Węże Strażackie Ssawne i Tłoczne – Rodzaje, Parametry i Doświadczenia Użytkowników

Węże strażackie to kluczowy element wyposażenia każdej jednostki straży pożarnej. Odpowiednie wyposażenie strażaków ma fundamentalne znaczenie dla ich bezpieczeństwa, a także dla ochrony życia, zdrowia i mienia. Sama odwaga i umiejętności nie wystarczą do ugaszenia pożaru; potrzebny jest najwyższej jakości sprzęt, który nie zawiedzie w żadnej sytuacji. Węże pożarnicze pozwalają kierować strumień wody tam, gdzie zagrożenie jest największe, transportując i tłocząc wodę oraz wodne roztwory środków pianotwórczych.

Rodzaje Węży Strażackich

Węże strażackie można podzielić na dwie podstawowe kategorie: węże tłoczne i węże ssawne. Różnią się one konstrukcją i przeznaczeniem, co wpływa na ich zastosowanie w akcjach gaśniczych i ratowniczych.

Węże Tłoczne

Węże tłoczne służą do transportu i tłoczenia wody oraz wodnych roztworów środków gaśniczych od źródła wody (takiego jak pompa w pojeździe strażackim, przenośna motopompa czy hydrant) do miejsca pożaru. Jak sama nazwa wskazuje, wąż tłoczny jest przeznaczony do tłoczenia środka gaśniczego w kierunku źródła pożaru. Standardowo węże tłoczne są płaskoskładane, co oznacza, że spłaszczają się po opróżnieniu z wody, ułatwiając ich zwijanie i transport. Ich długości wynoszą zazwyczaj 15 metrów oraz 20 metrów.

Węże Ssawne

Węże ssawne są podstawowym elementem armatury pożarniczej, a ich głównym celem jest zasysanie wody ze źródeł otwartych, takich jak zbiorniki, jeziora czy rzeki, za pomocą motopompy. W odróżnieniu od węży tłocznych, węże ssawne mają wbudowany oplot druciany lub wewnętrzną spiralę (wykonaną z metalu lub tworzywa), która zapobiega spłaszczeniu podczas zasysania wody przy wytwarzaniu podciśnienia. Dzięki temu nie dochodzi do zgniecenia węża. Węże ssawne są znacznie sztywniejsze niż tłoczne i nie są płaskoskładane. Występują najczęściej w krótszych odcinkach, zazwyczaj od 1,6 do 2,5 metra, łączonych ze sobą w zależności od potrzeb. Wężami ssawnymi można podawać zarówno wodę, jak i środek pianotwórczy.

Podział Węży ze Względu na Zastosowanie i Oznaczenie

Poza podziałem na ssawne i tłoczne, węże tłoczne dzieli się również ze względu na ich zastosowanie:

• Węże do autopomp i motopomp: oznaczane są literą W (np. W-25, W-42, W-52, W-75, W-110).
• Pożarnicze węże tłoczne do hydrantów: oznaczane są literą H (np. H25, H52).

Parametry i Rozmiary Węży Strażackich

Węże strażackie występują w różnych rozmiarach, podawanych zwykle jako średnica wewnętrzna w milimetrach, zależnie od ich przeznaczenia i wymaganej wydajności. Węże ssawne W-25 oraz W-52 mają 1 metr długości, podczas gdy większe średnice węży ssawnych (52, 75, 110, 125 i 150 mm) mogą mieć inne długości w zależności od wymagań motopompy.

Rozmiary Węży Tłocznych (średnica wewnętrzna)

• 25 mm: Małe, lekkie węże, używane głównie do gaszenia pożarów traw i lasów oraz innych pożarów na otwartej przestrzeni o niewielkiej intensywności. Umożliwiają szybkie rozwinięcie bardzo długiej linii gaśniczej w trudnym terenie.
• 42 mm: Węże o pośredniej średnicy, stosowane przy pożarach w budynkach o niedużej kubaturze (np. mieszkaniach) lub jako końcowe odcinki linii gaśniczej wewnątrz budynków. Umożliwiają łatwiejsze manewrowanie prądem wody przy wystarczającym wydatku.
• 52 mm (W-52): Najpopularniejszy uniwersalny rozmiar węża, używany przy większości typowych akcji gaśniczych, np. przy pożarach pomieszczeń o dużej kubaturze, w większych budynkach mieszkalnych oraz jako standardowy odcinek bojowy w PSP.
• 75 mm: Wąż o dużej średnicy, wykorzystywany głównie do budowania głównych linii zasilających (magistrali wodnych) podczas większych akcji. Służy do przesyłu dużych ilości wody z pompy do rozdzielaczy lub do zasilania kilku mniejszych linii jednocześnie.
• 110 mm: Największe węże stosowane w straży pożarnej, używane gdy konieczne jest podanie bardzo dużej ilości wody. Służą do zaopatrywania akcji gaśniczej w wodę na dużą skalę, zasilając wiele prądów gaśniczych lub wysokowydajne działka wodne.

