Niezbędny sprzęt strażacki: drabiny i węże

W świecie służb ratowniczych wybór odpowiedniego sprzętu jest bardzo ważny - w końcu chodzi o ludzkie bezpieczeństwo oraz życie. Mimo imponującego postępu technologicznego, drabiny strażackie i węże strażackie nadal są nieodzownym i podstawowym wyposażeniem dla ekip zajmujących się gaszeniem pożarów i prowadzeniem akcji ratowniczych.

Drabiny Strażackie

Drabina strażacka to właściwie podstawowy sprzęt, który musi się znaleźć w każdej remizie. Jest nieocenionym narzędziem w wielu sytuacjach.

Rola i znaczenie drabin strażackich

Dobra drabina strażacka z podporami pomaga w wielu kluczowych działaniach:

• skutecznie gasić pożary z dołu lub góry,
• ratować ludzi z płonących budynków,
• tworzyć przeprawy,
• sięgać do kanałów i studzienek,
• zdejmować koty z drzew.

Drabiny straży pożarnej mają zastosowanie gaśnicze oraz ratownicze. Czasem wykorzystywane są do działań odbiegających od stereotypowych skojarzeń, np. w ratownictwie wodnym i lądowym, a także w przypadku działań podziemnych, czyli wszędzie tam, gdzie trudno się dostać.

Materiały i długość drabin

Najczęściej stosowanym dziś materiałem do produkcji drabin strażackich jest aluminium. Jest lekkie, co ma duże znaczenie przy gaszeniu pożaru, gdy trzeba szybko przenieść sprzęt w wybrane miejsce. Na rynku dostępne są również drabiny strażackie drewniane. Drabiny strażackie aluminiowe oraz drewniane sprawiają, że praca na wysokości jest nie tylko możliwa, ale przede wszystkim bezpieczna.

Standardowo ekipom przydaje się drabina o długości co najmniej 4-5 metrów, co wystarczy, by wejść na pierwsze piętro budynku lub ugasić pożar dachu parterowego domu. Dłuższe drabiny mają zazwyczaj od dziesięciu do nawet kilkunastu metrów długości.

Pojedyncza drabina strażacka jest zazwyczaj krótsza, ale szybko można ją postawić w wybranym miejscu i rozpocząć akcję. Montaż składanej zajmuje nieco więcej czasu, którego w czasie pożaru zazwyczaj brakuje. Najlepiej mieć co najmniej dwie drabiny strażackie - krótszą do szybkich działań i składaną, która pozwala wejść na naprawdę duże wysokości.

Podstawowe rodzaje drabin strażackich (zgodnie z normą PN-EN 1147 z 2002 roku)

Drabina straży pożarnej ma różne zastosowania, dlatego też rodzajów można wymienić co najmniej kilka. Nie każdy model da się wykorzystać w danej sytuacji. Wszystko zależy od zasięgu, liczby stopni, maksymalnego obciążenia i użytego materiału.

• Drabina dostępna - pomaga dotrzeć do trudno dostępnych miejsc, ale nie jest przeznaczona do akcji ratunkowych, podczas których trzeba kogoś szybko przetransportować na wysokości.
• Drabina hakowa - da się ją wieszać na hakach, co jest bardzo wygodne w trakcie akcji ratowniczych.
• Drabina ratownicza wysuwana - jej konstrukcja umożliwia przeprowadzenie akcji ratowniczej, podczas której niezbędne jest przeniesienie kogoś z góry albo przetransportowanie z dołu.
• Drabina nasadkowa straży pożarnej - ratownicy używają jej podczas akcji ewakuacyjnych oraz tworzenia przejścia przez np. rów czy dach.
• Drabina słupkowa - szczeble są zamocowane zawiasowo, więc można z łatwością składać bocznice ze sobą. Jest bardzo lekka i niewielka, więc przydaje się zarówno na zewnątrz parterowych budynków, jak i w środku domów. Sprawdza się też, gdy trzeba dostać się do kanału lub studni.
• Drabina teleskopowa straży - da się ją szybko oraz łatwo rozstawić. Z jej pomocą można dostać się do trudno dostępnych miejsc.
• Drabina dachowa - można swobodnie przemieszczać po zewnętrznej części dachu.
• Drabina jednoczęściowa - to podstawowy model z pojedynczym przęsłem.

