Zakup i użytkowanie pojazdu zarejestrowanego jako specjalny, zwłaszcza byłego wozu strażackiego, policyjnego czy karetki pogotowia, budzi wiele pytań dotyczących jego statusu prawnego, wymaganych uprawnień oraz procesu rejestracji. Artykuł ten ma na celu wyjaśnienie kluczowych kwestii związanych z pojazdami specjalnymi, w tym pojazdami z sygnalizacją świetlną.
Status Prawny i Rejestracja Pojazdów Specjalnych
Kwestie związane z użytkowaniem samochodu zarejestrowanego jako specjalny, np. byłego pojazdu Policji, Pogotowia czy Straży Pożarnej, są złożone. Znajomy miał okazję kupić wóz po straży Pożarnej, który jest oklejony z kogutami i resztą sprzętu. W przeszłości, samochód taki jak ex-strażacki Żuk, nawet po pozbawieniu go cech 'bojowych' (braku kogutów, czy strażackich oznaczeń), był opisywany w dowodzie rejestracyjnym jako "pojazd specjalny". Nawet jeśli w Karcie Pojazdu widnieje numer homologacji, a auto jest zarejestrowane jako osobowe, to numer homologacji jest wieczny, ponieważ został nadany przez producenta i pozostaje z pojazdem do czasu jego wyrejestrowania, nawet po "zdemilitaryzowaniu" auta.
Zmiana Przeznaczenia Pojazdu i Usuwanie Cech Bojowych
Aby pojazd specjalny stał się "cywilny", należy zdjąć koguty i cały osprzęt, a następnie udać się na przegląd dodatkowy. Zmiana przeznaczenia pojazdu to istotna kwestia, głównie ze względu na jego oznaczenia. Istnieje potrzeba, aby po zakupie pojazdu, na przykład na trasie powrotnej ponad 350 km, nie było problemów z oznakowaniami na karoserii czy obecnością sygnalizacji. Teoretycznie koguty muszą być zdemontowane. Zaklejone czy zasłonięte nie mogą być, a tym bardziej podłączone i sprawne. W praktyce, niektórzy rozważają zaklejenie oznaczeń taśmą, a belkę świetlną owinięcie czarnym workiem na śmieci, jednak takie rozwiązania mogą okazać się nieskuteczne w świetle przepisów.
Jak zdemontować tylną belkę w Peugeot 206?
Pojazdy Uprzywilejowane a Pojazdy z Kogutami Ostrzegawczymi
Kogut sygnalizacyjny na dachu pojazdu kojarzy się przede wszystkim z pojazdem uprzywilejowanym. Nie każdy pojazd z kogutem to jednak pojazd uprzywilejowany. Zgodnie z zapisami Kodeksu drogowego, pojazd uprzywilejowany to pojazd wysyłający sygnały świetlne w postaci niebieskich świateł błyskowych i jednocześnie sygnały dźwiękowe o zmiennym tonie, jadący z włączonymi światłami mijania lub drogowymi. W ramach wykonywania określonych działań kierowca pojazdu uprzywilejowanego może nie stosować się do niektórych przepisów ruchu drogowego, co ma na celu ułatwienie przejazdu i efektywne wykonywanie zadań, np. szybki dojazd na miejsce wypadku.
Pomarańczowe Sygnały Błyskowe
W myśl art. 31 Kodeksu drogowego, żółte (pomarańczowe) sygnały błyskowe może wysyłać także pojazd holowany (zamiast oznaczenia trójkątem odblaskowym). Używanie pomarańczowego światła ma na celu zwiększenie widoczności pojazdów na drodze oraz poinformowanie innych uczestników ruchu, że pojazd wysyłający takie sygnały może zachowywać się nietypowo. Przykładem są pojazdy wykonujące na drodze prace porządkowe, remontowe lub modernizacyjne, a także takie, które mogą zagrażać bezpieczeństwu ruchu (np. ze względu na swoje gabaryty, konstrukcje lub przewożony ładunek). Mogą to być śmieciarki, pojazdy pomocy drogowej, pojazdy ADR, ciągniki rolnicze czy maszyny budowlane. Pojazd z pomarańczowym kogutem nie jest pojazdem uprzywilejowanym i musi przestrzegać obowiązujących przepisów. Jednak w art. 54 Kodeksu drogowego znajdują się zapisy wskazujące, że w pewnych sytuacjach i pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności, kierowca takiego pojazdu może nie stosować się do przepisów o obowiązku jazdy na jezdni lub przy jej prawej krawędzi oraz o zatrzymaniu i postoju.
