Problem źle zaparkowanych samochodów jest naprawdę znaczący. Aby się o tym przekonać, wystarczy wjechać na większe osiedle wieczorem lub do centrum miasta w ciągu dnia. Warto jednak pamiętać, że błędy popełnione w czasie zajmowania miejsca parkingowego lub wybór przypadkowej przestrzeni nie uprawnia kierowcy innego pojazdu do uderzenia w nie. Kolizja ze źle zaparkowanym pojazdem rodzi szereg pytań o winę i odszkodowanie. Niniejszy artykuł wyjaśnia zasady odpowiedzialności w takich sytuacjach, w tym specyficzne przypadki dotyczące służb ratunkowych.
Kto ponosi winę za kolizję ze źle zaparkowanym pojazdem?
Bez względu na fakt, czy samochód jest dobrze zaparkowany, czy nie, to kierowca auta uderzającego w niego jest sprawcą kolizji. Decyduje o tym art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń. Przepisy nakazują ostrożną, bezkolizyjną jazdę - bez względu na okoliczności. Jeśli pojazd stoi w niedozwolonym miejscu, a droga jest oblodzona, o kolizję nietrudno, jednak odpowiedzialność za niezachowanie ostrożności zawsze spoczywa na kierowcy pojazdu, który doprowadził do zdarzenia.
Postępowanie po kolizji
W sytuacji, w której dojdzie do kolizji ze źle zaparkowanym samochodem, kierujący powinien niezwłocznie zatrzymać się i postarać się ustalić właściciela uszkodzonego pojazdu. Czasami może się to okazać niemożliwe. W takim przypadku najlepszym rozwiązaniem jest pozostawienie kartki ze swoimi danymi za wycieraczką. Należy również wykonać zdjęcia uszkodzeń w obu pojazdach, a także sfotografować kartkę włożoną za wycieraczką. Taka dokumentacja może okazać się kluczowa, gdyby ktoś usunął kartkę, a sprawca mimo wszystko został namierzony, np. za sprawą świadków.
Jak zachować się po kolizji lub wypadku?
Spisanie oświadczenia a konsekwencje interwencji policji
Najlepszym sposobem załatwienia sprawy jest spisanie oświadczenia. Osoba uderzająca w źle zaparkowany pojazd powinna w nim przyznać się do winy oraz wskazać dane swojego pojazdu i ubezpieczyciela. Przy mniejszych szkodach koszty naprawy można pokryć np. gotówką. Co w sytuacji, w której w sprawę zamieszana zostanie policja? W takim przypadku minimalny mandat dla sprawcy to 1000 zł. Kara, wlepiona przez policjantów, należy się za spowodowanie kolizji na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, co jasno wynika z art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń.
Szerokie rozumienie "ruchu pojazdu" w kontekście OC
Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego (OC ppm) obejmuje szkody wyrządzone przez pojazd mechaniczny podczas i w związku z ruchem tego pojazdu. Nie każdy jednak wie, że na gruncie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK pojęcie „ruchu pojazdu” rozumiane jest bardzo szeroko i wykracza poza intuicyjne rozumienie tego pojęcia. Nawet zaparkowany pojazd może być uznany za pozostający w ruchu, co ma kluczowe znaczenie dla możliwości dochodzenia odszkodowania.
Analiza Wyroku Sądu Najwyższego (23 maja 2019 r.)
Opis sprawy: Rowerzysta kontra nieprawidłowo zaparkowana ciężarówka
W sprawie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy powód dochodził odszkodowania i zadośćuczynienia od ubezpieczyciela pojazdu ciężarowego, z którym zderzył się podczas jazdy na rowerze. Pojazd ciężarowy stał zaparkowany na poboczu jezdni, wzdłuż linii ciągłej, a jego kierowca udał się do pobliskiego salonu samochodowego. Kierowca nie ustawił trójkąta ostrzegawczego, natomiast sporne między stronami było, czy włączył światła awaryjne. Powód jechał rowerem na poboczu, nie zauważył w porę zaparkowanej w miejscu niedozwolonym ciężarówki i nie zdołał jej ominąć. W rezultacie doszło do zderzenia roweru z zaparkowanym pojazdem. Ponieważ w wyniku zderzenia rowerzysta doznał szeregu poważnych obrażeń, wystąpił o wypłatę odszkodowania i zadośćuczynienia z ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu ciężarowego.
Stanowisko Sądów Niższych
Rozpoznający sprawę Sąd Okręgowy w Sieradzu wydał wyrok wstępny (sygn. I C 298/14), potwierdzający odpowiedzialność ubezpieczyciela co do zasady, natomiast nieprzesądzający o wysokości należnego odszkodowania. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu. Sąd przyjął zatem, że pojazd ciężarowy nadal znajdował się w ruchu w rozumieniu przepisów ustawy, a jego nieprawidłowe zaparkowanie było jedną z przyczyn wypadku. Tym samym powód mógł dochodzić odszkodowania z OC posiadacza tego pojazdu. Pozwany ubezpieczyciel złożył apelację, ale Sąd Apelacyjny w Łodzi ją oddalił (wyrok z dnia 07.11.2017 r., sygn. I ACa 343/17).
