Węże Strażackie: Niezbędny Element Wyposażenia Straży Pożarnej

Węże strażackie stanowią jeden z podstawowych elementów armatury pożarniczej, a ich głównym zadaniem jest podawanie środka gaśniczego w celu ugaszenia pożaru. Są to produkty wbrew pozorom bardzo wszechstronne i mogą być używane w wielu sytuacjach, choć nie każdy rodzaj węża nada się do każdego przypadku. Od tego, czy użyjemy odpowiedniego rodzaju węża strażackiego, zależy skuteczność przeprowadzonej akcji oraz jej czas, co ma ogromne znaczenie w sytuacjach kryzysowych.

Na rynku dostępnych jest wiele odmian węży strażackich, różniących się nie tylko wielkością, ale i materiałem wykonania, co wpływa na ich zastosowanie. Strażacy dysponują dwoma głównymi rodzajami węży: tłocznymi i ssawnymi. Każdy z nich ma specyficzne przeznaczenie i konstrukcję, które umożliwiają skuteczne działanie w różnych warunkach.

Rodzaje Węży Strażackich i Ich Konstrukcja

Węże tłoczne

Węże tłoczne służą do transportowania i tłoczenia wody oraz wodnych roztworów środków pianotwórczych od źródła wody (np. pompy w pojeździe strażackim - autopompy, przenośnej motopompy lub hydrantu) do prądownicy, skąd wydobywa się strumień gaśniczy. Standardowo węże tłoczne są płaskoskładane, co oznacza, że spłaszczają się po opróżnieniu z wody, ułatwiając ich zwijanie i transport. W przeciwieństwie do węży ssawnych, nie posiadają drucianego oplotu. Wewnątrz mają koszulkę z tworzywa sztucznego, która zmniejsza opór podczas tłoczenia wody.

Długości węży tłocznych wynoszą zazwyczaj 15 m lub 20 m. Węże tłoczne dzieli się ze względu na zastosowanie na odcinki do pomp oraz do hydrantów. Węże do autopomp i motopomp oznaczane są literą W (np. W-52, W-75), natomiast pożarnicze węże tłoczne do hydrantów oznaczane są literą H (np. H25, H52).

Węże ssawne

Zadaniem węży ssawnych jest zasysanie wody z otwartych zbiorników, takich jak rzeki, jeziora czy studnie, przy użyciu motopomp. Aby zapobiec spłaszczaniu się tych węży podczas pobierania środka gaśniczego, są one wzmocnione wbudowanym oplotem drucianym lub spiralą (wykonaną z metalu lub tworzywa). Dzięki niemu nie dochodzi do spłaszczenia podczas zasysania wody z otwartego zbiornika. Węże ssawne nie są płaskoskładane i występują najczęściej w krótszych odcinkach (typowo 1,6 m lub 2,5 m), łączonych ze sobą w zależności od potrzeb.

Węże ssawne nie są przystosowane do pracy z ciśnieniem wyższym niż atmosferyczne. Można nimi podawać zarówno wodę, jak i środek pianotwórczy.

Materiały i Wytrzymałość Węży Strażackich

Węże strażackie, zarówno tłoczne, jak i ssawne, są zbudowane z kilku warstw materiałów, co zapewnia im wysoką wytrzymałość i niezawodność w ekstremalnych warunkach bojowych. Muszą wytrzymać pracę pod wysokim ciśnieniem, w otoczeniu wysokich temperatur i przy narażeniu na uszkodzenia mechaniczne.

Wykorzystywane materiały

Najczęściej stosuje się wytrzymałe tworzywa i włókna syntetyczne:

• Wewnętrzna wykładzina uszczelniająca: Zazwyczaj wykonana z gumy syntetycznej (np. specjalny kauczuk syntetyczny EPDM - węże typu A) lub wysokiej klasy tworzyw sztucznych, takich jak poliuretan termoplastyczny i PCV (węże typu B). Materiały te zapewniają szczelność, odporność na pleśń, butwienie i gnicie oraz zmniejszają opory przepływu wody.
• Zewnętrzny oplot: Okrągłotkany z włókien syntetycznych, najczęściej z wysokiej jakości przędzy poliestrowej lub jedwabiu poliestrowego. Oplot ten zapewnia elastyczność, odporność na ścieranie, uszkodzenia mechaniczne i równomierną wytrzymałość na rozciąganie.

