Przepisy dotyczące odległości przeciwpożarowych w budownictwie

Kwestie bezpieczeństwa pożarowego w budownictwie są uregulowane szeregiem przepisów prawnych, mających na celu minimalizowanie ryzyka powstania i rozprzestrzeniania się ognia. Należy pamiętać nie tylko o wyposażeniu nieruchomości w odpowiednie urządzenia czy systemy przeciwpożarowe, ale również o przestrzeganiu obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Kluczowym elementem tych regulacji są minimalne odległości przeciwpożarowe, które muszą być zachowane między budynkami, od granic działek, a także w odniesieniu do elementów infrastruktury technicznej i leśnej. Poniższa artykuł przedstawia szczegółowe wytyczne, zawarte w polskim prawie, dotyczące tych odległości.

Odległości przeciwpożarowe między budynkami i od granic działek

Wymagania dotyczące odległości między budynkami oraz od granicy sąsiedniej działki budowlanej reguluje przede wszystkim Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, w szczególności paragrafy 271, 272 i 273.

Odległość między zewnętrznymi ścianami budynków (§ 271)

Odległość między zewnętrznymi ścianami budynków, które nie są ścianami oddzielenia przeciwpożarowego, jest kluczowa dla ograniczenia rozprzestrzeniania się ognia. Podstawowe zasady określone są w zależności od klasy odporności ogniowej ścian i dachu oraz rodzaju zagrożenia:

• Standardowe odległości: Odległość między zewnętrznymi ścianami budynków, mającymi na powierzchni większej niż 65% klasę odporności ogniowej (E) określoną w § 216 ust. 1 w 5 kolumnie tabeli, nie powinna, z zastrzeżeniem ust. 2, być mniejsza niż wymagana.
• Większe zagrożenie rozprzestrzeniania ognia:
  • Jeżeli jedna ze ścian zewnętrznych usytuowana od strony sąsiedniego budynku lub przekrycie dachu jednego z budynków jest rozprzestrzeniające ogień, wówczas odległość określoną w ust. 1 należy zwiększyć o 50%.
  • Jeżeli dotyczy to obu ścian zewnętrznych lub przekrycia dachu obu budynków, odległość zwiększa się o 100%.
• Pomieszczenia zagrożone wybuchem: Jeżeli co najmniej w jednym z budynków znajduje się pomieszczenie zagrożone wybuchem, wówczas odległość między ich zewnętrznymi ścianami nie powinna być mniejsza niż 20 m.
• Zmniejszona klasa odporności ogniowej:
  • Jeżeli ściana zewnętrzna budynku ma na powierzchni nie większej niż 65%, lecz nie mniejszej niż 30%, klasę odporności ogniowej (E) określoną w § 216 ust. 1 w 5 kolumnie tabeli, wówczas odległość między tą ścianą lub jej częścią a ścianą zewnętrzną drugiego budynku należy zwiększyć w stosunku do określonej w ust. 1 i 2 o 50%.
  • Jeżeli ściana zewnętrzna budynku ma na powierzchni mniejszej niż 30% klasę odporności ogniowej (E) określoną w § 216 ust. 1 w 5 kolumnie tabeli, wówczas odległość między tą ścianą lub jej częścią a ścianą zewnętrzną drugiego budynku należy zwiększyć w stosunku do określonej w ust. 1 i 2 o 100%.
• Zmniejszenie odległości dzięki systemom gaśniczym: Odległość między ścianami zewnętrznymi budynków lub częściami tych ścian może być zmniejszona o 50% w stosunku do określonej w ust. 1-5, jeżeli we wszystkich strefach pożarowych budynków, przylegających odpowiednio do tych ścian lub ich części, są stosowane stałe urządzenia gaśnicze wodne. Dopuszczalne jest także zmniejszenie o 25%, jeśli urządzenia te są stosowane w jednej z przylegających stref pożarowych.

