji o danych oraz lokalizacji osoby dzwoniącej na numery alarmowe. Platforma, jej funkcjonalność i zakres informacyjny zostały przygotowane i udostępnione przez UKE (Urząd Komunikacji Elektronicznej) w oparciu o mechanizmy związane z obsługą numeru alarmowego 112.
- Moduł SPA (Serwer Punktów Adresowych): Moduł SWD-ST-SPA umożliwia korzystanie z bazy danych punktów adresowych udostępnianej przez GUGiK w ramach EMUiA. Dyżurny może wyszukać lokalizację zdarzenia, a system informuje o dokładności wskazanej lokalizacji. Moduł bazuje na ponad 6 milionach punktów adresowych w Polsce, a w celu zwiększenia jakości wyszukiwania adresów, dane są również uzupełniane z projektu OSM. Wprowadzono system kolorów „zaufania”, wskazujący poziom dokładności lokalizacji (zielony dla EMUiA, pomarańczowy dla OSM).
Zasady Ewidencjonowania Zdarzeń i Kwalifikacja w SWD ST
Zaktualizowane "Zasady ewidencjonowania w zmodernizowanym SWD ST" obowiązują od 1 kwietnia 2012 r. i zawierają nowy rozdział dotyczący problemów sporządzania informacji ze zdarzenia (s. 45-46).
Wybrane Problemy Dotyczące Sporządzania Informacji ze Zdarzenia - Kwalifikacja
Kwalifikacja zdarzeń w SWD-ST często budzi pytania. Oto odpowiedzi na wybrane zagadnienia:
- Uruchomienie ROP z instalacji wykrywania: Kwalifikuje się jako AF (alarm fałszywy) z instalacji wykrywania, jeśli instalacja zadziałała prawidłowo.
- Zdarzenie wywołane uszkodzeniem mechanicznym instalacji (np. tryskacza): TAK, kwalifikujemy jako AF z instalacji wykrywania.
- Zdarzenie wywołane zadziałaniem instalacji alarmowej wskutek pary wodnej, pyłu, cięcia podczas prac remontowych itp.: TAK, kwalifikujemy jako AF z instalacji wykrywania.
- Otwarcie mieszkania przy podejrzeniu zgonu, przebywania osób chorych, nieprzytomnych itp., gdy nikogo nie było w środku: MZ (miejscowe zagrożenie), jeśli PSP wezwana była na miejsce jako pomoc Policji. AF tylko wtedy, gdy PSP jest służbą wiodącą.
- Domniemane podłożenie ładunku wybuchowego, gdy ładunku nie odnaleziono: MZ. PSP nie jest służbą wiodącą (pomoc Policji).
- Zabezpieczenie lądowania śmigłowca LPR, w przypadku pomocy w transporcie rannego: MZ/L (miejscowe zagrożenie / lokalne). MZ/M to zabezpieczenie lądowania bez użycia sprzętu i interwencji podmiotów KSRG.
- Zmycie oleju lub innych mediów z jezdni: MZ/L - użycie sprzętu specjalnego.
- Zapalenie się sadzy w przewodzie kominowym: P (pożar).
- Zapalenie się potrawy w naczyniu, kiedy przypaleniu lub spaleniu uległa tylko potrawa: P.
- Zabezpieczenie operacyjne wymagające czasowej zmiany miejsca stacjonowania sił i środków: Sporządza się tylko kartę w rejestrze wyjazdów „Przekazanie na zabezpieczenie rejonu”.
- Zadysponowanie zastępu OSP na zabezpieczenie operacyjne np. do siedziby JRG, jako odwód operacyjny KDR: TAK, jeżeli podczas prowadzonego zdarzenia KDR tworzy odwód taktyczny z zastępów OSP, które stacjonują na miejscu zdarzenia lub w jego pobliżu. Bez udziału w działaniach rejestruje się wyłącznie w Rejestrze Wyjazdów jako „Przekazanie na zabezpieczenie operacyjne rejonu”.
- Pozycja „Ewakuowano ze strefy zagrożenia” (zakładka 22 meldunku): Wpisuje się tylko osoby poszkodowane, które przekazane są jednostkom ochrony zdrowia. Pozostałe ewakuowane osoby opisuje się w zakładce 33, pkt. 1.
- Zdarzenie, w ramach którego dokonywano pomiarów stężenia tlenku węgla: MZ Chemiczne.
Dyskusje o Udziałach Jednostek OSP w Systemie SWD-ST
Jednym z powracających tematów dyskusyjnych jest sposób ewidencjonowania udziału jednostek OSP, które zostały zadysponowane i postawione w stan gotowości w remizie, ale nie wyjechały do akcji. Wskr ściąga do karty zdarzenia tylko czasy samochodów, chyba że dyżurny wskr coś ręcznie dopisze. Zgodnie z wytycznymi, w meldunku ujmuje się zastępy, które faktycznie brały udział w działaniach, czyli wyjechały do akcji. Jednostki, które nie wyjechały z remizy, są ujęte w karcie zdarzenia jako „nie wyjechały” (nie brały udziału w zdarzeniu).