Drabiny strażackie drewniane to przede wszystkim modele jednoczęściowe, wysuwane, dachowe, słupkowe i nasadowe. Wszystkie z nich poza słupkowymi, ale za to uwzględniając hakowe, mogą być ze stopów aluminium.

Uwzględniając deklaracje zgodności, drabina ratownicza przenośna jednoprzęsłowa typ 18S oraz dwuprzęsłowa typ 2x18S spełniają zasady BHP i mogą być bezpiecznie wykorzystywane przez straż pożarną. Ile szczebli ma drabina strażacka? Wszystko zależy od jej rodzaju - czasem jest ich nawet 18.

Zasady bezpieczeństwa użytkowania drabin

Podobnie jak inne sprzęty wykorzystywane przez służby, drabiny strażackie również obowiązują konkretne normy bezpieczeństwa. Zachowanie wysokich standardów jest bardzo ważne z perspektywy nie tylko ratowanych osób czy miejsc, ale także osób ratujących.

Najważniejsze zasady dotyczące drabin straży pożarnej:

• Gdy sprzęt opiera się np. o budynek, to jego wierzchołek musi wystawać o co najmniej 2-3 szczeble w górę.
• Prawidłowy kąt ustawienia drabiny przy ścianie wynosi 70 +/- 5° w stosunku do podłoża.
• Stopki zawsze muszą stabilnie stać i być zabezpieczone przed przesuwaniem się. Podłoże powinno być jednakowo twarde dla zachowania równowagi.
• Zarówno drabiny strażackie z podporami, jak i inne rodzaje nie mogą być rozstawiane blisko napowietrznych linii energetycznych.
• W trakcie wchodzenia należy trzymać się szczebli - nigdy bocznic. Kiedy lewa dłoń dotyka następnego szczebla, to prawa noga powinna przesunąć się również w górę. I tak na zmianę, aż wymagana wysokość zostanie osiągnięta.
• Podczas akcji gaśniczej na drabinę strażacką można wejść w odpowiednim stroju oraz z adekwatnym wyposażeniem.
• Z drabiny dla straży pożarnej może korzystać jednocześnie do 3 osób w zależności od modelu. Podczas akcji ratowniczych ani ćwiczeń nie wolno jej używać jako wariantu wolnostojącego.

Konserwacja drabin straży pożarnej

Aby drabina strażacka zawsze była sprawna i działała prawidłowo, za każdym razem trzeba weryfikować jej stan techniczny. Uwagi wymagają wszystkie elementy - każdy szczegół może wpłynąć na poziom bezpieczeństwa. W przypadku nawet drobnej usterki musi to być odnotowane w protokole oraz niezwłocznie zgłoszone do odpowiednich służb - taki sprzęt nie nadaje się do użytku.

Jak wygląda konserwacja drabin aluminiowych? Nawet po jednym użyciu należy ją wyczyścić - wystarczy woda oraz łagodne środki czyszczące - oraz użyć specyfików, które uchronią konstrukcję przed korozją. Modele wysuwane zawsze warto przetrzymywać w pozycji pionowej. Jeśli jednak musi być ustawiona poziomo, powinna być podparta w przynajmniej 3 miejscach i nie leżeć na ziemi. Natomiast drabiny strażackie drewniane lepiej trzymać tam, gdzie jest sucho oraz chłodno.

Szukając odpowiedniej drabiny dla swojej ekipy, zwracaj uwagę nie tylko na cenę. Od niezawodności drabiny w czasie akcji zależeć może zdrowie i życie nie tylko strażaka, ale i osób postronnych.

Węże Strażackie

Nieodłącznym narzędziem pracy każdego strażaka są węże strażackie, które muszą być niezawodne, odporne na uszkodzenia i łatwe w obsłudze. Już od najmłodszych lat jesteśmy uświadamiani, że strażak bez węża, który służy do podawania wody, niewiele wskóra podczas pożaru.