Dodatkowe regulacje dotyczą budynków ZL, PM, IN:

• Odległość od granicy (konturu) lasu: Najmniejszą odległość budynków ZL, PM, IN od granicy lasu (gruntu leśnego Ls) przyjmuje się jako odległość ścian tych budynków od ściany budynku ZL z przekryciem dachu rozprzestrzeniającym ogień.
• Wyjątki dla budynków nierozprzestrzeniających ognia: Najmniejsza odległość budynków wymienionych w § 213, wykonanych z elementów nierozprzestrzeniających ognia, niezawierających pomieszczeń zagrożonych wybuchem oraz posiadających klasę odporności pożarowej wyższą niż wymagana, od granicy lasu zlokalizowanej na sąsiedniej działce wynosi 4 m. Nie określa się odległości, jeśli las jest na tej samej działce, pod warunkiem przeznaczenia terenu pod zabudowę niezwiązaną z produkcją leśną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub zgody na zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśne.
• Budynki bez otworów: Odległości, o których mowa w ust. 1, dla budynków wymienionych w § 213, bez pomieszczeń zagrożonych wybuchem, można zmniejszyć o 25%, jeżeli są zwrócone do siebie ścianami i dachami z przekryciami nierozprzestrzeniającymi ognia, niemającymi otworów.

W pasie terenu o szerokości określonej w ust. 1-7, otaczającym ściany zewnętrzne budynku, niebędące ścianami oddzielenia przeciwpożarowego, ściany zewnętrzne innego budynku powinny spełniać wymagania określone w § 232 ust. 4 i 5 dla ścian oddzielenia przeciwpożarowego obu budynków. Wymaganie to dotyczy pasa terenu o szerokości zmniejszonej o 50% w odniesieniu do tych ścian zewnętrznych obu budynków, które tworzą między sobą kąt 60° lub większy, lecz mniejszy niż 120°. Wymaganie to nie dotyczy budynków, które są oddzielone od siebie ścianą oddzielenia przeciwpożarowego, spełniającą dla obu budynków wymagania określone w § 232 ust.

Odległość zewnętrznej ściany budynku od granicy sąsiedniej niezabudowanej działki (§ 272)

Lokalizacja nowo wznoszonych budynków względem granic działek budowlanych jest równie istotna:

• Odległość ściany zewnętrznej wznoszonego budynku od granicy sąsiedniej niezabudowanej działki budowlanej powinna wynosić co najmniej połowę odległości określonej w § 271 ust. 1-7. Przyjmuje się, że na działce niezabudowanej będzie usytuowany budynek o przeznaczeniu określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, przy czym dla budynków PM należy przyjmować, że będzie on miał gęstość obciążenia ogniowego strefy pożarowej Q większą od 1000 MJ/m², lecz nie większą niż 4000 MJ/m². W przypadku braku planu miejscowego, przyjmuje się budynek ZL ze ścianą zewnętrzną, o której mowa w § 271 ust. 1.
• Specyficzne wymagania dla budynków mieszkalnych i gospodarczych: Budynki mieszkalne jednorodzinne, rekreacji indywidualnej oraz budynki mieszkalne zagrodowe i gospodarcze, ze ścianami i dachami z przekryciami nierozprzestrzeniającymi ognia, powinny być sytuowane w odległości nie mniejszej od granicy sąsiedniej, niezabudowanej działki, niż jest to określone w § 12.
• Budynek bezpośrednio przy granicy: Budynek usytuowany bezpośrednio przy granicy działki powinien mieć od strony sąsiedniej działki ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust.

Odległości między zewnętrznymi ścianami budynków położonych na jednej działce budowlanej (§ 273)

W przypadku budynków znajdujących się na tej samej działce budowlanej, przepisy są nieco bardziej elastyczne, z pewnymi wyjątkami:

• Odległości między ścianami zewnętrznymi budynków położonych na jednej działce budowlanej nie ustala się, z zastrzeżeniem § 249 ust. 6, jeżeli łączna powierzchnia wewnętrzna tych budynków nie przekracza najmniejszej dopuszczalnej powierzchni strefy pożarowej wymaganej dla każdego ze znajdujących się na tej działce rodzajów budynków.
• Odległości od zbiorników oleju opałowego:
  • Odległość zbiornika naziemnego oleju opałowego zasilającego kotłownię od budynku ZL powinna wynosić co najmniej 10 m.
  • Dopuszcza się zmniejszenie tej odległości do 3 m, pod warunkiem wykonania ściany zewnętrznej budynku od strony zbiornika jako ściany oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej co najmniej R E I 120 lub wykonania takiej ściany pomiędzy budynkiem a zbiornikiem. Zbiorniki te powinny być wykonane jako stalowe dwupłaszczowe lub być lokalizowane na terenie ukształtowanym w formie niecki, o pojemności większej od pojemności zbiornika, z izolacją uniemożliwiającą przedostawanie się oleju do gruntu.
  • Odległość budynku ZL od zbiornika podziemnego oleju opałowego, przykrytego warstwą ziemi o grubości nie mniejszej niż 0,5 m, powinna wynosić co najmniej 3 m, a od urządzenia spustowego, oddechowego i pomiarowego tego zbiornika - co najmniej 10 m.
  • Odległości budynków PM i IN wykonanych z materiałów niepalnych od zbiorników i ich urządzeń, o których mowa w ust.