Kwestia ta budzi kontrowersje w kontekście rozliczania godzin strażaków ochotników i ich statystyk. Podkreśla się, że postawienie w stan gotowości zastępu OSP i pozostawienie ich w remizie skutkuje tym, iż zapisują oni sobie godziny, ponieważ byli ściągnięci do remizy. Informacja o tym powinna znaleźć się w opisówce meldunku, aby operacyjny mógł zaliczyć i potwierdzić, że ochotnicy czekali w gotowości. Nie powinno się jednak uwzględniać tego w rejestrze jako udziału w akcji, ponieważ zastęp nie wyjechał ze strażnicy. Problem ten, jak wiele innych, nie ma jasnego uregulowania w przepisach, co prowadzi do różnych interpretacji.
Bezpieczeństwo i Ochrona Danych Osobowych w SWD PSP
Dopuszczanie do pracy w SWD PSP dotyczy wyłącznie osób spełniających minimalne wymogi bezpieczeństwa osobowego. Oznacza to, że każda osoba przetwarzająca dane w SWD PSP powinna:
- posiadać imienne pisemne upoważnienie do przetwarzania danych osobowych,
- podpisać oświadczenie o poufności,
- odbyć szkolenie z zasad przetwarzania w systemach teleinformatycznych oraz ochrony danych osobowych.
Dane zbierane w związku z prowadzonymi działaniami ratowniczymi mogą być pierwotnie utrwalane na nośnikach tradycyjnych (papierowych), a następnie niezwłocznie przenoszone do SWD PSP. Dane utrwalone w formie papierowej powinny zostać zniszczone po ich skutecznym przeniesieniu do SWD PSP, chyba że zostały włączone do akt sprawy. Wyjątek stanowią notatniki KDR i dyżurnego stanowiska kierowania/punktu alarmowego, które podlegają rejestracji i niszczeniu do 3 miesięcy po upływie roku kalendarzowego, w którym zostały wytworzone.
Współadministratorzy zapewniają bezpieczeństwo przetwarzanych danych osobowych oraz wdrażają odpowiednie środki organizacyjne i techniczne służące ich ochronie, aktualizując je w razie potrzeby. Poniżej przedstawiono kluczowe definicje związane z ochroną danych w kontekście SWD PSP:
- RODO: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w związku z przetwarzaniem danych osobowych.
- Ustawa o ochronie przeciwpożarowej: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
- Ustawa o systemie powiadamiania ratunkowego: Ustawa z dnia 22 listopada 2013 r. o systemie powiadamiania ratunkowego.
- Prawo geodezyjne i kartograficzne: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne.
- Prawo telekomunikacyjne: Ustawa - Prawo telekomunikacyjne.
- Rozporządzenie KSRG: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.
- SWD PSP: System Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej funkcjonujący w oparciu o art. 14g, 14h i 14ha ustawy o ochronie przeciwpożarowej.
- IOD: Inspektor Ochrony Danych właściwy dla danej jednostki PSP.
- CPR: Centra Powiadamiania Ratunkowego.
- Rejestr czynności przetwarzania: Rejestr czynności przetwarzania danych osobowych.
- Dane: Dane osobowe, o których mowa w art. 4 ust. 1 RODO.
- Współadministratorzy: Komendanci główny, wojewódzcy i powiatowi PSP oraz Rektor-Komendant szkół pożarniczych, określający cele i sposoby przetwarzania danych osobowych w SWD PSP.
Kierunki Rozwoju i Modernizacji SWD-ST
Serial pod tytułem „Nowe SWD dla Państwowej Straży Pożarnej” trwa od 2016 roku, z licznymi opóźnieniami. W związku z ustawicznie zmieniającymi się wymaganiami użytkownika końcowego oraz postępem technologicznym nastąpiła zmiana koncepcji budowy systemu. Ostatnie warsztaty organizowane przez KG PSP dotyczące systemów wspomagania decyzji skupiły się na kluczowych obszarach. Powstało 6 zespołów roboczych przy KG PSP, które zajmują się:
- Zakresem danych w CPR.
- Standaryzacją słowników, nazewnictwa bazy SiS oraz katalogu SiS w celu ujednolicenia w kraju.
- Mapami.
- Odwodami i teleadresami w SWD.
- Sprzętem informatycznym i standardami w SK.
Docelowo, nowy system ma usprawnić obsługę zdarzeń, m.in. poprzez automatyczne wyświetlanie informacji o przyczynie alarmu i dokładnej lokalizacji zdarzenia w momencie dyspozycji pojazdu. Aplikacja Terminal-ST pozwala na wysyłanie w trybie rzeczywistym statusów pojazdu do systemu SWD PSP (wyjazd, na miejscu, lokalizacja, zakończenie działań i powrót). Trwają prace nad usprawnieniem SWD przy pracy na terminalach, zwłaszcza w okresach natłoku pracy, tak aby aktualizacje odbywały się automatycznie w czasie nieobciążonym.