Rola i znaczenie węży strażackich

Węże pożarnicze są kluczowym elementem wyposażenia każdej jednostki straży pożarnej. Pomagają zarówno minimalizować skutki pożaru, jak i stopują jego dalsze rozprzestrzenianie się. Węże strażackie są wykorzystywane zarówno do pobierania, jak i do przewożenia wody (nie tylko czystej, ale też zabrudzonej i zanieczyszczonej). Przy ich pomocy możliwe jest także przewożenie wodnych roztworów środków pianotwórczych z miejsc, z których można je czerpać, do miejsca wykorzystania.

Produkty te są bardzo wszechstronne i mogą być używane w wielu sytuacjach, np. do gaszenia różnego rodzaju pożarów, jak pożar płynów. Ich wadą może być fakt, że przy tego typu akcjach ratunkowych zużywane są duże ilości wody. Od tego, czy użyjemy odpowiedniego rodzaju węża strażackiego, zależy skuteczność przeprowadzonej akcji oraz jej czas, który ma ogromne znaczenie w sytuacjach kryzysowych.

Materiały i konstrukcja węży

Węże strażackie wykonywane są obecnie z różnych materiałów. Na rynku wyróżniamy trzy najbardziej popularne: tworzywo sztuczne (najczęściej poliuretan termoplastyczny oraz PCV) oraz jedwab poliestrowy. Materiał, z którego wykonany jest wąż strażacki, ma ogromne znaczenie, ponieważ to właśnie od niego zależy, czy woda przelewana wewnątrz napotyka na opór.

Węże strażackie (zarówno tłoczne i ssawne) zbudowane są z kilku warstw materiałów, co zapewnia im wysoką wytrzymałość. Typowy wąż tłoczny posiada wewnętrzną wykładzinę uszczelniającą z gumy lub tworzywa oraz zewnętrzny oplot wykonany z włókien poliestrowych o wysokiej wytrzymałości.

• Węże wykonane z gumy (tzw. typ A) mają wkładkę z elastycznej gumy odpornej na warunki atmosferyczne, często jest to specjalny kauczuk syntetyczny (np. EPDM).
• Węże z wkładką z tworzywa sztucznego (typ B) wykorzystują wysokiej klasy PCV - materiał odporny na pleśń, butwienie i gnicie.

Oplot węża jest okrągłotkany z przędzy poliestrowej, co zapewnia równomierną wytrzymałość na rozciąganie w każdym kierunku.

Rodzaje węży strażackich ze względu na konstrukcję i zastosowanie

Na rynku dostępnych jest kilka rodzajów węży strażackich, a o tym, z jakich można korzystać, mówi Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 20 czerwca 2007 roku. Produkty tego typu muszą spełniać normę PN-EN 1450.

Węże tłoczne

Tłoczone węże pożarnicze służą do transportu i tłoczenia wody (lub innych środków gaśniczych) od źródła wody (np. pompy w pojeździe strażackim - autopompy, przenośnej motopompy lub hydrantu) do miejsca pożaru. Standardowo węże tłoczne są płaskoskładane - spłaszczają się po opróżnieniu z wody, co ułatwia ich zwijanie i transport. Ich długości wynoszą zazwyczaj 15m oraz 20m.

Węże ssawne

Węże ssawne służą do zasysania wody ze źródeł otwartych (np. ze zbiorników, jezior, rzek) i podłączane są do ssawnej strony pompy. W odróżnieniu od węży tłocznych, węże ssawne mają wbudowany oplot druciany lub wewnętrzną spiralę (wykonaną z metalu lub tworzywa), która zapobiega spłaszczeniu podczas zasysania wody. Taki wąż strażacki ssawny jest znacznie sztywniejszy od tłocznego, nie jest płaskoskładany i występuje najczęściej w krótszych odcinkach (typowo 1,6 m lub 2,5 m), łączonych ze sobą w zależności od potrzeb.

Węże do autopomp i motopomp (typ W)

Węże do autopomp i motopomp oznaczane są literą W (np. W-52, W-75). W zależności od średnicy wewnętrznej, pasują do najszerszej grupy motopomp.