Rozmiary Węży Ssawnych (średnica wewnętrzna)

Średnice węży ssawnych są różne i zależne od wymagań motopompy, wynosząc od 52 do 150 milimetrów. Najczęściej rozróżnia się wielkości węży ssawnych: 52, 75, 110, 125 i 150 mm. Są one mocowane do motopomp za pomocą łączników.

Materiały Wykonania i Konstrukcja

Węże strażackie (zarówno tłoczne, jak i ssawne) są zbudowane z kilku warstw materiałów, co zapewnia im wysoką wytrzymałość. Najczęściej stosuje się wytrzymałe tworzywa, takie jak guma syntetyczna lub poliuretan, które oplatane są wysokiej jakości włóknami syntetycznymi, np. przędzą poliestrową. Takie materiały zapewniają elastyczność i odporność na ścieranie, uszkodzenia mechaniczne, działanie warunków atmosferycznych, zabrudzenia oraz wysokie ciśnienie.

• Węże tłoczne: Posiadają wewnętrzną wykładzinę uszczelniającą z gumy lub tworzywa oraz zewnętrzny oplot wykonany z włókien poliestrowych o wysokiej wytrzymałości. Węże wykonane z gumy (tzw. typ A) mają wkładkę z elastycznej gumy odpornej na warunki atmosferyczne, często jest to specjalny kauczuk syntetyczny (np. EPDM). Węże z wkładką z tworzywa sztucznego (typ B) wykorzystują wysokiej klasy PCV - materiał odporny na pleśń, butwienie i gnicie. Oplot węża jest okrągłotkany z przędzy poliestrowej, co zapewnia równomierną wytrzymałość na rozciąganie w każdym kierunku.
• Węże ssawne: Wykonuje się je głównie z gumy i PCV najwyższej jakości, ponieważ muszą być bardzo wytrzymałe i odporne na warunki atmosferyczne i ścieranie.

Wymagania i Kluczowe Cechy Dobrego Węża

Profesjonalne węże strażackie są projektowane do pracy w najcięższych warunkach bojowych. Ich skuteczność i trwałość zależą od szeregu kluczowych cech:

• Odporność na uszkodzenia mechaniczne: Węże muszą być odporne na otarcia, uderzenia i uszkodzenia od ostrych krawędzi. Dobrej klasy węże mają odporną na ścieranie powłokę zewnętrzną.
• Odporność na czynniki zewnętrzne: Węże powinny być odporne na niekorzystne warunki atmosferyczne, w tym ekstremalne temperatury (od -40°C do 100°C), promieniowanie UV, a także kontakt z chemikaliami, wodą morską i pleśnią. Część modeli jest wyposażona w dodatkową powłokę poliuretanową, która zwiększa odporność na przetarcia i bezpośredni kontakt z płomieniem, jednocześnie nie przyjmując brudu.
• Lekkość i elastyczność: Dobre węże pożarnicze powinny charakteryzować się lekkością i elastycznością, co jest istotne dla komfortu pracy strażaków. Ważna jest elastyczność również w bardzo niskich temperaturach.
• Wytrzymałość na ciśnienie: Węże strażackie transportują wodę pod znacznym ciśnieniem. Typowe ciśnienie robocze dla węży tłocznych wynosi około 1,5-2,0 MPa (15-20 barów). Ciśnienie testowe i rozrywające jest wielokrotnie wyższe - najlepsze węże wytrzymują nawet około 6 MPa (60 barów) zanim dojdzie do rozerwania.
• Gładka wewnętrzna wykładzina: Bardzo gładka wewnętrzna wykładzina minimalizuje opory przepływu, co jest kluczowe dla efektywności akcji.

