Gmina Wiśniowa, położona w powiecie myślenickim w województwie małopolskim, to obszar o bogatej historii i unikalnej tożsamości regionalnej. Charakterystyczne dla tego regionu jest dziedzictwo kulturowe, obejmujące tradycyjne profesje, umiejętności i praktyki, które od pokoleń kształtowały życie tutejszej społeczności.
Tradycje rzemieślnicze jako fundament lokalnej tożsamości
Dawniej mieszkańcy gminy Wiśniowa wykazywali się dużą samowystarczalnością. W każdej wsi funkcjonowało wielu rzemieślników domorosłych: kowali, bednarzy czy kołodziejów. W regionie działały liczne młyny oraz folusz w Kasince, zajmujący się obróbką sukna. Jak wspominają mieszkańcy: „Tak robota, jak to mówio, trzeba wykonywać swój zawód tak jak mo być! Bo nie wolno robić po łebkach”.
Wszystkie niezbędne materiały, żywność oraz wyroby rzemieślnicze były przedmiotem obrotu na lokalnych jarmarkach. Ta tradycyjna wiedza i umiejętności stały się podstawą projektu „Wiśniowski Jarmark Rzemiosł i Zawodów Tradycyjnych - lokalna tradycja w działaniu”, który miał na celu archiwizację i badanie dziedzictwa tego różnorodnego regionu.
Wyzwania tożsamościowe na „terenie przejściowym”
Gmina Wiśniowa przez etnografów bywa określana „terenem przejściowym”, co często budzi kontrowersje wśród samych mieszkańców. Osoby zaangażowane w życie społeczno-kulturalne gminy wielokrotnie pytały: „Kto nas przesedł? Z której i na którą stronę?”. To poczucie wykluczenia z sztywnych podziałów etnograficznych stało się impulsem do podjęcia współpracy z ośrodkami badawczymi i akademickimi.
Projekt „Wiśniowsko godka”
W 2017 roku, dzięki programowi Narodowego Centrum Kultury „Ojczysty - dodaj do ulubionych”, zainicjowano projekt „Wiśniowsko godka - językowe dziedzictwo Wiśniowej”. Działania te, prowadzone we współpracy z Uniwersytetem Jagiellońskim, zaowocowały publikacją Słownictwo i kultura ludowa gminy Wiśniowa. Książka ta stanowi istotne kompendium wiedzy o gwarze, zwyczajach i obrzędach ludowych praktykowanych w gminie do dnia dzisiejszego.
Współczesna ochrona dziedzictwa
Współczesne podejście do dziedzictwa w gminie Wiśniowa traktuje je jako zasób kulturotwórczy, społeczny i ekonomiczny. Lokalni liderzy oraz animatorzy kultury starają się, aby tradycyjne rzemiosło nie było jedynie zakonserwowanym wspomnieniem, lecz żywą praktyką, która odpowiada na współczesne potrzeby. Ochrona tych wartości opiera się na bezpośredniej rozmowie z depozytariuszami tradycji - rzemieślnikami, rękodzielnikami i twórcami ludowymi.
Dzięki determinacji wielu osób, w tym badaczy i lokalnych stowarzyszeń, pamięć o dawnych zawodach i języku ojczystym zostaje utrwalona w formie publikacji oraz archiwów cyfrowych, co pozwala zachować unikalny charakter gminy dla przyszłych pokoleń.