Zawody strażaka i lekarza: wymagania, wyzwania i społeczne poważanie

Zawody strażaka i lekarza, szczególnie specjalizacji chirurgicznej, należą do najbardziej odpowiedzialnych i poważanych profesji w społeczeństwie. Wymagają one nie tylko specjalistycznych umiejętności i wiedzy, ale także wysokiej sprawności fizycznej, odporności psychicznej oraz gotowości do poświęceń. Poniższa analiza przedstawia szczegółowe informacje dotyczące rekrutacji, zagrożeń, profilaktyki zdrowotnej oraz społecznego postrzegania tych kluczowych zawodów.

Rekrutacja do Państwowej Straży Pożarnej

Przyjęcie kandydata do służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) poprzedza szczegółowe postępowanie kwalifikacyjne. Jest ono zarządzane i prowadzone przez kierownika jednostki organizacyjnej PSP. Powyższe zapisy Ustawy o PSP zostały uszczegółowione w Rozporządzeniu MSWiA z dnia 23 września 2021 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2021 poz. 1772), które obowiązuje od 1 października 2021 r.

Etapy postępowania kwalifikacyjnego

Komisja kwalifikacyjna dokonuje oceny złożonych dokumentów, przeprowadza test sprawności fizycznej, rozmowę kwalifikacyjną oraz dodatkowe etapy postępowania. Po złożeniu przez kandydata podania, następuje ocena dokumentów, która polega na sprawdzeniu spełnienia przez kandydata wszystkich wymogów określonych w ogłoszeniu. Posiadane wykształcenie, wyszkolenie lub posiadane umiejętności są oceniane w systemie punktowym.

Test sprawności fizycznej

Test sprawności fizycznej składa się z prób sprawnościowych oraz z próby wydolnościowej. Próby te przeprowadza się i ocenia w sposób określony w przepisach. Kandydat może podejść do każdej z prób dwukrotnie, przy czym drugie podejście może nastąpić wyłącznie w dniu, w którym przeprowadzono pierwsze. Wynik końcowy testu sprawności fizycznej oblicza się jako średnią arytmetyczną punktów uzyskanych w ramach każdej z prób.

Próba wydolnościowa (Beep test)

Próba wydolnościowa, znana jako Beep test, przeprowadza się w ubiorze i obuwiu sportowym w pomieszczeniu zamkniętym o utwardzonej nawierzchni. Polega ona na bieganiu między dwoma znacznikami (liniami), oddalonymi od siebie o 20 metrów, w określonym, stale rosnącym tempie. Szerokość toru wynosi 1,5 m. Tempo nadaje sygnał dźwiękowy, podczas trwania którego strażak musi znajdować się poza wyznaczoną linią dwiema nogami. Ostateczny wynik to liczba rozpoczętego poziomu oraz liczba pełnych przebiegniętych 20-metrówek na tym poziomie. Strażak do każdej z prób podchodzi tylko raz.

Próby sprawnościowe

Próby sprawnościowe również przeprowadza się w ubiorze i obuwiu sportowym w pomieszczeniu zamkniętym o utwardzonej nawierzchni. Strażak do każdej z prób podchodzi tylko raz. Przykładowe próby to:

• Podciąganie na drążku: Drążek jest umieszczony na wysokości doskocznej, pozwalającej na swobodny zwis ciała. Strażak zajmuje pozycję w zwisie na drążku (nachwytem lub podchwytem) o ramionach wyprostowanych w stawach łokciowych. Na komendę "start" podciąga się, tak aby broda znalazła się powyżej drążka i wraca do pozycji wyjściowej, a następnie ponawia ćwiczenie. Niewłaściwe wykonanie (np. brak pełnego wyprostu ramion) skutkuje niezaliczeniem powtórzenia.
• Rzut piłką lekarską: Strażak ustawia się przed linią, przodem do kierunku rzutu. Unosi piłkę o wadze 2 kg oburącz za głowę i wykonuje rzut.
• Bieg po kopercie: Strażak na komendę "na miejsca" podchodzi do linii startu i zajmuje pozycję startową. Na komendę "start" rozpoczyna bieg zgodnie z oznaczonym kierunkiem (A-B-E-C-D-E-A), omijając tyczki od strony zewnętrznej. Trasę pokonuje się trzykrotnie. Obowiązuje całkowity zakaz chwytania i przytrzymywania tyczek. W przypadku przewrócenia lub przesunięcia tyczki, strażak musi ją ustawić na wcześniej zajmowanym miejscu, a dopiero potem kontynuować bieg. W przeciwnym razie próba jest przerywana i uznana za niezaliczoną. Strażak może popełnić 1 falstart, kolejny dyskwalifikuje.