Węże hydrantowe (typ H)

Pożarnicze węże tłoczne do hydrantów oznaczane są literą H (np. H25, H52).

Rozmiary i średnice węży strażackich

Węże strażackie występują w różnych rozmiarach, podawanych zwykle jako średnica wewnętrzna w milimetrach. Najczęściej spotykane rozmiary węży tłocznych to 25 mm, 42 mm, 52 mm, 75 mm oraz 110 mm. Węże ssawne posiadają inne rozmiary ze względu na ich właściwości, lecz ich średnice często odpowiadają średnicom węży tłocznych (np. 52 mm, 75 mm czy 110 mm). Spotyka się także węże ssawne o większych przekrojach - nawet 125 mm czy 150 mm.

• 25 mm - małe, lekkie węże używane przede wszystkim do gaszenia pożarów traw i lasów oraz innych pożarów na otwartej przestrzeni o niewielkiej intensywności. Pozwalają na szybkie rozwinięcie bardzo długiej linii gaśniczej w trudnym terenie.
• 42 mm - węże o pośredniej średnicy stosowane przy pożarach w budynkach o niedużej kubaturze (np. mieszkania) lub jako końcowe odcinki linii gaśniczej wewnątrz budynków. Umożliwiają łatwiejsze manewrowanie prądem wody przy wciąż wystarczającym wydatku.
• 52 mm - najpopularniejszy uniwersalny rozmiar węża (W-52), używany jest przy większości typowych akcji gaśniczych, np. przy pożarach pomieszczeń o dużej kubaturze, w większych budynkach mieszkalnych oraz jako standardowy odcinek bojowy w PSP.
• 75 mm - wąż o dużej średnicy, wykorzystywany głównie do budowania głównych linii zasilających (magistrali wodnych) podczas większych akcji. Służy do przesyłu dużych ilości wody z pompy (np. z wozu strażackiego) do rozdzielaczy lub do zasilania kilku mniejszych linii jednocześnie.
• 110 mm - największe węże stosowane w straży pożarnej, używane, gdy konieczne jest podanie bardzo dużej ilości wody. Węże 110 mm służą do zaopatrywania akcji gaśniczej w wodę na dużą skalę - mogą zasilać równocześnie wiele prądów gaśniczych lub wysokowydajne działka wodne. Zwykle wykorzystuje się je jako główne magistrale łączące hydrant lub pompę z poligonem pożaru.

Oprócz powyższych, spotykane są także inne rozmiary dostosowane do specyficznych zastosowań (np. 52 i 25 mm w hydrantach wewnętrznych, 110+ mm w specjalistycznych instalacjach przeciwpożarowych).

Parametry wytrzymałościowe i normy

Profesjonalne węże strażackie są projektowane do pracy w najcięższych warunkach bojowych. Muszą cechować się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne (otarcia, uderzenia, uszkodzenia od ostrych krawędzi) oraz na działanie czynników zewnętrznych. Dobrej klasy węże mają odporną na ścieranie powłokę zewnętrzną oraz wykazują odporność na niekorzystne warunki atmosferyczne - ekstremalne temperatury (od dużych mrozów po upały), promieniowanie UV, a także kontakt z chemikaliami czy pleśnią. Część modeli wyposażona jest w dodatkową powłokę poliuretanową na zewnętrznej stronie, która zwiększa odporność na przetarcia i bezpośredni kontakt z płomieniem, a przy tym nie przyjmuje brudu i jest łatwa do czyszczenia.

Bardzo istotnym parametrem jest wytrzymałość węża na ciśnienie. Węże strażackie transportują wodę pod znacznym ciśnieniem, dlatego muszą mieć odpowiedni zapas bezpieczeństwa. Typowe ciśnienie robocze dla węży tłocznych wynosi około 1,5-2,0 MPa (15-20 barów), zaś ciśnienie testowe i rozrywające jest wielokrotnie wyższe - najlepsze węże wytrzymują nawet ~6 MPa (60 barów) zanim dojdzie do rozerwania. Taka wysoka wytrzymałość na wysokie ciśnienie gwarantuje, że podczas normalnej pracy wąż nie ulegnie uszkodzeniu.