Wymogi dotyczące dróg pożarowych i dostępu

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych, prawidłowe rozmieszczenie dróg pożarowych i miejsc do czerpania wody jest fundamentalne dla skuteczności akcji ratowniczo-gaśniczych.

Zasady lokalizacji i wymiary dróg pożarowych (§ 12)

Drogi pożarowe muszą być zaprojektowane tak, aby zapewnić szybki i bezpieczny dostęp dla pojazdów straży pożarnej:

• Droga pożarowa powinna przebiegać wzdłuż dłuższego boku budynku (określonego w ust. 1 pkt 1-4) na całej jego długości.
• W przypadku, gdy krótszy bok budynku ma więcej niż 60 m, droga pożarowa powinna przebiegać z jego dwóch stron.
• Bliższa krawędź drogi pożarowej musi być oddalona od ściany budynku o 5-15 m dla obiektów zaliczanych do kategorii zagrożenia ludzi (ZL) i o 5-25 m dla pozostałych obiektów.
• W uzasadnionych warunkami lokalnymi, w szczególności architektonicznymi, droga pożarowa do budynków może przebiegać w odległości 3-30 m od ściany budynku, przy spełnieniu pozostałych wymagań określonych w ust. 2.
• Wyjścia z obiektów budowlanych, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, powinny mieć połączenie z drogą pożarową dojściem o szerokości co najmniej 3 m, a długości nie większej niż 50 m, które należy utrzymywać w stanie zapewniającym dojazd pojazdów pożarniczych.
• Każdy dźwig dla ekip ratowniczych w budynku powinien mieć połączenie z drogą pożarową dojściem.
• Wymagania te stosuje się do dojść i dróg pożarowych, które muszą zapewniać dostęp do urządzeń przeciwpożarowych, wyjść z budynków, otworów w ścianach zewnętrznych i dachach.
• Droga pożarowa powinna zapewniać przejazd bez cofania lub powinna być zakończona placem manewrowym o wymiarach 20 m x 20 m. Można również przewidzieć inne rozwiązania umożliwiające zawrócenie pojazdu.
• Drogi pożarowe oraz place manewrowe w miejscach innych niż wymienione w ust. 2 i 3 powinny mieć szerokość co najmniej 3,5 m.

Parametry techniczne dróg pożarowych (§ 13, 14, 16)

Oprócz lokalizacji, ważne są również parametry techniczne samych dróg pożarowych:

• W obrębie miasta oraz na terenie działki, na której jest usytuowany obiekt budowlany, droga pożarowa powinna umożliwiać przejazd pojazdów o nacisku osi na nawierzchnię jezdni co najmniej 100 kN (kiloniutonów), a jej minimalna szerokość w miejscach innych niż wymienione w ust. 2 powinna wynosić 3,5 m.
• Na terenach innych niż wymienione w ust. 2 droga pożarowa powinna umożliwiać przejazd pojazdów o nacisku osi na nawierzchnię jezdni co najmniej 50 kN, a jej minimalna szerokość w miejscach innych niż wymienione w ust. 2 wynosi 3 m.
• Na wydzielony teren o powierzchni przekraczającej 5 ha, na którym znajdują się obiekty, należy zapewnić co najmniej dwa wjazdy lub wyjazdy. Bramy wjazdowe muszą spełniać warunki, o których mowa w § 14 ust. 1 pkt 2 i ust. 2.

Przeciwpożarowe zbiorniki wodne

Zbiorniki przeciwpożarowe stanowią najważniejszy element ochrony przeciwpożarowej, zwłaszcza w miejscach, w których sieć wodociągowa nie ma odpowiedniej wydajności lub jest całkowicie nieobecna. Koncepcja wyboru technologii pojawia się w trakcie projektowania budowy lub rozbudowy budynków lub obiektów budowlanych.

Projektowanie zbiornika przeciwpożarowego w Polsce odbywa się w oparciu o rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, oraz o krajowe normy, w tym obowiązującą od 2017 roku normę PN-B-02857:2017-04 "Ochrona przeciwpożarowa budynków, Przeciwpożarowe zbiorniki wodne". Wspomniana norma określa wymagania dla wszystkich typów zbiorników przeciwpożarowych: naziemnych, półpodziemnych, podziemnych, krytych i otwartych.