Odporność i specjalne powłoki

Profesjonalne węże strażackie cechują się wysoką odpornością na:

• Uszkodzenia mechaniczne (otarcia, uderzenia, ostre krawędzie).
• Niekorzystne warunki atmosferyczne (ekstremalne temperatury, promieniowanie UV).
• Działanie chemikaliów.
• Pleśń i butwienie.

Część modeli wyposażona jest w dodatkową powłokę poliuretanową na zewnętrznej stronie. Taka powłoka zwiększa odporność na przetarcia i bezpośredni kontakt z płomieniem, a przy tym nie przyjmuje brudu i jest łatwa do czyszczenia.

Wytrzymałość na ciśnienie

Węże strażackie transportują wodę pod znacznym ciśnieniem, dlatego muszą mieć odpowiedni zapas bezpieczeństwa. Typowe ciśnienie robocze dla węży tłocznych wynosi około 1,5-2,0 MPa (15-20 barów), zaś ciśnienie testowe i rozrywające jest wielokrotnie wyższe - najlepsze węże wytrzymują nawet do 6 MPa (60 barów), zanim dojdzie do rozerwania. Taka wysoka wytrzymałość gwarantuje, że wąż nie ulegnie uszkodzeniu podczas normalnej pracy.

Rozmiary i Zastosowania Węży Tłocznych

Węże strażackie występują w różnych rozmiarach, podawanych zwykle jako średnica wewnętrzna w milimetrach. Wybór odpowiedniej średnicy jest kluczowy dla efektywności akcji gaśniczej.

1. 25 mm: Małe, lekkie węże, używane przede wszystkim do gaszenia pożarów traw i lasów oraz innych pożarów na otwartej przestrzeni o niewielkiej intensywności. Pozwalają na szybkie rozwinięcie bardzo długiej linii gaśniczej w trudnym terenie. Spotykane także jako węże do hydrantów wewnętrznych.
2. 42 mm: Węże o pośredniej średnicy, stosowane przy pożarach w budynkach o niedużej kubaturze (np. mieszkania) lub jako końcowe odcinki linii gaśniczej wewnątrz budynków. Umożliwiają łatwiejsze manewrowanie prądem wody przy wciąż wystarczającym wydatku.
3. 52 mm: Najpopularniejszy i uniwersalny rozmiar węża. Wąż strażacki W-52 używany jest przy większości typowych akcji gaśniczych, np. przy pożarach pomieszczeń o dużej kubaturze, w większych budynkach mieszkalnych oraz jako standardowy odcinek bojowy w Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Spotykany także jako wąż do hydrantów wewnętrznych (H52).
4. 75 mm: Wąż o dużej średnicy, wykorzystywany głównie do budowania głównych linii zasilających (magistrali wodnych) podczas większych akcji. Służy do przesyłu dużych ilości wody z pompy (np. z wozu strażackiego) do rozdzielaczy lub do zasilania kilku mniejszych linii jednocześnie.
5. 110 mm: Największe węże stosowane w straży pożarnej, używane, gdy konieczne jest podanie bardzo dużej ilości wody. Służą do zaopatrywania akcji gaśniczej w wodę na dużą skalę, mogą zasilać równocześnie wiele prądów gaśniczych lub wysokowydajne działka wodne. Zwykle węże o średnicy 110 mm wykorzystuje się jako główne magistrale łączące hydrant lub pompę z poligonem pożaru.

Poza powyższymi, spotykane są także inne rozmiary węży ssawnych (np. 52, 75, 110, 125 i 150 mm) oraz specjalistycznych instalacji przeciwpożarowych.

Wymogi Prawne i Normy

Sprzęt używany przez straż pożarną w Polsce musi spełniać określone prawem wymagania. Pożarnicze węże tłoczne przeznaczone do pracy w straży powinny spełniać wymagania techniczno-użytkowe określone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz posiadać świadectwo dopuszczenia.

Wymagania, jakie powinny spełniać węże pożarnicze, znajdują się w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów strażackich służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania.

• Świadectwo dopuszczenia wydawane jest przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy) i potwierdza, że dany wąż spełnia krajowe normy bezpieczeństwa oraz jakości.
• Węże muszą spełniać również odpowiednie standardy branżowe. Przykładowo, pożarnicze węże tłoczne do hydrantów wewnętrznych powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540:2014-11 (europejska norma dla węży do hydrantów).
• Węże strażackie wyposażane są też w łączniki zgodne z normami, np. łączniki typu Storz zgodne z PN-M-51031.