Regulacje Prawne i Certyfikacja

Sprzęt używany przez straż pożarną w Polsce musi spełniać określone prawem wymagania. Pożarnicze węże tłoczne przeznaczone do pracy w straży powinny spełniać wymagania techniczno-użytkowe określone przez rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 roku w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego. Węże muszą również posiadać świadectwo dopuszczenia, wydawane przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy), które potwierdza zgodność z krajowymi normami bezpieczeństwa i jakości. Poza polskimi przepisami, węże muszą spełniać również odpowiednie standardy branżowe, takie jak norma PN-EN 14540:2014-11 dla węży do hydrantów. Łączniki wężowe muszą być zgodne z normami (np. Storz zgodny z PN-M-51031). Producenci renomowanego sprzętu oznaczają swoje wyroby numerami dopuszczeń na etykietach węży lub w dokumentacji.

Specjalistyczne Węże Strażackie

Węże Leśne

Akcje gaśnicze w lasach stawiają przed sprzętem wyjątkowe wymagania. Węże przeznaczone do gaszenia pożarów lasów muszą być przystosowane do pracy w bardzo trudnym terenie oraz w otoczeniu wysokiej temperatury i ognia. Zazwyczaj stosuje się tu lżejsze węże o mniejszej średnicy, najczęściej 25 mm, które łatwiej rozwijać na duże odległości między drzewami. Specjalistyczne węże leśne mają wzmocnioną konstrukcję i często unikalne cechy, takie jak specjalna powłoka zewnętrzna, która podczas pracy osącza się wodą. Taki efekt samonawadniania węża pomaga w odprowadzaniu ciepła, dzięki czemu wąż jest odporny na bezpośrednie działanie płomieni, żaru i bardzo wysokich temperatur.

Węże Sportowe

Podczas zawodów strażackich (sportowo-pożarniczych) liczy się każda sekunda, dlatego opracowano specjalne węże sportowe. Charakteryzują się one mniejszą masą oraz zwiększoną przepustowością wody dzięki ulepszonej konstrukcji. Węże te wykonywane są z cieńszych, lżejszych materiałów i posiadają wyjątkowo gładką wewnętrzną wykładzinę, co minimalizuje opory przepływu wody. Spadek ciśnienia na odcinku takiego węża jest nawet o 30% mniejszy niż w przypadku tradycyjnego węża bojowego. Standardowa długość węży sportowych to około 19-20 metrów (często skrócone do 19,5 m zgodnie z regulaminem zawodów). Najlepsze węże sportowe również posiadają wymagane świadectwo dopuszczenia CNBOP.

Akcesoria do Węży Strażackich

W trakcie działań ratowniczo-gaśniczych przydatne są rozmaite akcesoria, które wspomagają użycie i konserwację węży strażackich:

• Mostki przejazdowe: Specjalne najazdy ochronne, zabezpieczające rozłożone linie wężowe przed zgnieceniem przez przejeżdżające pojazdy.
• Łączniki i uszczelki: Standardowe węże strażackie wyposażone są w aluminiowe łączniki typu Storz (np. 52 lub 75) na obu końcach. Dostępne są osobno łączniki do węży różnych rozmiarów oraz zapasowe uszczelki. Ważnym akcesorium jest też specjalny klucz do łączników, ułatwiający ich dokręcanie i rozłączanie.
• Osprzęt do węży ssawnych: W tej kategorii wyróżnić można linki do węży ssawnych (do zabezpieczenia linii ssawnej i ułatwienia wyciągania z wody) oraz smok ssawny (kosz ssawny), zakładany na końcu węża ssawnego - metalowa siatka z zaworem, która zapobiega zasysaniu zanieczyszczeń i chroni linię gaśniczą przed zapowietrzeniem.

Doświadczenia Użytkowników i Ocena Marek

Wybór odpowiednich węży strażackich jest przedmiotem wielu dyskusji wśród strażaków. Poniżej przedstawiono zebrane doświadczenia i opinie dotyczące różnych marek i typów węży, bazując na praktyce użytkowników.