Wymagania techniczne i lokalizacyjne

Na podstawie normy PN-B-02857:2017-04 i opracowania Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie z 2019 roku, dotyczącego mobilnych zbiorników na wodę (np. Exflo), określono następujące wymagania:

• Pojemność: Pojemność typowych zbiorników do budynków użyteczności publicznej wynosi 100 m³ i 200 m³. Do budynków produkcyjno-magazynowych jest obliczana indywidualnie na podstawie gęstości obciążenia ogniowego i względnego czasu trwania pożaru. Pojemność najmniejszego przeciwpożarowego zbiornika wodnego powinna wynosić co najmniej 50 m³. Ze względu na możliwość niepełnego opróżnienia zbiornika, należy zwiększyć każdorazowo jego pojemność o 2,5%.
• Konstrukcja: Przeciwpożarowe zbiorniki wodne powinny być szczelne i trwałe, a ich rozwiązania konstrukcyjne powinny uwzględnić wszelkie przewidywane oddziaływania, tak aby utrzymać wymagany zapas wody do celów przeciwpożarowych przez cały okres ich projektowanej eksploatacji. Powinny być wykonane z przegród, membran wodoszczelnych (lub uszczelnionych membraną hydroizolacyjną), w sposób zapewniający ochronę projektowanego zapasu wody przed zamarzaniem.
• Głębokość poboru wody: W przypadku zbiorników naziemnych, jako głębokość należy traktować głębokość poboru wody ze studni ssawnej (która powinna wynosić 2,0 m).
• Lokalizacja: Przeciwpożarowe zbiorniki wodne należy sytuować możliwie centralnie w stosunku do obiektów chronionych, w odległości od nich do 250 m, przy zapewnieniu pojazdom pożarniczym dojazdu o długości nie przekraczającej 350 m (od stanowiska czerpania wody do punktu przewidywanego przyjęcia jednostek ochrony przeciwpożarowej, zlokalizowanego nie dalej niż 30 m od chronionego obiektu).
• Stanowisko czerpania wody: Należy lokalizować przy każdej nasadzie ssawnej punktu poboru wody, tak aby umożliwić postój samochodu pożarniczego o długości 12 m. Powinno posiadać szerokość min. 4 m i długość min. 16 m.
• Przewód ssawny: Powinien być wykonany z rur o średnicy nominalnej nie mniejszej niż 100 mm, a w przypadku zbiornika naziemnego z jednym przewodem ssawnym o średnicy nie mniejszej niż 150 mm.
• Studzienka osadnikowa: Powinna być zlokalizowana między zbiornikiem a kanałem doprowadzającym wodę.

Zastosowanie mobilnych zbiorników na wodę do celów przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę jest innowacyjnym rozwiązaniem poszerzającym możliwości techniczne spełnienia warunków zaopatrzenia w wodę na terenach bez infrastruktury wodociągowej lub tam, gdzie ta infrastruktura nie zapewnia wymaganych parametrów. Jest to również bardzo dobre rozwiązanie na terenach leśnych. Zbiorniki mogą funkcjonować niezależnie od infrastruktury jako pojedyncze lub zespoły. Wymaga to opracowania dokumentacji projektowej wraz z uzgodnieniem rzeczoznawcy ds. przeciwpożarowych.

Odległości od linii elektroenergetycznych

Odległość linii elektroenergetycznych od budynków i dróg wyznaczają normy oraz obowiązujące przepisy, w tym norma N SEP-E-003:2003 "Elektroenergetyczne linie napowietrzne. Projektowanie i budowa". Wpływ mają również inne czynniki, takie jak izolacja przewodów, maksymalna temperatura przewodu, obciążenie oblodzeniem, a także konstrukcja danego budynku czy warunki lokalne.