Sprzęt używany przez straż pożarną w Polsce musi spełniać określone prawem wymagania. Pożarnicze węże tłoczne przeznaczone do pracy w straży powinny spełniać wymagania techniczno-użytkowe określone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz posiadać świadectwo dopuszczenia. Świadectwo to wydawane jest przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy) i potwierdza, że dany wąż spełnia krajowe normy bezpieczeństwa oraz jakości. Poza polskimi przepisami, węże muszą spełniać również odpowiednie standardy branżowe. Przykładowo, pożarnicze węże tłoczne do hydrantów wewnętrznych powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540:2014-11 (europejska norma dla węży do hydrantów). Węże strażackie wyposażane są też w łączniki zgodne z normami (np. Storz zgodny z PN-M-51031).

Konserwacja i przechowywanie węży

Wąż strażacki to trwały sprzęt, lecz długość jego używania zależy od tego, w jaki sposób będzie się z nim obchodzić. Jeśli zadbamy o ich odpowiedni stan techniczny, będą nam służyły przez bardzo długi czas. Najważniejszy jest tutaj sposób przechowywania. Zgodnie z informacjami producentów nie powinno się przechowywać węży w miejscu, gdzie jest stały dostęp do promieni słonecznych. Materiały te również mogą ulec uszkodzeniu, jeśli przez długi czas będą miały do czynienia z wysokimi temperaturami. Ważne jest, aby stosować wobec nich cykliczny przegląd, czyli poddawać sprzęt regularnym próbom wytrzymałościowym.

Specjalistyczne węże strażackie

Węże do gaszenia pożarów lasów

Akcje gaśnicze w lasach stawiają przed sprzętem wyjątkowe wymagania. Węże przeznaczone do gaszenia pożarów lasów muszą być przystosowane do pracy w bardzo trudnym terenie oraz w otoczeniu wysokiej temperatury i ognia. Zazwyczaj stosuje się tu lżejsze węże o mniejszej średnicy, najczęściej 25 mm, które łatwiej rozwijać na duże odległości między drzewami. Specjalistyczne węże leśne mają wzmocnioną konstrukcję zapewniającą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz często unikalne cechy - np. specjalną powłokę zewnętrzną, która podczas pracy osącza się wodą (przepuszcza kontrolowaną ilość wody na zewnątrz). Taki efekt samonawadniania węża pomaga w odprowadzaniu ciepła, dzięki czemu wąż jest odporny na bezpośrednie działanie płomieni, żaru i bardzo wysokich temperatur.

Węże sportowe (na zawody)

Podczas zawodów strażackich (sportowo-pożarniczych) liczy się każda sekunda, dlatego opracowano specjalne węże sportowe dostosowane do konkurencji. Charakteryzują się one mniejszą masą oraz zwiększoną przepustowością wody dzięki ulepszonej konstrukcji. Węże na zawody sportowe wykonywane są z cieńszych, lżejszych materiałów i posiadają wyjątkowo gładką wewnętrzną wykładzinę, co minimalizuje opory przepływu wody. Efektem jest szybsze podanie środka gaśniczego - spadek ciśnienia na odcinku takiego węża jest nawet o 30% mniejszy niż w przypadku tradycyjnego węża bojowego. Standardowa długość węży sportowych to około 19-20 m (często skrócone do 19,5 m zgodnie z regulaminem zawodów), co także przekłada się na mniejsze opory i masę. Ponadto węże te są bardzo elastyczne, co ułatwia ich błyskawiczne rozwinięcie i łączenie podczas konkurencji. Mimo że przeznaczone do rywalizacji, najlepsze węże sportowe również posiadają wymagane świadectwo dopuszczenia CNBOP, dzięki czemu mogą być bezpiecznie używane na treningach i pokazach.

