Wozy strażackie stanowią kluczowe zasoby w operacjach reagowania kryzysowego, szczególnie w zwalczaniu pożarów i prowadzeniu misji ratowniczych. Są to pojazdy specjalnie zaprojektowane, wyposażone w różnorodne narzędzia gaśnicze, węże, drabiny, zbiorniki na wodę i pompy. Bez nich zarówno jednostki państwowe, jak i ochotnicze nie mogłyby funkcjonować.
Podstawowe informacje o wozach strażackich
Samochód pożarniczy, samochód strażacki, wóz strażacki, pojazd pożarniczy, pożarowóz to specjalnie oznakowany i przygotowany samochód (wóz bojowy) używany przez straż pożarną albo inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych lub innych działaniach statutowych (np. prewencyjnych). W ostatnich latach na polskich drogach pojawia się coraz więcej nowych modeli, zarówno w jednostkach państwowych, jak i ochotniczych, co świadczy o dużym i rozwijającym się rynku.
Podwozie i konstrukcja
Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. Pojazd samochodowy straży pożarnej (z wyjątkiem pojazdu osobowego operacyjnego) powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym powinny być malowane na tych samych zasadach. Kontenery-pojemniki oraz kontenery-cysterny powinny posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie.
Pojemność i wydajność
Spośród wielu specyfikacji określających możliwości wozu strażackiego, jedną z najważniejszych jest jego pojemność, zarówno pod względem ilości wody, jaką może transportować, jak i wydajności pompy. W przypadku miejskich wozów strażackich typowa pojemność to 500-1,000 galonów (ok. 1,900-3,800 litrów) wody oraz pompa o wydajności 1,000-2,000 GPM (galonów na minutę) jest standardem. Docelowo celem jest znalezienie równowagi między szybką reakcją a ciągłym gaszeniem pożaru.
Wóz strażacki i wydajność pompy jest prawdopodobnie bardziej krytyczna niż pojemność zbiornika na wodę w przypadku długotrwałych działań gaśniczych. Ciśnienie znamionowe pompy ma również kluczowe znaczenie, ponieważ musi ona dostarczać wodę pod ciśnieniem wystarczającym do dotarcia do wyższych pięter budynków lub obsługi długich węży.
Zbiorniki na środki gaśnicze
Zbiornik na wodę w wozie strażackim ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza w miejscach, gdzie nie ma natychmiastowego dostępu do hydrantów, na przykład na terenach wiejskich lub leśnych. Standardowe wozy lub typu 1 zazwyczaj przewożą od 1 900 do 3 800 litrów wody. Należy pamiętać, że wozy strażackie często polegają na źródłach zewnętrznych, takich jak hydranty, stawy lub transportery cystern, do ciągłego gaszenia pożarów.
Oprócz wody, wiele nowoczesnych wozów strażackich jest wyposażonych w systemy pianowe do gaszenia pożarów cieczy łatwopalnych. Pojemność samochodu strażackiego to wieloaspektowa specyfikacja obejmująca rozmiar zbiornika na wodę, wydajność pompy, zapasy środka pianotwórczego, a nawet liczbę osób i sprzętu, jaką może pomieścić.
Rodzaje i specjalistyczne wyposażenie wozów strażackich
Ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy MAN TGS 41.480 BB
W Grupie Azoty, w Zakładach Azotowych w Puławach, w sierpniu 2015 roku wprowadzono do użytku ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy SLF 18000 na czteroosiowym podwoziu MAN TGS 41.480 BB. Ten samochód został "uszyty na miarę" ze względu na specyfikę zakładu.
- Jednostka napędowa: Silnik spełniający normę emisji spalin Euro V o pojemności 12,4 litra i maksymalnej mocy 353 kW (480 KM).
- System kontrolny: W kabinie znajduje się płaski monitor LCD panelu kontrolno-sterującego dla systemu CAN-Bus, kontrolującego wszystkie działania urządzeń w pojeździe.
- Nadwozie: Zaprojektowane tak, by umożliwić bezproblemowy demontaż wszystkich głównych elementów w razie uszkodzenia, co ułatwia także przeglądy serwisowe. Dach wykonano w formie podestu roboczego.
- Działko wodno-pianowe: W tylnej części dachu znajduje się elektrycznie sterowane działko wodno-pianowe z deflektorem Rosenbauer RM 60 E. Jego wydajność osiąga 6 000 l/min przy ciśnieniu 10 bar, obrót 270° (od -15 do +70 stopni). Zasięg zwartego prądu rzutu piany wynosi 75 m, a wody 80 m.
- Zbiorniki na środki gaśnicze: Zintegrowany z nadwoziem zbiornik podzielony jest na trzy części: jedną na wodę (4000 l) i dwie na środki pianotwórcze (9000 l i 5000 l). Zbiornik na wodę posiada właz rewizyjny, elektroniczny wskaźnik poziomu napełniania Fludometer oraz system redukcji ciśnienia wlotowego. Ma cztery nasady napełniania hydrantowego 110 mm, wyposażone w system filtracyjny.