Specyficzne zakazy i wymagania

• Elektroenergetyczną linię napowietrzną o napięciu powyżej 45 kV należy na skrzyżowaniach i zbliżeniach z budynkami tak prowadzić i wykonać, aby jej budowa i eksploatacja nie powodowała ani przeszkód, ani trudności w użytkowaniu i należytym utrzymaniu budynków.
• Zaleca się, aby przęsło linii znajdujące się nad budynkiem było jak najkrótsze oraz aby nie prowadzić przewodów elektrycznych nad kominami i budynkami z dachami o pokryciu łatwo zapalnym.
• Zakaz krzyżowania obszarów niebezpiecznych: Linie elektroenergetyczne nie powinny krzyżować stacji paliw płynnych i gazowych, budowli zawierających materiały niebezpieczne pożarowo i stref zagrożonych wybuchem. Wyjątkiem od zakazu krzyżowania jest dopuszczenie skrzyżowania tych obiektów z liniami o napięciu znamionowym nie wyższym niż 110 kV. W takim przypadku przęsło skrzyżowania należy ograniczyć słupami mocnymi oraz wykonać je z III poziomem obostrzenia.
• Zbliżenie do obiektów specjalnych: Zbliżenie elektroenergetycznych linii napowietrznych o napięciu powyżej 45 kV do budynków produkcyjnych, stałych składowisk, zbiorników lub innych urządzeń technologicznych z materiałami wybuchowymi lub strefami zagrożonymi wybuchem oraz stacji paliw należy wykonać zgodnie ze specjalnymi przepisami budowy tych urządzeń i w uzgodnieniu z właściwym organem administracyjnym. Jeśli przepisów takich nie ma, linia powinna przebiegać tak, aby odległość skrajnego przewodu linii od wymienionych obiektów była równa co najmniej wysokości zawieszenia najwyższego przewodu nieuziemionego na słupie.

Odległość budynku od linii napowietrznych wysokiego napięcia zależy przede wszystkim od tego, pod jakim napięciem są przewody. Minimalne odległości (np. 1,5 m w kierunku pionowym w dół i poziomym od każdej łatwo dostępnej części budynku) muszą być uwzględniane w projekcie przebiegu linii i zagospodarowania placu budowy.

Ogólne zasady i czynności zabronione w ochronie przeciwpożarowej

Oprócz specyficznych odległości, istotne jest przestrzeganie ogólnych zasad ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z art. 13 ustawy o ochronie przeciwpożarowej z dnia 24 sierpnia 1991 r. oraz Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, istnieją czynności zabronione, które mogą doprowadzić do pożaru, jego rozprzestrzeniania się lub utrudnienia ewakuacji i działań ratowniczych.

Czynności utrudniające ewakuację

Bardzo ważne jest, by dostęp do urządzeń, środków gaśniczych, podręcznego sprzętu gaśniczego oraz dróg ewakuacyjnych nie był w żaden sposób utrudniony. W chwili zagrożenia trzeba bowiem działać jak najszybciej. Do czynności zabronionych należą:

• Składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej, służących do ewakuacji.
• Zmniejszanie szerokości i wysokości dróg ewakuacyjnych poniżej wartości wymaganych na podstawie przepisów techniczno-budowlanych.
• Zamykanie drzwi ewakuacyjnych w taki sposób, że nie da się ich użyć natychmiast w przypadku pożaru lub innego zagrożenia.
• Wykorzystywanie drogi ewakuacyjnej niezgodnie z przeznaczeniem.

Inne zakazy

W Rozporządzeniu uwzględniono także zagrożenie płynące z:

• Składowania materiałów palnych w określonych warunkach.
• Przechowywania pełnych, niepełnych i opróżnionych butli przeznaczonych do gazów palnych, na nieużytkowanych poddaszach i strychach oraz w piwnicach.
• Użytkowania urządzeń elektrycznych niezgodnie z przeznaczeniem lub wadliwych.
• Używania otwartego ognia w miejscach niebezpiecznych.
• Niewłaściwej dystrybucji i przechowywania ropy naftowej i innych materiałów łatwopalnych.

Inne odległości i zasady

Warto również pamiętać o innych przepisach dotyczących odległości:

• Odległości, o których mowa w §23 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, mogą być pomniejszone w przypadku przebudowy istniejącej zabudowy (nie więcej niż o połowę). Wymaga to uzyskania opinii państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.
• Zachowanie podanej odległości od granicy działki budowlanej nie jest wymagane, jeżeli miejsca te stykają się z miejscami o podobnym przeznaczeniu na sąsiedniej działce.
• Dojście od najdalszego wejścia do obsługiwanego budynku mieszkalnego wielorodzinnego, zamieszkania zbiorowego lub użyteczności publicznej do miejsca do gromadzenia odpadów stałych wynosi nie więcej niż 80 m.

Przestrzeganie powyższych zakazów i wytycznych zwiększa poczucie bezpieczeństwa i może zapobiec niebezpieczeństwu pożaru.

tags: #wal #przeciwpozarowy #odleglosc #od #linii