Normy Techniczne dla Sygnalizacji Świetlnej
Norma ECE R65 dotyczy homologacji świateł i urządzeń sygnalizacyjnych stosowanych m.in. na dachach pojazdów. Została opracowana w celu ustalenia standardów dotyczących widoczności i efektywności kogutów ostrzegawczych, zarówno tych stosowanych przez pojazdy uprzywilejowane, jak i tych wysyłających pomarańczowe sygnały błyskowe. Określa ona wymagania techniczne. O zgodności z normą świadczy oznakowanie - na urządzeniu powinien znajdować się symbol E-1. Tego typu urządzenia sygnalizacyjne powinny spełniać wymagania normy ECE R65.
Procedura Uprzywilejowania Pojazdu i Wymogi Prawne
Zjawisko pojazdu uprzywilejowanego nie jest "hop-siup!". Zgodnie z Ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity - Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. Art. 53 ust.), wniosek o wydanie zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na użytkowanie pojazdu samochodowego jako uprzywilejowanego w ruchu drogowym musi być skierowany do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Powinien on być podpisany przez osoby upoważnione do składania oświadczeń woli w imieniu wnioskodawcy i zawierać uzasadnienie, z którego wynika, że pojazd spełnia wymogi ustawowe do jego uprzywilejowania w ruchu drogowym. Oznacza to, że będzie używany stale w akcjach związanych bezpośrednio z ratowaniem życia lub zdrowia ludzkiego. Wszelkie kopie dokumentów muszą być poświadczone za zgodność z oryginałem przez organ, który wydał dokument, albo notariusza.
Wygaśnięcie Zezwolenia na Uprzywilejowanie
Gdy ustaną okoliczności uzasadniające wykorzystywanie pojazdu samochodowego jako uprzywilejowanego w ruchu drogowym, czyli pojazd przestanie być wykorzystywany stale i bezpośrednio w akcjach związanych z ratowaniem życia lub zdrowia ludzkiego, należy zwrócić się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia udzielonego zezwolenia (art. 53 ust.).
Wpisy w Dowodzie Rejestracyjnym i Klasyfikacja Pojazdu
W dowodzie rejestracyjnym nie ma umocowanego prawnie wpisu mówiącego o tym, czy pojazd jest uprzywilejowany. Może być adnotacja, ale nic ona nie znaczy. Jednakże, część diagnostów traktuje jako taki wpis dotyczący klasyfikacji pojazdu (SPECJALNY) i jego przeznaczenia (np. POŻARNICZY). Klasyfikacja nie jest bezpośrednio związana z uprzywilejowaniem. Przykładowo, klasyfikacja samochodu jako SPECJALNY SANITARNY nie czyni go z mocy prawa pojazdem uprzywilejowanym, ani nie zobowiązuje technicznie do takiego dostosowania. Prawo o ruchu drogowym mówi wyłącznie o spełnieniu wymagań technicznych i ewentualnym pozwoleniu, co weryfikuje i egzekwuje ewentualnie policja, a nie diagnosta. Fakt, że pojazd uprzywilejowany podlega na Stacji Kontroli Pojazdów (SKP) badaniu dodatkowemu, które ogranicza się do sprawdzenia działania sygnalizacji świetlno-dźwiękowej, bywa postrzegane jako niedoskonałość systemu.
Wymogi dla Diagnostów i Praktyka Rejestracji
Diagnostów mogą prosić o zaświadczenie z firmy posiadającej wpis PKD 50.20.A (który nie wspomina o pojazdach uprzywilejowanych czy zmianach konstrukcyjnych) z opisem zmian klasyfikujących pojazd do zmiany przeznaczenia. W praktyce, jest to nadgorliwość, ponieważ ocena działania świateł i syreny powinna leżeć w kompetencjach diagnosty. Problemy z rejestracją mogą częściej występować w Wydziałach Komunikacji (WK) niż na SKP, zwłaszcza gdy OSP są traktowane inaczej niż jednostki PSP.