Ogólne Spostrzeżenia

Długość użytkowania sprzętu zależy od sposobu obchodzenia się z nim i odpowiedniego przechowywania. Należy dbać o stan techniczny węży, przeprowadzać cykliczne przeglądy i próby wytrzymałościowe. Węży nie powinno się przechowywać w miejscach z dostępem do promieni słonecznych ani w wysokich temperaturach. Odpowiednie wyposażenie ma kluczowe znaczenie, a niska cena często idzie w parze z niższą jakością. Węże z symbolem H są przeznaczone do hydrantów (ciśnienie 0,2-0,8 MPa), natomiast te z symbolem W do motopomp (ciśnienie 0,8-1,2 MPa). Używanie niewłaściwych węży może prowadzić do uszkodzeń.

Marki i Ich Ocena

• Eschbach:
  • Seria 400: Przed 2008 rokiem były klasyfikowane jako węże przemysłowe. Po zmianie normy DIN 18411, wąż serii 400 znajduje się na granicy wymagań. Użytkownicy zgłaszają, że węże te rozciągają się po kilku akcjach i zwinięty krąg może mieć ponad 50 cm średnicy, co utrudnia ich przechowywanie w skrytkach. Są też cięższe. Ich ciśnienie rozrywające nominalnie wynosi 55 bar (w badaniach dochodzi do 80 bar). Firma Eschbach jest uznawana za największą i najnowocześniejszą fabrykę w Europie z ponad 100-letnią tradycją, a węże na rynek polski nie różnią się od tych na rynek niemiecki. Niektórzy błędnie interpretują ich przeznaczenie jako "przemysłowe" (do tłoczenia chemikaliów), podczas gdy są one przeznaczone m.in. dla przemysłowych zakładowych straży pożarnych (np. rafinerie), gdzie tłoczone są duże ilości wody pod wysokim ciśnieniem, a temperatury są znacznie wyższe.
  • Seria 500: W Niemczech zalecane są węże serii 500, które są cięższe (o ok. 0,4 kg dla węża 52 i 0,7 kg dla węża 75) i spełniają wyższe standardy.
• Bezalin:
  • Węże wyprodukowane po roku 2007 miały wady, takie jak pękające nasady, wyrywanie węża z nasady oraz pękające ząbki nasady. Wiele przypadków zgłaszano w jednostkach OSP.
  • Węże "H" (do hydrantów) nie nadają się do motopomp, co jest częstym błędem przy zakupie.
  • Niektórzy sprzedawcy i strażacy uważają, że węże Bezalin (z symbolem W) są jednymi z najlepszych, ale podkreślają, że nie wolno oszczędzać na jakości.
  • Podczas testów przez PERN, węże tłoczne 110 mm Bezalin strzelały przy ciśnieniu 18 bar, co doprowadziło do wykluczenia ich z przetargu.
  • Zgłaszano również, że po kontakcie z wodą i błotem węże pęcznieją i nie mieszczą się w półkach.
• IV-ER Kontex:
  • Polecane przez użytkowników, którzy cenią sobie ich miękkość, lekkość i przyzwoitą odporność.
  • W dotyku sprawiają wrażenie, jakby były ze zwykłego płótna, a nie wzmacnianej osnowy.
  • Wadą jest niekiedy urywające się taśmowanie, które jednak można poprawić.
• B.Gill:
  • Uważane za dość wytrzymałe, a ich największą zaletą jest niższa cena (prawie o połowę tańsze od konkurencji).
  • Wadą jest to, że są ciężkie.
• Chińskie węże:
  • W opinii użytkowników to "porażka". Są sztywne, ciężkie i mają tendencję do strzelania na długości.
  • Często brak jest dla nich certyfikatów CNBOP lub budzą one wątpliwości.

Wybór Węża Strażackiego - Podsumowanie

Przy tak szerokiej gamie dostępnych produktów, wybór właściwego węża strażackiego powinien być przemyślany. Należy uwzględnić docelowe zastosowanie węża (rodzaj akcji), wymagany typ (tłoczny czy ssawny), odpowiednią średnicę i długość odcinków, a także kompatybilność ze sprzętem (np. średnica łączników do posiadanych pomp czy hydrantów). Kluczowym kryterium jest jakość wykonania - wysokiej jakości węże strażackie posłużą dłużej i z mniejszym ryzykiem awarii w krytycznych momentach akcji. Ważna jest również certyfikacja i posiadanie aktualnego świadectwa dopuszczenia CNBOP. Węże strażackie to nie tylko zwykłe przewody na wodę - to element, od którego zależy skuteczność akcji i bezpieczeństwo ratowników.

tags: #weze #strazackie #ssawne #ranking