Orzeczenie Sądu Najwyższego
Wobec powyższego, ubezpieczyciel złożył skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, kwestionując, jakoby pojazd zaparkowany na poboczu mógł być uznany za pozostający w ruchu. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną ubezpieczyciela, potwierdzając, że pojazd ciężarowy, mimo zaparkowania na poboczu, nadal znajdował się w ruchu. Było to uzasadnione tym, że zaparkowany był na poboczu drogi publicznej, zaś zaistniały wypadek pozostawał w związku przyczynowo-skutkowym z tym postojem. Sąd Najwyższy również wskazał na przepis art. 34 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK i zauważył, że zaparkowana ciężarówka zajęła całe pobocze, stając się tym samym przeszkodą dla poruszającego się tym poboczem rowerzysty. Dodatkowo pojazd zaparkowany był w miejscu niedozwolonym, zatem było to działanie bezprawne. W tych okolicznościach uzasadniona jest odpowiedzialność ubezpieczyciela OC ppm.
Powyższy przykład pokazuje, że zaparkowany niezgodnie z przepisami pojazd może być uznany za przyczynę wypadku i nie jest to sytuacja abstrakcyjna. Pojazd zaparkowany w miejscu niedozwolonym może bowiem utrudnić lub uniemożliwić wykonanie prawidłowych manewrów osobie poruszającej się innym pojazdem lub jako pieszy, powodując tym samym stan zagrożenia. Jeśli faktycznie dojdzie w takich okolicznościach do wypadku, poszkodowany może dochodzić naprawienia powstałej szkody z ubezpieczenia OC komunikacyjnego posiadacza nieprawidłowo zaparkowanego pojazdu.
Odpowiedzialność straży pożarnej za uszkodzenie zaparkowanego samochodu
W kontekście odpowiedzialności straży pożarnej, gdy podczas akcji uszkodzi ona zaparkowany samochód, zasady są nieco inne. Odpowiedzialność spada na strażaków dopiero wtedy, gdy uszkodzą zaparkowany pojazd, a nie było to konieczne dla ratowania życia lub mienia. W sytuacji, kiedy strażacy stwierdzą, że wystąpił tzw. "stan wyższej konieczności" (np. ludzkie życie zostało zagrożone), mogą nawet staranować pojazd blokujący przejazd.
W takim przypadku, odszkodowanie otrzyma się wówczas tylko w razie posiadania polisy autocasco (AC), i to jedynie wtedy, gdy ubezpieczyciel nie wyłączył odpowiedzialności za szkody powstałe w razie akcji ratunkowej w ogólnych warunkach ubezpieczenia.
Konsekwencje nieprawidłowego parkowania i prawo do odszkodowania
Źle zaparkowane samochody są zmorą zwłaszcza dużych miast. Miejsc parkingowych często brakuje, a rosnąca liczba aut skłania wiele osób do zostawiania pojazdów w niedozwolonych miejscach. Poza parkowaniem na strefie wyłączonej z ruchu, częstym przewinieniem jest zachowanie zbyt małej odległości od skrzyżowania. Jeśli samochód zaparkowany jest bliżej niż 10 metrów od krzyżówki, można spodziewać się mandatu, który dla tego przewinienia jest wysoki i nie przewiduje widełek. Przepisy wskazujące miejsca, w których nie można parkować lub nawet zatrzymywać się, zawierają bardzo długą listę takich sytuacji, m.in. regulowane przez art. 49 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym.
Choć złe zaparkowanie samochodu skutkuje często nałożeniem kary finansowej, uderzenie w taki pojazd to zawsze wina tego kierowcy, który go nie zauważył lub nie zdążył wyhamować, co potwierdza art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń. Nawet jeśli w wyniku stłuczki uszkodzony zostanie niewłaściwie zaparkowane auto, sprawca i tak dostanie mandat. Za stłuczkę ze źle zaparkowanym samochodem można dostać aż 500 zł kary i 6 punktów karnych, o ile do zdarzenia dojdzie na drodze publicznej. Na parkingach i terenach prywatnych uszkodzenie auta nie spowoduje nałożenia mandatu na sprawcę kolizji.
Warto podkreślić, że za złe parkowanie można otrzymać mandat, ale nie skutkuje ono brakiem prawa do odszkodowania za uszkodzenia pojazdu. Jeśli pojazd zostanie uszkodzony, jego właściciel wciąż może ubiegać się o odszkodowanie. Jednak zaparkowanie w niedozwolonym miejscu może mieć wpływ na wysokość odszkodowania, zgodnie z art. 362 Kodeksu cywilnego (Dz.U.2019.0.1145 t.j. - Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.), który mówi o przyczynieniu się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody.
W obawie przed formalnościami i ewentualnym wzrostem kosztów ubezpieczenia, kierowcy często decydują się na dojście do porozumienia nieoficjalną drogą i rozliczenia między sobą kosztów naprawy szkody. Nie zawsze jest to opłacalne - jeśli szkoda jest niewielka, wypłata odszkodowania z polisy OC niekoniecznie spowoduje dużo wyższy koszt ubezpieczenia w następnym okresie rozliczeniowym. Czasem strach przed drogim ubezpieczeniem jest bezzasadny, a naprawa uszkodzeń na własną rękę kosztuje więcej.