Badania lekarskie w procesie rekrutacji

Kandydatów, którzy uzyskali najwyższą łączną liczbę punktów w etapach postępowania kwalifikacyjnego, kieruje się do komisji lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych na badania lekarskie w celu orzeczenia zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby. W przypadku orzeczenia niezdolności do służby, na badania kieruje się kolejnego kandydata z najwyższą liczbą punktów.

Przed przystąpieniem do testu sprawnościowego wymagane jest zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych, wystawione nie wcześniej niż miesiąc przed datą jego przeprowadzenia. Zgodnie z przepisami, takie zaświadczenie powinno być wystawione przez lekarza rejonowego, rodzinnego lub internistę. Pojawia się tu jednak problem, ponieważ sformułowanie „lekarz rejonowy” jest przestarzałe, a lekarze podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) nie dysponują odpowiednimi narzędziami, aby ocenić, czy młody człowiek może bezpiecznie przystąpić do obciążających testów sprawnościowych. Zdaniem Joanny Szeląg, eksperta Porozumienia Zielonogórskiego, przepisy te są niedostosowane do rzeczywistości, a testy są zbyt obciążające dla organizmu, aby wystarczała tu ogólna ocena stanu zdrowia.

Podobne problemy pojawiają się w przypadku młodzieżowych drużyn pożarniczych (MDP) czy seniorów uczestniczących w zawodach. Lekarze rodzinni często odmawiają wydawania zaświadczeń o zdolności do udziału w zawodach sportowych, kierując do lekarzy medycyny sportowej, co generuje dodatkowe koszty dla uczestników.

Zawód strażaka: wyzwania i zagrożenia

Strażak należy do zawodów o bardzo wysokim poziomie stresu. Od właściwego zachowania zależy ich własne bezpieczeństwo, jak również osób potrzebujących pomocy. Dodatkowo, nie mogą powiedzieć, że za swoją ciężką pracę zarabiają krocie.

Poziom stresu w pracy strażaka

Według rankingu serwisu careerast.com, żołnierz i strażak należą do najbardziej stresujących zawodów. Stres w tej profesji wynika nie tylko z zagrożenia życia czy zdrowia, ale również z presji wyniku i odpowiedzialności za życie innych. Richard Keyworth, emerytowany strażak z ponad 30-letnim stażem, podkreśla, że w pracy strażaka niezbędne są odpowiednie predyspozycje i trening psychologiczny, a świadomość, że nie każda akcja kończy się sukcesem i pewnego dnia można nie wrócić z pracy do domu, jest codziennością.

Choroby zawodowe i profilaktyka

Długotrwała praca strażaka, obfitująca w częste narażenie na kontakt z substancjami szkodliwymi i toksycznymi (takimi jak produkty pożarowe), może odbijać się na ich zdrowiu. Za chorobę zawodową zgodnie z art. 235 Kodeksu pracy uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Wykaz ten stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

W kontekście funkcjonariuszy PSP, należy przytoczyć rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 23 maja 2019 r. w sprawie wykazu schorzeń i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Ochrony Państwa i Państwowej Straży Pożarnej, które stanowi podstawę do ubiegania się o stwierdzenie choroby zawodowej.

Mimo wielu publikacji naukowych mówiących o zagrożeniach dla strażaków i wysyłania czynnych strażaków zawodowych na komisje lekarskie MSWiA, zdarza się, że nikt nie otrzymuje stwierdzenia choroby zawodowej. Brak stwierdzonych chorób zawodowych nie oznacza, że strażacy nie chorują; większość nowotworów układu trawiennego czy chorób skóry można kwalifikować do chorób zawodowych. Kluczowe jest podnoszenie świadomości strażaków i wnioskowanie o uznanie choroby zawodowej, a także profilaktyka i budowanie kultury bezpieczeństwa.

Badania profilaktyczne

Każdy strażak, który miał regularny kontakt z produktami pożarowymi, powinien corocznie przechodzić badania przesiewowe. Dla strażaków regularnie narażonych na kontakt z dymem, wczesne wykrycie nieprawidłowości w stanie zdrowia jest kluczowe dla kuracji i wyleczenia. Badania lekarskie (wstępne, okresowe i kontrolne) obejmują konsultacje specjalistyczne (neurologiczną, okulistyczną, laryngologiczną) oraz badania laboratoryjne (morfologia z rozmazem, GGTP, spirometria, glukoza na czczo).