- Autopompa: Jednozakresowa, odśrodkowa autopompa Rosenbauer R600 o wydajności 6 000 l/min przy ciśnieniu 10 bar. Wyposażona w sześć nasad tłocznych i nasadę do poboru środka pianotwórczego z zewnętrznego zbiornika.
- Dodatkowe wyposażenie: Pneumatyczny maszt oświetleniowy z sześcioma reflektorami LED (6 x 42 W) z możliwością obrotu 360° i pochylenia 270°. Na tylnym zderzaku znajdują się dwa mobilne, odchylane zwijadła wężowe.
Firefighters putting out a real fire (for kids)
Lekki samochód ratowniczo-gaśniczy PS Dudek
Nowy lekki samochód ratowniczo-gaśniczy PS Dudek powstał na podwoziu Peugeot Boxer L335 L3 z najnowocześniejszą jednostką napędową o pojemności 2.0 litra, generującą 163 konie mechaniczne mocy i napędem na przednią oś. Silnik spełnia standardy emisji spalin na poziomie EURO 6. Producent skupił się na rozwiązaniu problemu przeciążenia samochodów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony po załadunku sprzętu. Opracowano zabudowę kontenerową w oparciu o najnowocześniejszą technologię lekkich profili anodowanych, co pozwoliło odchudzić konstrukcję, zachowując jej wytrzymałość. Ładowność tego samochodu wynosi 1010 kilogramów z kierowcą, co jest największą wartością w tej klasie pojazdów, przy zachowaniu objętości zabudowy kontenerowej i ilości załogi (6 osób) w kabinie. Producent kładzie nacisk na inne innowacje, takie jak wzmocnione zawieszenie pod stałe obciążenie czy system grip control. Oświetlenie zapewnia maszt z najaśnicami LED o mocy 1000 W (2x500W) hydrauliczny bądź elektryczny o osi obrotu 360 stopni. Pozostałe oświetlenie również wykonano w technologii LED, sterowanej zdalnie z pulpitu. Zasilanie umożliwia elektromagnetyczne gniazdo ładowania 12 V służące do ładowania akumulatorów.
Kabiny załogowe Scania
Nowa kabina załogowa Scania, przeznaczona dla pojazdów nowej generacji, została zbudowana na bazie kabiny P i jest dostępna w dwóch wariantach długości. Kabiny te wyznaczają nowy standard w branży pod względem komfortu, jakości i bezpieczeństwa. W czasie działań ratowniczych najważniejsze jest, aby zarówno załoga, jak i sprzęt szybko i bezpiecznie dotarły na miejsce akcji. W kabinie można przewozić 6 członków załogi, którzy mogą być dodatkowo chronieni przez boczne kurtyny powietrzne. Kabiny załogowe Scania cechuje duża przestrzeń wewnętrzna umożliwiająca indywidualną aranżację przestrzeni.
Pojazdy tego typu to najczęściej samochody 4x4 z jednostkami napędowymi o mocy od 360 - 410 KM. Samochód ratowniczo-gaśniczy posiada zbiornik na wodę o pojemności od 4500 do 10500 litrów. Typowa pojemność zbiorników to 8000 l do 10 500 l wody i 10% pojemności środka pianotwórczego. Pojazdy tego typu dysponują pompami o dużej wydajności. Solidne podwozie Scania zapewnia doskonałą sztywność skrętną i odporność na działanie momentów zginających.
Samochody z drabinami obrotowymi i podnośnikami koszowymi
Znakomita większość jednostek straży pożarnej musi być wyposażona w drabiny obrotowe i podnośniki koszowe. Najczęściej instaluje się drabiny o zasięgu do 53 m. Pojazdy będące nośnikami takiego sprzętu mogą być wyposażone w krótką kabinę, Scania CrewCab lub niską Low-entry umieszczoną przed osią pojazdu. Podwozia Scania dedykowane dla tych rozwiązań wymagają dostosowania możliwości pojazdu do zadań, jakie ma wykonywać. Projekt pojazdu, a potem wykonawstwo, zawiera szereg unikatowych rozwiązań. W tej grupie są pojazdy z ogumieniem pojedynczym i wysokiej mobilności terenowej, obniżonej ramie w celu montażu konsoli żurawia niezwiększającej wysokości łącznej pojazdu. Wielowyjściowe napędy do rozmaitych urządzeń są standardowo stosowane w tego typu pojazdach.
Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach
Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach są znacznie bardziej zaawansowane konstrukcyjnie w porównaniu do konwencjonalnych samochodów ratowniczych. Tereny otaczające lotniska zazwyczaj nie pozwalają na korzystanie z typowych samochodów ratowniczych. Są one wyposażone w pojedyncze ogumienie tylnych kół, zapewniające większy prześwit i zdolność pokonywania nierówności czy przeszkód terenowych. Pojazdy posiadają automatyczną skrzynię biegów i układ napędowy 4x4 lub 6x6.