Kupując wąż strażacki, warto zawsze upewnić się, że posiada on aktualne świadectwo dopuszczenia CNBOP. Producenci renomowanego sprzętu oznaczają swoje wyroby numerami dopuszczeń na etykietach węży lub w dokumentacji.

Specjalistyczne Węże Strażackie

Węże leśne

Akcje gaśnicze w lasach stawiają przed sprzętem wyjątkowe wymagania. Węże przeznaczone do gaszenia pożarów lasów muszą być przystosowane do pracy w bardzo trudnym terenie oraz w otoczeniu wysokiej temperatury i ognia. Zazwyczaj stosuje się tu lżejsze węże o mniejszej średnicy, najczęściej 25 mm, które łatwiej rozwijać na duże odległości między drzewami.

Specjalistyczne węże leśne mają wzmocnioną konstrukcję zapewniającą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz często unikalne cechy - np. specjalną powłokę zewnętrzną, która podczas pracy osącza się wodą (przepuszcza kontrolowaną ilość wody na zewnątrz). Taki efekt samonawadniania węża pomaga w odprowadzaniu ciepła, dzięki czemu wąż jest odporny na bezpośrednie działanie płomieni, żaru i bardzo wysokich temperatur.

Węże sportowe

Podczas zawodów strażackich (sportowo-pożarniczych) liczy się każda sekunda, dlatego opracowano specjalne węże sportowe dostosowane do konkurencji. Charakteryzują się one mniejszą masą oraz zwiększoną przepustowością wody dzięki ulepszonej konstrukcji. Węże na zawody sportowe wykonywane są z cieńszych, lżejszych materiałów i posiadają wyjątkowo gładką wewnętrzną wykładzinę, co minimalizuje opory przepływu wody.

Efektem jest szybsze podanie środka gaśniczego - spadek ciśnienia na odcinku takiego węża jest nawet o 30% mniejszy niż w przypadku tradycyjnego węża bojowego. Standardowa długość węży sportowych to około 19-20 m (często skrócone do 19,5 m zgodnie z regulaminem zawodów), co także przekłada się na mniejsze opory i masę. Ponadto węże te są bardzo elastyczne, co ułatwia ich błyskawiczne rozwinięcie i łączenie podczas konkurencji. Najlepsze węże sportowe również posiadają wymagane świadectwo dopuszczenia CNBOP.

Budowa Linii Wężowych i Taktyka Działań Gaśniczych

W kontekście budowy linii wężowych w akcji gaśniczej wyróżnia się następujące rodzaje linii:

• Linia ssawna
• Linia zasilająca
• Linia główna
• Linia gaśnicza

Linia główna jest budowana od samochodu lub motopompy w stronę rozdzielacza za pomocą węża tłocznego 75. Rozdzielacze to elementy armatury wodnej, które współpracują z wężami tłocznymi i służą do rozdzielania wody z linii głównej 75 na jedną, dwie lub trzy linie gaśnicze. Prądownice stanowią zakończenie linii wężowej gaśniczej i służą do formowania strumienia wody o odpowiednim kształcie i wydajności.

Sposób rozwijania i zwijania węży

Budowa linii wężowych odbywa się według ustalonych zasad i podziału czynności między członków zastępu. W zastępach składających się z minimum dwóch rot, budowę linii głównych i zasilających zabezpiecza druga rota. Linie gaśnicze buduje każda rota dla siebie, przy czym przodownik zajmuje stanowisko gaśnicze, a pomocnik rozwija wąż od rozdzielacza (pompy, hydrantu lub suchego pionu) do swojego przodownika.

Rozwijanie węży ssawnych rozpoczyna się od nasady ssawnej. Pomocnik układa wąż w osi motopompy, a przodownik ustawia smok i pływak w odpowiedniej odległości. Po rozłożeniu odcinków węża ssawnego, pomocnik podchodzi do najbardziej oddalonego z nich, okracza go i zatrzymuje się w jego końcowej części, zwracając się frontalnie do przodownika. Wykonuje skłon, unosi wąż na wysokość około 0,5 metra i przytrzymuje go nogami na wysokości łydek.