Ocena ryzyka zawodowego (ORZ)

Ocena ryzyka zawodowego odgrywa ogromną rolę w identyfikacji zagrożeń. Jej składowe to prowadzenie rejestrów i wykazów, wyniki przeglądów i pomiarów, analiz, w tym m.in.:

• rejestr wypadków przy pracy,
• rejestr chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby,
• rejestr wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia,
• rejestr prac w kontakcie z substancjami rakotwórczymi lub mutagennymi,
• rejestr pracowników narażonych na szkodliwe czynniki biologiczne,
• rejestr maszyn i urządzeń podlegających dozorowi technicznemu,
• wykaz nakazów, wystąpień i decyzji państwowych organów nad warunkami pracy,
• rejestr szkoleń w dziedzinie BHP,
• rejestr zaświadczeń lekarskich o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy.

Na podstawie kompleksowej ORZ powinno się wystawiać skierowania na badania profilaktyczne. Warto również sięgnąć do raportu z prac zespołu komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej (Decyzja nr 22 z dnia 11 marca 2022 r.), zawierającego praktyczne wskazówki i sposoby minimalizacji zagrożeń, np. dotyczące czyszczenia odzieży ochronnej.

Zawód lekarza: specjalizacja chirurg

Lekarz to profesja o szczególnym znaczeniu, a specjalizacja chirurga jest jedną z najbardziej wymagających. Chirurdzy przeprowadzają zabiegi i operacje w sytuacji zagrożenia życia i zdrowia pacjentów w przebiegu ostrych i przewlekłych chorób, urazów, a także w celu korekcji wrodzonych lub nabytych wad i deformacji.

Charakterystyka zawodu chirurga

Chirurdzy badają pacjentów w celu określenia konieczności operacji, oszacowania ryzyka z nią związanego oraz określenia najlepszego sposobu przeprowadzenia zabiegu. Przeglądają dokumentację pacjenta, aby zorientować się w jego ogólnym stanie, reakcjach na leki i historii choroby. Sprawdzają narzędzia i urządzenia, upewniając się, że zostały przygotowane zgodnie z zasadami aseptyki i antyseptyki. Przeprowadzają operacje, używając wielu różnorodnych narzędzi chirurgicznych i stosując odpowiednie techniki, a także uczestniczą w rehabilitacji pooperacyjnej. Chirurdzy mogą specjalizować się w różnych dziedzinach, np. neurochirurgii (neurochirurdzy) lub chirurgii plastycznej (chirurdzy plastyczni).

Współpracują z nimi lekarze innych specjalności, lekarze chirurdzy pozostałych podspecjalności oraz pielęgniarki operacyjne.

Zagrożenia związane z pracą chirurga

Praca chirurga wiąże się z wieloma specyficznymi zagrożeniami:

• Urazy mechaniczne: Skaleczenia igłami, ostrymi narzędziami lub ostrymi krawędziami (szkła, kości).
• Zagrożenia elektryczne: Porażenia prądem elektrycznym w wyniku kontaktu z wadliwie działającym wyposażeniem lub instalacją.
• Oparzenia: Oparzenia skóry (rąk, palców) w zetknięciu z gorącymi powierzchniami, gotującą się wodą lub gorącą parą pochodzącą z autoklawów lub urządzeń osuszających.
• Narażenie chemiczne i biologiczne: Wdychanie dużych ilości gazów anestetycznych i środków dezynfekujących. Narażenie na unoszące się w powietrzu aerozole zawierające np. cząstki tkanek biologicznych, wirusy, bakterie, grzyby, a także kontakt z krwią i płynami ustrojowymi pacjentów.
• Promieniowanie: Narażenie na promieniowanie jonizujące i niejonizujące emitowane przez urządzenia wykorzystywane w diagnostyce i zabiegach (np. RTG, lasery, sprzęt do diatermii). Podczas ekspozycji na promieniowanie należy nosić dozymetr.

Wymagane wyposażenie i regulacje prawne

W pracy chirurga wykorzystuje się różny sprzęt i narzędzia chirurgiczne, materiały używane na sali operacyjnej (zależnie od typu operacji), tace, strzykawki, igły, sprzęt anestezjologiczny, aparaturę do wykonywania zdjęć rentgenowskich i ultrasonograficznych. Niezbędne są również środki ochrony indywidualnej: rękawice, maski, osłony twarzy, okulary, fartuchy. Dodatkowo, używane są endoskopy, monitory czynności serca, ciśnienia krwi itp.

