Hydranty zewnętrzne: Przepisy, Lokalizacja i Oznakowanie

Hydranty przeciwpożarowe, montowane w sieciach wodociągowych, są kluczowym elementem ochrony ludzi i obiektów. Ich rola wykracza daleko poza symboliczne znaczenie czerwonego zaworu, gdyż od ich sprawności i dostępności może zależeć przebieg akcji ratunkowej, ochrona mienia, a nawet ludzkie życie. Hydranty zewnętrzne są wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej do celów gaśniczych. Od właścicieli, zarządców budynków oraz projektantów wymagane jest nie tylko umiejscowienie hydrantów w odpowiednich miejscach, ale także zapewnienie ich zgodności z obowiązującymi normami technicznymi, odpowiednia konserwacja oraz gotowość do natychmiastowego użycia.

Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce, omawiając kluczowe akty prawne, wymagania dotyczące instalacji, lokalizacji, oznakowania, dokumentacji oraz typów hydrantów.

Podstawy prawne i dokumentacja techniczna

Wszystkie kwestie związane z projektowaniem, instalacją, eksploatacją i oznakowaniem hydrantów zewnętrznych reguluje szereg aktów prawnych i norm. Do najważniejszych z nich należą:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690).
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).

Aprobaty techniczne i Polskie Normy

Hydranty zewnętrzne, jako wyrób budowlany w rozumieniu Ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, podlegają ocenie technicznej przeprowadzanej przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP-PIB). Hydranty mogą być dopuszczone do zastosowania w obiektach budowlanych lub ich częściach po uzyskaniu aprobaty technicznej CNBOP (lub Krajowej Oceny Technicznej - KOT), atestu higienicznego Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz świadectwa dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej. Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

Hydranty zewnętrzne powinny być również zgodne z Polskimi Normami, które opisują wymagania i metody badań dotyczące budowy, parametrów użytkowych oraz prawidłowego oznakowania. Do najważniejszych z nich należą:

• PN-EN 1074-6 Armatura wodociągowa. Wymagania użytkowe i badania sprawdzające. Część 6: Hydranty.
• PN-EN 14384 Hydranty przeciwpożarowe nadziemne.
• PN-EN 14339 Hydranty przeciwpożarowe podziemne.

Wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej

Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń. Muszą one zapewniać wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny.

Parametry techniczne sieci

Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala) przez co najmniej 2 godziny. Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.

Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnic nominalnych wewnętrznych. Projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, należy sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełnione są założenia rozporządzenia.

Budowa sieci

Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Dopuszcza się również budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. W przypadku, gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.

Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.

Rodzaje i wymagania dla hydrantów zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne to urządzenia umożliwiające pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych. Dzieli się je na nadziemne i podziemne, w zależności od ich lokalizacji i konstrukcji. Co do zasady, zalecanym jest, w miarę możliwości, instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych. Są one łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z nich nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody.

Hydranty nadziemne

Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne o średnicy nominalnej DN 100 lub DN 150.

Hydranty podziemne

Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane, na przykład ze względu na utrudnienia w ruchu drogowym, pieszych lub estetykę przestrzeni (np. w centrach miast, przy obiektach zabytkowych).

Wydajność nominalna i ciśnienie

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:

• dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
• dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci zapewniającej wydajność 5 dm³/s - 5 dm³/s.

Dla hydrantów nadziemnych DN 100 lub DN 150, instalowanych na sieciach o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250, wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa nie może być mniejsza niż 20 dm³/s.

Dodatkowe wymagania

Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci. Odległość między trzpieniem zasuwy odcinającej hydrant od sieci, a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.

Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu, a na nim umieścić zakaz parkowania. Zbyt często zdarza się, że urządzenia te są zastawiane przez zaparkowane pojazdy, zasłonięte roślinnością lub zdewastowane.

Lokalizacja i rozmieszczenie hydrantów zewnętrznych

Lokalizacja hydrantów zewnętrznych jest kluczowa dla zapewnienia szybkiego i efektywnego działania służb ratowniczych. Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Obowiązek określania potrzeb w zakresie instalowania hydrantów spoczywa na właściwych miejscowo organach Państwowej Straży Pożarnej, które opiniują projekty studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz projekty miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Odległości i usytuowanie

Zgodnie z przepisami, należy zachować następujące odległości:

• Odległość między dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczono na maksymalnie 15 metrów.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy z nich powinien być umieszczony w odległości do 75 metrów od obiektu. Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.

Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. Przy odbiorze niektórych obiektów strażacy wymagają, aby wymiar 150 metrów był spełniony w polu widzenia.

Kiedy wymagany jest hydrant zewnętrzny?

Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Dla niektórych obiektów konieczne jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru, natomiast dla pozostałych obiektów woda do celów przeciwpożarowych jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.

Obiekty i obszary wymagające hydrantów

Hydranty muszą być stosowane w następujących miejscach i obiektach:

• Jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
• Położonych w granicach tych jednostek: budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych.
• Obiekty produkcyjne i magazynowe niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej).
• Stacjach paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacjach gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (wymagane 10 dm³/s).
• Obiektach użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Oznakowanie hydrantów zewnętrznych

Prawidłowe oznakowanie hydrantów ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i mienia, ponieważ zapewnia szybką lokalizację i dostępność urządzeń w razie zagrożenia. Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami dotyczącymi znaków bezpieczeństwa. Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami, wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu.

Oznakowanie hydrantów nadziemnych

Hydranty zewnętrzne nadziemne często mają kolor czerwony, co zapewnia dobrą widoczność. Znak hydrantu to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą H w środku, otoczona dwoma czerwonymi prostokątami. Może on być umiejscowiony bezpośrednio na hydrancie lub na wysięgniku, co zwiększa jego widoczność, szczególnie na terenach zielonych, w zagłębieniach terenu, gdzie roślinność może przesłaniać urządzenie. Znaki hydrantowe mogą być płaskie lub przestrzenne (tzw. znaki 3D, widoczne z każdej strony).

Oznakowanie hydrantów podziemnych

Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, której dostęp jest przykryty specjalną pokrywą - klapą z literą W. Do oznakowania hydrantów podziemnych stosuje się czerwone tablice orientacyjne (biała obwódka, czerwone tło, białe piktogramy), na których znajduje się litera H oraz informacja o średnicy zaworu, kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości, w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.

Konserwacja i dostępność

Dbanie o stan techniczny hydrantów to nie tylko obowiązek formalny, ale też realna konieczność. Minimum raz w roku hydranty muszą zostać sprawdzone pod kątem szczelności, wydajności wodnej, stanu węża i zaworu. Właściciel lub zarządca obiektu ponosi odpowiedzialność za przestrzeganie przepisów, zapewnienie odpowiednich warunków technicznych i eksploatacyjnych, przechowywanie dokumentacji przeglądów, wydajności wodnej oraz aktualnych certyfikatów dopuszczenia do stosowania. Hydranty powinny być dobrze widoczne i łatwo dostępne, aby w razie zagrożenia służby ratownicze mogły z nich skorzystać w jak najkrótszym czasie.

tags: #tablice #informacyjne #hydrant #zewnetrzny