Połączenie ostatniego odcinka węża z nasadą ssawną motopompy dokonuje przodownik. Po zabezpieczeniu smoka i pływaka linką ratowniczą, przodownik chwyta smok oburącz i podnosi go na wysokość łącznika węża ssawnego. Pomocnik przytrzymuje koronę łącznika i kieruje go w stronę smoka. Następnie następuje połączenie poprzez wprowadzenie kłów łączników w odpowiednie wycięcia i skręcenie w prawo. Dokręcenie łączników następuje za pomocą kluczy.

Odwadnianie węży rozpoczyna się od odłączenia odcinków, a następnie, idąc wzdłuż węża, opróżnia go z wody. Zawsze należy pamiętać o kierunku od pojazdu do pogorzeliska, chyba że ukształtowanie terenu wymaga innego podejścia.

Linie wężowe prowadzone po klatkach schodowych, ścianach budynków czy drabinach stanowią trudne zadanie. Linia wężowa prowadzona pod torowiskiem kolejowym powinna być ułożona pomiędzy podkładami pod szynami, aby nie powodować zakłóceń w ruchu kolejowym. Linia wężowa nie może blokować przejść, wyjść ani innych dróg, aby umożliwić swobodne korzystanie z nich i sprawną organizację pracy innych stanowisk bojowych.

Zastosowanie węży strażackich w akcjach gaśniczych

Wybór odpowiedniego węża strażackiego jest kluczowy dla efektywności gaszenia pożaru oraz bezpieczeństwa ratowników i osób zagrożonych. Strażacy muszą dokonywać wyboru miejsca pracy prądownika, kierując się przede wszystkim dobrą widocznością ogniska pożaru, które często jest zasłonięte przez elementy konstrukcji, dym lub parę wodną. Częstym błędem jest kierowanie strumieni gaśniczych w pomieszczenia zadymione lub płonące zamiast w strefę żarzenia. Aby temu zapobiec, należy zajmować stanowiska gaśnicze równe lub wyższe, z możliwością manewrowania strumieniem wody.

Przemieszczanie się w głąb terenu pożaru w miarę rozwijania działań gaśniczych oraz możliwość manewrowania strumieniem pozwala na stopniowe wygaszanie ognisk pożaru i poprawę widoczności miejsca palenia. Aby spełnić te warunki, prądownik musi dysponować aparatem oddechowym oraz zapasem linii gaśniczej, szczególnie przy pożarach wewnętrznych. Zabezpieczenie ciągłości podawania środków gaśniczych jest kluczowe dla nieprzerwanej pracy prądownika i wymaga bardzo dobrej łączności, co oznacza, że stanowiska bojowe muszą być co najmniej dwuosobowe.

Podczas zajmowania stanowisk na wyższych kondygnacjach istnieje ryzyko upadku, utraty równości, utrudnień w dotarciu do ogniska pożaru, szybkiego ubytku sił lub trudności w utrzymaniu łączności. W miejscach zagrożonych wybuchem należy stosować sprzęt w obudowie przeciwwybuchowej. W przypadku usłyszenia metalicznych trzasków dochodzących ze składowiska butli, należy wycofać się w bezpieczne miejsce. Jeśli wybuch zaskoczy na stanowisku bojowym, należy paść twarzą do ziemi lub ukryć się za przeszkodą, poruszając się w pobliżu ścian.

W zależności od sytuacji, wybór miejsca pracy prądownika zależy od technicznych możliwości rozmieszczenia stanowisk gaśniczych. Miejsca te powinny być określone przez dowódcę zastępu, jednak często prądownik sam musi dokonać wyboru miejsca pracy, pamiętając, że to on realizuje koncepcję dowódcy i decyduje o skuteczności gaszenia pożaru.

Ważne jest unikanie poboru wody z miejsc o wzburzonym nurcie, np. z potoków górskich. W przypadku zmian w sytuacji pożarowej, należy natychmiast meldować dowódcy o grożącym niebezpieczeństwie. Nie należy kierować prądów wody na miejsca, w których ułożono warstwę piany, a także brać pod uwagę właściwości niszczące piany, stosując ją ostrożnie wobec materiałów o znacznej wartości materialnej, kulturowej czy technicznej.

Konserwacja i Przechowywanie Węży Strażackich

Wszystkie węże strażackie wymagają odpowiedniej konserwacji i przechowywania w stanie suchym, co znacząco wpływa na ich żywotność. Długość ich używania zależy od sposobu obchodzenia się z nimi i dbania o ich stan techniczny.

