Wprowadzenie
Niniejsza uchwała dotyczy ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz strażaków ratowników OSP na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Podstawa prawna
Uchwała została podjęta na podstawie:
- Art. 18 ust. 2 pkt 15 oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 40 z późn. zm.).
- Art. 15 ust. 1, 1a i 2 oraz 15a ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 194 z późn. zm.).
Ustalenie wysokości ekwiwalentu pieniężnego
Ekwiwalent dla strażaków ratowników OSP
Ustala się ekwiwalent pieniężny dla strażaków ratowników OSP w następujących wysokościach:
- 25,00 zł za udział w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej.
- [kwota do uzupełnienia] zł za udział w szkoleniu lub ćwiczeniu.
Ekwiwalent dla kandydatów na strażaków ratowników OSP
Ustala się wysokość ekwiwalentu pieniężnego w wysokości 15,00 zł dla kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej, który był uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
Ekwiwalent za udział w zabezpieczeniu obszaru chronionego
Ustala się ekwiwalent pieniężny dla strażaków ratowników OSP za udział w zabezpieczeniu obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonej w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym.
Wysokość ekwiwalentu za działania wskazane w zdaniu pierwszym wynosi 20,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę, liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej, w którym strażak ratownik OSP brał udział.
Ekwiwalent za inne zadania zlecone przez Wójta Gminy
Strażak ratownik OSP, który wykonywał działania zlecone przez Wójta Gminy Tarnów Opolski, inne niż wymienione w art. 15 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, otrzymuje ekwiwalent pieniężny.
Zadania, o których mowa w ust. 2 obejmują:
- Udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach.
- Organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
- Upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
- Propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy.
- Wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej.
Wykonanie uchwały
Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Tarnów Opolski.
Utrata mocy obowiązującej
Z dniem wejścia w życie niniejszej uchwały traci moc uchwała Nr XXXVIII/298/2022 Rady Gminy Tarnów Opolski z dnia 28 lutego 2022 r. w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych (Dz. Urz. Woj. Opols. poz. 716 z dnia 7 marca 2022 r.).
Wejście w życie
Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego i wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia opublikowania.
Uzasadnienie
Podstawą prawną do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków OSP jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, który stanowi, że właściwa rada gminy ustala ten ekwiwalent w drodze uchwały, nie rzadziej niż raz na 2 lata.
Poprzednia uchwała została podjęta 28 lutego 2022 roku, co wymagało podjęcia nowej uchwały obowiązującej przed 28 lutego 2024 roku.
Ewolucja przepisów dotyczących ekwiwalentu pieniężnego dla OSP
Prawo do ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ochotników przeszło istotną ewolucję na przestrzeni lat.
- Po raz pierwszy zostało wprowadzone 26 września 1991 r. na mocy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, gdzie art. 28 przewidywał ekwiwalent za udział w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym organizowanym przez Państwową Straż Pożarną.
- Od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje ustawa z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Zgodnie z art. 15 tej ustawy, ekwiwalent przysługuje za udział w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu.
- Nowelizacja ustawy z 7 lipca 2023 r. poszerzyła krąg osób uprawnionych o kandydatów na strażaków ratowników OSP za udział w szkoleniu podstawowym.
- Kolejna nowelizacja, która weszła w życie 8 września 2023 r., umożliwiła fakultatywne przyznawanie ekwiwalentu również kandydatom na strażaków ratowników OSP za udział w szkoleniu. Dodano również art. 15a, który pozwala radom gmin na przyznawanie ekwiwalentu za inne działania niż wskazane w art. 15.
- Zmiana z 5 grudnia 2024 r. zmodyfikowała treść art. 3 ustawy z 17 grudnia 2021 r., nadając katalogowi zadań OSP charakter otwarty poprzez dodanie wyrażenia "w szczególności".
Zakres i wysokość ekwiwalentu
Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, strażak ratownik OSP uczestniczący w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje ekwiwalent pieniężny niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia.
Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", obowiązującego w dniu ustalenia ekwiwalentu. Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki OSP lub od chwili gotowości do wyjazdu.
Przykładowo, zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z 9 maja 2025 r., przeciętne wynagrodzenie w pierwszym kwartale 2025 r. wyniosło 8962,28 zł, co oznacza, że maksymalna stawka ekwiwalentu nie może przekraczać 51,21 zł za godzinę.
Ekwiwalent za "inne zadania"
Art. 15a ustawy o ochotniczych strażach pożarnych umożliwia radom gmin przyznawanie ekwiwalentu pieniężnego strażakom ratownikom OSP za wykonywanie zadań innych niż wymienione w art. 15. Po nowelizacji art. 3 ustawy, katalog zadań OSP ma charakter otwarty, co daje radom gmin niemal nieograniczoną swobodę w określaniu działań objętych gratyfikacją pieniężną, pod warunkiem, że nie są to działania objęte art. 15 uosp.
Przykłady "innych zadań", za które rady gmin mogą przyznawać ekwiwalent, obejmują:
- Udział w zawodach sportowo-pożarniczych.
- Wyjazdy gospodarcze, w tym neutralizacja owadów błonkoskrzydłych.
- Zabezpieczenie imprez organizowanych przez gminę.
- Działania prewencyjne.
- Działania integrujące społeczność lokalną.
- Promowanie pierwszej pomocy.
- Udział we współpracy międzynarodowej gminy.
Wcześniej, na gruncie poprzedniego stanu prawnego, wojewodowie często unieważniali uchwały przyznające ekwiwalent za takie aktywności, uznając je za wykraczające poza zamknięty katalog zadań. Obecnie formalnych przeszkód do przyznawania ekwiwalentu za takie działania nie ma.
Podsumowanie
W aktualnym stanie prawnym ustalenie i wypłacanie ekwiwalentu przez gminę za udział w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach jest obligatoryjne. Rady gmin mają również możliwość ustalania ekwiwalentu za inne zadania wykonywane przez strażaków OSP, co zwiększa elastyczność w docenianiu ich zaangażowania.