Renault Kerax 430.19
Niezwykle popularnym modelem w Polsce jest np. Renault Kerax 430.19, typowy pojazd dla PSP. Samochód tego typu posiada silnik o mocy 430 koni mechanicznych, a jego pojemność przewyższa 10 litrów sześciennych. Moc tego silnika nie służy do osiągania zawrotnych prędkości, które zostały ograniczone przez producenta do wartości poniżej 100 km/h. Pojazdy tego typu są często wyposażone w żurawie, które świetnie sprawdzają się podczas akcji. Taki rodzaj samochodu zazwyczaj nie posiada zbiornika z wodą, co oznacza, że na akcję musi wyruszyć w parze z pojazdem, który taki zbiornik posiada. Zaoszczędzone miejsce można wykorzystać na niezwykle ważne wyposażenie, takie jak niezbędne narzędzia ratownicze przechowywane na dedykowanych półkach.
Średni samochód ratowniczo-gaśniczy Renault Midlum 220.14
Przykładem jest GBA 2,5/24 Renault Midlum 220.14 - średni samochód ratowniczo-gaśniczy o napędzie 4×4, wyposażony w zbiornik na wodę o pojemności 2,5 m³, zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 250 litrów oraz autopompę o wydajności 2400 litrów/minutę przy ciśnieniu 8 bar. Kabina jednomodułowa, czterodrzwiowa umożliwia przewóz 6 strażaków w układzie 1+1+4 (kierowca, dowódca, czterech ratowników). W sochaczewskiej jednostce pojazd pełni rolę „pierwszego wyjazdowego”. Autopompa typu Ruberg R30/2.5.
Wyposażenie jednego z samochodów Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 5 Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej m. st. Warszawy:
| Element | Specyfikacja |
|---|---|
| Podwozie (typ) | Scania P370B4X4NZ XT |
| Układ napędowy (koła bliźniacze) | 4x4 |
| Masa (DMC) | 19 500 kg |
| Kabina (liczba miejsc, układ) | Sześcioosobowa (1+1+4) |
| Silnik (moc max.) | 272 kW (370 KM) |
| Rama pomocnicza | Spawana, galwanizowana |
| Zabudowa (materiał) | Aluminium |
| Liczba skrytek (strona zabudowy) | 7 (3+3+1) |
| Zbiornik na wodę (materiał) | 2 500 l + 2000 l (kompozyt) |
| Zbiornik na środek pianotwórczy (materiał) | 450 l (kompozyt) |
| Autopompa | 2 846 l/min przy 8 barach lub 429 l/min przy 40 barach |
| Nasady | Tłoczne 2 x 75 mm, Zasilania hydrantowego 1 x 75 mm, Ssawne 1 x 110 mm |
| Dozownik środka pianotwórczego (ręczny) | 3% lub 6% |
| Linia szybkiego natarcia | 60 m z prądownicą o wydajności 200 l/min |
| Działko wodno-pianowe | 800 - 3 200 l/min |
| Zraszacze (liczba) | 4 szt. |
| Maszt oświetleniowy | Pneumatyczny, 5,2 m, LED (36 000 lm) |
| Wyciągarka elektryczna (siła uciągu) | 9 979 kg |
Firefighters putting out a real fire (for kids)
Oznaczenia pojazdów strażackich w Polsce
Pojazdy strażackie są oznaczone w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów. Sposób oznakowania pojazdów, sprzętu: pływającego, silnikowego, pożarniczego określa załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. System oznaczeń określa również norma PN-EN 1846-1:2011.
- Prefiks: Trzycyfrowy numer, określający powiat oraz typ jednostki.
- Oznaczenie województwa: Jednoliterowe oznaczenie województwa (zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A]).
- Sufiks: Dwucyfrowy numer pojazdu, który w przypadku jednostek państwowych mówi o rodzaju i przeznaczeniu pojazdu. Stosuje się także dodatkowo (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu.
Tego typu oznaczenia pozwalają odpowiednio dysponować sprzęt jednostkom straży pożarnej. Dodatkowo jest to również ułatwienie, gdy w jednej akcji bierze udział więcej niż jedna jednostka. Wtedy można zidentyfikować siły, które znajdują się już na miejscu i w odpowiedni sposób uzupełnić je. W takich sytuacjach możliwe jest wysłanie do danego miejsca kilku rodzajów pojazdów.
Przykładowe oznaczenia
- 631[M]21 - GBA 2,5/24 Renault Midlum 220.14: Średni samochód ratowniczo-gaśniczy o napędzie 4×4 wyposażony w zbiornik na wodę o pojemności 2,5m3, zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 250 litrów oraz autopompę o wydajności 2400 litrów/minutę przy ciśnieniu 8 bar.
- GCBA 5/32: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C- ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 32 - wydajność nominalna autopompy 32 hl/min.
- GCBA 5/24: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C- ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min.
- SCBA S2 5000/3200: Oznaczenie samochodu ratowniczo-gaśniczego klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min.