Regulacje prawne dotyczące zawodu lekarza i chirurga obejmują:

• USTAWĘ z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity: Dz. U. 2008 r. Nr 136 poz. 857 ze zm.).
• ROZPORZĄDZENIE MZ z dnia 20 października 2005 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz. U. Nr 213, poz. 1779 ze zm.).
• ROZPORZĄDZENIE MZ z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego dla wszystkich rodzajów ekspozycji medycznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 51 poz. 265).
• Rozporządzenie MPiPS z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 z póź. zm.).
• Rozporządzenie MZiOS z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Społeczne poważanie zawodów

Czołówka zestawienia najbardziej poważanych zawodów niezmiennie obejmuje profesje związane z ochroną życia i zdrowia. Badanie wskazuje, że:

• Strażak - 81 proc. respondentów darzy ten zawód dużym lub bardzo dużym poważaniem.
• Ratownik medyczny - 80 proc.
• Lekarz - 72 proc. (wzrost o 2 pkt proc. względem 2021 r.).
• Pielęgniarka - 70 proc. (spadek o 4 pkt proc. względem 2021 r.).

Ratowanie zdrowia i życia niejednokrotnie wiąże się z dużą dozą poświęcenia i bohaterstwa, co w naturalny sposób wywołuje w społeczeństwie wysoki szacunek dla przedstawicieli związanych z tą dziedziną. W porównaniu z poprzednią edycją rankingu, do pierwszej dziesiątki wskoczyli specjaliści ds. eventów, a zabrakło miejsca dla fotoreporterów. Swoją pozycję istotnie poprawili informatycy (59 proc., skok aż o 5 miejsc) oraz nauczyciele (57 proc., wzrost o 4 miejsca).

Stres w różnych zawodach: porównanie

Według rankingu serwisu careerast.com, żołnierz i strażak należą do najbardziej stresujących zawodów. Na jego poziom wpływa nie tylko zagrożenie życia czy zdrowia, ale także wymagania szefa czy presja wyniku.

• Żołnierze - zajmują pierwsze miejsce, co nie dziwi, biorąc pod uwagę uczestnictwo w misjach bojowych i bezpośrednie zagrożenie.
• Dowódcy (Generałowie) - drugie miejsce, ich decyzje wpływają na powodzenie misji oraz zdrowie i życie podległych im ludzi.
• Strażacy - wysoka pozycja jest konsekwencją codziennego mierzenia się ze śmiertelnym zagrożeniem, jakim jest ogień.
• Piloci - czwarte miejsce, biorą odpowiedzialność za przewożonych pasażerów, a najmniejszy błąd może skutkować tragedią. Artur Ragan z Agencji Work Express podkreśla specyficzny rodzaj stresu wynikający z odpowiedzialności za czyjeś życie i zdrowie. Dodatkowo dochodzi stres związany z częstymi podróżami i długim czasem spędzonym z dala od domu.
• Policjanci - znaleźli się dopiero na dziewiątym miejscu, mimo codziennej styczności z niebezpiecznymi przestępcami.
• Pracownicy PR, reporterzy, specjaliści ds. organizacji eventów - doświadczają większego stresu niż policjanci, wynikającego z presji wyniku, wymagań szefa i nieprzekraczalnych deadline’ów. Artur Ragan komentuje, że w „piramidzie stresu” najwyższe piętra zajmują ci, którzy zmagają się z największą liczbą nieprzewidywalnych czynników i sytuacji, niekoniecznie zagrażających życiu, ale np. grożących utratą pracy.
• Managerowie, dyrektorzy, kierownicy - w pierwszej dziesiątce, odpowiadają głową za osiągane rezultaty.
• Taksówkarze - zamykają zestawienie najbardziej stresujących zawodów.

W 2013 roku czołowe miejsca zajmowały te same profesje: żołnierze, strażacy i piloci. Przy tworzeniu zestawienia pod uwagę brane jest 11 czynników, takich jak częstotliwość podróży służbowych, perspektywy zawodowe, otoczenie w pracy, rywalizacja, nieprzekraczalne terminy, wymagania fizyczne i ryzyko utraty życia.

tags: #zawod #twarzy #strazak #lekarz