Akcesoria do węży strażackich

W trakcie działań ratowniczo-gaśniczych przydatne są rozmaite akcesoria do węży strażackich:

• Mostki przejazdowe - specjalne najazdy ochronne, które zabezpieczają rozłożone linie wężowe przed zgnieceniem przez przejeżdżające pojazdy. Dzięki mostkom można poprowadzić węże przez drogę lub inne trasy przejazdu, minimalizując ryzyko uszkodzenia węży przez ciężar samochodów.
• Łączniki i uszczelki - standardowe węże strażackie wyposażone są w aluminiowe łączniki typu Storz (np. 52 lub 75) na obu końcach. W sprzedaży dostępne są osobno łączniki do węży różnych rozmiarów oraz zapasowe uszczelki do tych łączników. Ważnym akcesorium jest też specjalny klucz do łączników, ułatwiający ich dokręcanie i rozłączanie podczas akcji.
• Osprzęt do węży ssawnych - w tej kategorii można wyróżnić np. linki do węży ssawnych, które służą do zabezpieczenia linii ssawnej (wiąże się je wzdłuż węża ssawnego, aby ułatwić wyciąganie go z wody i zapobiec zgubieniu kosza ssawnego w głębokim zbiorniku). Istotnym elementem jest także smok ssawny (kosz ssawny) zakładany na końcu węża ssawnego - metalowa siatka z zaworem, która zapobiega zasysaniu zanieczyszczeń i chroni linię gaśniczą przed zapowietrzeniem.

Jak wybrać odpowiedni wąż strażacki?

Przy tak szerokiej gamie dostępnych produktów, wybór właściwego węża strażackiego powinien być przemyślany. Należy uwzględnić docelowe zastosowanie węża, wymagany typ (tłoczny czy ssawny) oraz odpowiednią średnicę i długość odcinków. Ważnym kryterium jest jakość wykonania - wysokiej jakości węże strażackie posłużą dłużej i z mniejszym ryzykiem awarii w krytycznych momentach akcji. Przy wyborze węża strażackiego należy kierować się jego przeznaczeniem (rodzaj akcji), wymaganym przepływem wody (średnica), kompatybilnością ze sprzętem (np. średnica łączników do posiadanych pomp czy hydrantów), a także certyfikacją i jakością. Sklep strażacki specjalizujący się w wyposażeniu PSP/OSP z pewnością ułatwi dobór odpowiedniego produktu.

Renomowani producenci

Na rynku dostępne są profesjonalne węże pożarnicze przeznaczone do działań ratowniczo-gaśniczych oraz specjalne węże dedykowane np. na zawody strażackie. W Polsce cenionymi producentami są m.in. rodzima firma Bezalin oraz niemiecki OSW Eschbach. Bezalin (Bielsko-Biała) dostarcza węże tłoczne i akcesoria do węży od wielu lat - ich produkty cechują się wysoką jakością, odpornością na ścieranie, działanie warunków atmosferycznych oraz posiadają wymagane dopuszczenia CNBOP. Z kolei OSW Eschbach (Ohrdrufer SchlauchWeberei Eschbach) to renomowany producent zagraniczny, którego wyroby uchodzą za synonim trwałości. Przykładowo, seria OSW Eschbach 400 oferuje węże w średnicach od 25 mm do 150 mm o ciśnieniu roboczym sięgającym 20 bar i ciśnieniu rozrywającym do 60 bar - parametry te pokazują poziom, jakiego oczekuje się od sprzętu.

Węże strażackie są zatem nie tylko niezbędnym, ale również wysoce zróżnicowanym narzędziem w rękach strażaków. Różnorodność materiałów, rodzajów i średnic węży pozwala na ich optymalne dostosowanie do konkretnych potrzeb i warunków pożaru. Warto podkreślić, że wybór odpowiedniego węża to nie tylko kwestia efektywności gaszenia, ale również bezpieczeństwa zarówno ratowników, jak i osób znajdujących się w niebezpiecznej strefie. To, co może wydawać się prozaicznym kawałkiem sprzętu, w rzeczywistości jest kluczowym elementem, od którego zależy sukces każdej akcji ratowniczej. Pamiętajmy, że za każdym z tych technicznych opisów kryje się codzienna ciężka praca strażaków, którzy ryzykują własne życie, aby chronić nas i nasze mienie.

tags: #waz #i #drabina #strazackie #obrazek