Kwestia zaświadczeń dla kierowców pojazdów Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w Polsce stała się źródłem znaczących problemów, zwłaszcza dla nowych członków OSP. Luka w przepisach prawnych spowodowała, że otrzymanie dokumentów uprawniających do kierowania pojazdem uprzywilejowanym było utrudnione. Ten artykuł wyjaśnia genezę problemu, przedstawia stanowiska instytucji oraz proponowane rozwiązania legislacyjne.
Wprowadzenie: Luka prawna w przepisach dotyczących kierowców OSP
Luka w przepisach, przez którą nowi kierowcy pojazdów ochotniczych straży pożarnych mieli problem z otrzymaniem zaświadczeń do kierowania pojazdem uprzywilejowanym, ma zostać zlikwidowana. Po wejściu w życie przepisów nowej ustawy o ochotniczych strażach pożarnych okazało się, że starostowie nie mogą wydawać zaświadczeń dla nowych kierowców pojazdów ochotniczych straży pożarnych, gdyż nie mają ku temu stosownej podstawy prawnej. Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych, która weszła w życie 1 stycznia 2022 r., uchyliła przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, które określały, jaki podmiot wydaje takie zaświadczenia. W mediach wskazuje się również, że starostowie nie wydają zezwolenia, bo ich zdaniem jest to luka prawna.
Kwalifikacje i wymagania dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych OSP
Kwalifikacje osoby, która może kierować pojazdem uprzywilejowanym, zostały określone w przepisach ustawy o kierujących pojazdami. Ustawa ta określa też, kiedy członek OSP może kierować pojazdem uprzywilejowanym. W przypadku kierowców OSP, oprócz podstawowych warunków, dodatkowym wymogiem wydania zezwolenia jest przedstawienie stosownego zaświadczenia potwierdzającego, że osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej.
Obecnie wymaga się posiadania:
- badań psychologicznych (ważne 5 lat, po 55 roku życia co 5 lat)
- badań lekarskich (ważne 5 lat)
- prawa jazdy kategorii odpowiedniej do posiadanego przez jednostkę pojazdu (np. kategoria B dla pojazdów do 3,5 tony, kategoria C dla cięższych pojazdów).
- Wieku co najmniej 21 lat.
Fizycznie badań lekarskich i psychotechnicznych nie trzeba mieć przy sobie - powinny się znajdować w teczce z ewidencją kierowców w jednostce.
Historia i ewolucja dokumentów
Dawniej istniały tzw. świadectwa kwalifikacji - plastikowe, zielone, podobne do prawa jazdy. Z nich nie zawsze jasno wynikało, że kierowca ma uprawnienia do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych. Jeszcze dawniej upoważnienie do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych było na tekturkowym świadectwie kwalifikacji, na odwrocie, pisane na maszynie. Obecnie, część kierowców nadal posiada ważne dokumenty wydane w oparciu o dawne przepisy, które mają daty ważności sięgające nawet 2025 czy 2032 roku.
Problem z określeniem podmiotu wydającego zaświadczenie
Sprawą sporną jest wydanie zaświadczenia o posiadaniu tych dokumentów przez danego kierowcę. Cały problem w tym, że owo zaświadczenie ma wydawać pracodawca, a dla kierowcy OSP ani burmistrz, ani wójt, ani prezes, ani naczelnik, ani komendant miejski/powiatowy PSP nie są pracodawcami. Nawet w sytuacji, gdy kierowca jest jednocześnie konserwatorem sprzętu i pojazdów OSP zatrudnionym na umowę zlecenie lub na innych zasadach przez burmistrza-wójta, to nie jest ten wójt-burmistrz jego pracodawcą jako kierowcy, lecz jedynie jako konserwatora. Jest to wyraźna luka prawna, która dotyczy kierowców OSP.
Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich i Ministerstwa Infrastruktury
Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich. Zdaniem RPO, wójt powinien mieć wyraźną podstawę prawną do wydawania takiego zaświadczenia, co wynika z zasady legalności i praworządności z art. 7 Konstytucji RP.
Ministerstwo Infrastruktury jest świadome istnienia problemu. Resort poinformował RPO, że 8 lipca 2022 r. przedstawił wszystkim starostwom powiatowym swoją interpretację przepisów, wskazując, że wymóg określony w art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do przepisu, który został uchylony, i brak jest podstaw do uznania, że dyspozycja tego przepisu może być zrealizowana. Tym samym starosta nie może skutecznie żądać przedstawienia zaświadczenia wydanego przez podmiot, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r.
Resort wskazuje, że istnieje możliwość uzyskania takiego zaświadczenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Zgodnie bowiem z art. 217 § 1 i 2 pkt 2 k.p.a., wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać zaświadczenie potwierdzające, że dana osoba ma być kierującym pojazdem OSP - na zasadzie potwierdzenia faktów lub stanu prawnego, wynikającego z danych posiadanych przez ten organ.
Proponowane zmiany legislacyjne
Nieścisłość w przepisach należy wyeliminować poprzez zmianę ustawy o kierujących pojazdami. Początkowo nowelizację art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami dopisano do projektu ustawy o ochronie ludności oraz stanie klęski żywiołowej. Jednak od sierpnia ubiegłego roku projekt jest cały czas uzgadniany ze stroną samorządową i nie wiadomo, kiedy trafi do Sejmu. W związku z tym, nowelizacja trafiła do projektu ustawy o OSP. Zgodnie z propozycją, nowe brzmienie przepisu ma dotyczyć kierujących pojazdami ochotniczych straży pożarnych, o których mowa w art. 106 ust. 1. Wiceminister infrastruktury Andrzej Bittel potwierdza, że resort podjął już działania zmierzające do nowelizacji wskazanego art. 109 ust.
Praktyczne rozwiązania i wzór zaświadczenia
W sytuacji braku jednoznacznych przepisów, jednostki OSP stosują różne praktyczne rozwiązania. Niektóre gminy, mimo braku podstaw prawnych do roli "pracodawcy", wydają takie zaświadczenia. Inne gminy, po konsultacji z radcami prawnymi, odmawiają ich wydawania, argumentując brakiem zatrudnienia kierowców OSP.
W wielu jednostkach prezes OSP, jako kierownik jednostki, wydaje zaświadczenia. Takie zaświadczenia, przygotowane w formie legitymacji członkowskiej lub na wzór nowego prawa jazdy, są wówczas przechowywane przez kierowców. Podczas kontroli z PSP wskazano, że kierowca musi mieć przy sobie dokumenty: psychotesty, prawo jazdy i badania lekarskie, lub też gmina powinna wyrobić tzw. "wkładki" podobne do prawa jazdy.
Przykład wzoru zaświadczenia stosowanego w praktyce:
ZAŚWIADCZENIE nr .../2007
Na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2003 r, nr 58 poz. 515 z późn.zm.) potwierdzam, że ..................................................... jest upoważniony do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych Ochotniczej Straży Pożarnej w .............., zgodnie z posiadanymi uprawnieniami.
W/w spełnia wymagania w zakresie badań lekarskich, o których mowa w art. 122 ust.2 ustawy oraz psychologicznych, o których mowa w art. 124 ust.
Niezależnie od podmiotu wystawiającego, ważne jest, aby takie zaświadczenie istniało, ponieważ w przypadku zdarzenia drogowego odpowiedzialność spada na osoby uprawniające do kierowania. Jednoznaczne rozwiązanie tego problemu prawnego pozostaje kwestią oczekującą na działania legislacyjne.
tags: #zaswiadczenie #dla #kierowcy #osp #wzor