• Przechowywanie: Zgodnie z informacjami producentów, nie powinno się przechowywać węży w miejscu, gdzie jest stały dostęp do promieni słonecznych. Materiały mogą również ulec uszkodzeniu, jeśli przez długi czas będą miały do czynienia z wysokimi temperaturami. Węże ssawne nie powinny być narażone na długotrwałe działanie słońca i smarów.
• Cykliczny przegląd: Ważne jest, aby stosować cykliczny przegląd, poddając sprzęt regularnym próbom wytrzymałościowym. Węże tłoczne zaleca się wietrzyć i poddawać próbom wytrzymałościowym przynajmniej raz na kwartał. Węże do hydrantów wewnętrznych muszą być poddawane próbie ciśnieniowej na maksymalne ciśnienie robocze raz na 5 lat, zgodnie z polską normą dotyczącą konserwacji hydrantów wewnętrznych.
• Po akcji: Po wykonaniu wszelkich prac należy wyczyścić wąż zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz. W niskich temperaturach, po odwodnieniu, węże można zwijać w kręgi lub ósemki i przechowywać w samochodzie. Po powrocie do strażnicy należy je wyjąć i wysuszyć, a do wozu bojowego wkładać wyłącznie suche węże.

Akcesoria do Węży Strażackich

W trakcie działań ratowniczo-gaśniczych przydatne są rozmaite akcesoria do węży strażackich, które zwiększają ich funkcjonalność i bezpieczeństwo użytkowania.

• Mostki przejazdowe: To specjalne najazdy ochronne, które zabezpieczają rozłożone linie wężowe przed zgnieceniem przez przejeżdżające pojazdy. Dzięki mostkom można poprowadzić węże przez drogę lub inne trasy przejazdu, minimalizując ryzyko ich uszkodzenia.
• Łączniki i uszczelki: Standardowe węże strażackie wyposażone są w aluminiowe łączniki typu Storz (np. 52 lub 75) na obu końcach. W sprzedaży dostępne są osobno łączniki do węży różnych rozmiarów oraz zapasowe uszczelki do tych łączników. Ważnym akcesorium jest też specjalny klucz do łączników, ułatwiający ich dokręcanie i rozłączanie podczas akcji.
• Osprzęt do węży ssawnych:
  • Linki do węży ssawnych: Służą do zabezpieczenia linii ssawnej (wiąże się je wzdłuż węża ssawnego, aby ułatwić wyciąganie go z wody i zapobiec zgubieniu kosza ssawnego w głębokim zbiorniku).
  • Smok ssawny (kosz ssawny): Zakładany na końcu węża ssawnego, jest to metalowa siatka z zaworem, która zapobiega zasysaniu zanieczyszczeń i chroni linię gaśniczą przed zapowietrzeniem.

Wybór i Producenci Węży Strażackich

Przy tak szerokiej gamie dostępnych produktów, wybór właściwego węża strażackiego powinien być przemyślany. Należy uwzględnić docelowe zastosowanie węża, wymagany typ (tłoczny czy ssawny) oraz odpowiednią średnicę i długość odcinków. Ważnym kryterium jest jakość wykonania - wysokiej jakości węże strażackie posłużą dłużej i z mniejszym ryzykiem awarii w krytycznych momentach akcji.

Na rynku dostępne są profesjonalne węże pożarnicze przeznaczone do działań ratowniczo-gaśniczych oraz specjalne węże dedykowane np. na zawody strażackie. W Polsce cenionymi producentami są m.in. rodzima firma Bezalin oraz niemiecki OSW Eschbach. Produkty tych firm cechują się wysoką jakością, odpornością na ścieranie i działanie warunków atmosferycznych, a także posiadają wymagane dopuszczenia CNBOP.

Podsumowując, przy wyborze węża strażackiego należy kierować się:

• Jego przeznaczeniem (rodzaj akcji).
• Wymaganym przepływem wody (średnica).
• Kompatybilnością ze sprzętem (np. średnica łączników do posiadanych pomp czy hydrantów).
• Certyfikacją i jakością wykonania.

Sklep strażacki specjalizujący się w wyposażeniu PSP/OSP z pewnością ułatwi dobór odpowiedniego produktu. Węże strażackie to nie tylko zwykłe przewody na wodę - to element, od którego zależy skuteczność akcji i bezpieczeństwo ratowników.

tags: #waz #strazacki #na #imprezie