Zbiorniki przeciwpożarowe stanowią kluczowy element systemów ochrony przeciwpożarowej, szczególnie w miejscach, gdzie sieć wodociągowa nie zapewnia odpowiedniej wydajności. Ich koncepcja i wybór technologii są integralną częścią procesu projektowania budowy lub rozbudowy obiektów.
Rola i Ewolucja Zbiorników Przeciwpożarowych
Początkowo, rolę zbiorników przeciwpożarowych pełniły sadzawki kopane wśród zabudowy folwarcznej. Służyły one głównie jako poidła dla zwierząt gospodarskich oraz do hodowli karpi, jednak w razie pożaru z takich sadzawek czerpano wodę przy pomocy skórzanych lub klepkowych wiader.
W XIX wieku, wraz z powstawaniem oddziałów straży pożarnej w miastach, a później na uwłaszczonych wsiach, wzrosło zapotrzebowanie na szybkie napełnianie beczek z wodą do ręcznych sikawek i pomp. Tam, gdzie brakowało dostępu do rzek lub innych naturalnych zbiorników, rozpoczęto budowę specjalnych zbiorników przeciwpożarowych. Ich budowa, początkowo dobrowolna i zarządzana przez rady miejskie, wkrótce stała się przymusowa na mocy przepisów państwowych. Często powstanie tych zbiorników było wspierane przez firmy ubezpieczające gospodarstwa rolne na wypadek pożaru.
Dawne zbiorniki lokalizowano zazwyczaj centralnie w zabudowie, często w pobliżu remizy strażackiej. Były to prostopadłościenne zagłębienia terenu, stromo obmurowane z trzech stron. Czwarta strona, umożliwiająca dojazd, wyposażona była w schodki ułatwiające ręczny dostęp do wody i napełnianie beczek.
Z pojawieniem się pomp napędzanych silnikiem spalinowym, które pozwalały na pobieranie wody poprzez wąż ssawny, konstrukcje zbiorników uległy zmianie - wszystkie ściany mogły być stromo wykonane. Ze względów bezpieczeństwa wkrótce nakazano ich ogrodzenie. W XX wieku ściany nowszych konstrukcji zaczęto profilować skośnie, co ułatwiło wykorzystanie betonu.
W latach 80. XX wieku, rozwój wiejskich wodociągów i instalacja hydrantów przeciwpożarowych spowodowały, że wiele tradycyjnych zbiorników przeciwpożarowych stało się zbędnych. Niekonserwowane zaczęły popadać w ruinę i służyć jako składowiska śmieci, a większość z nich została zasypana w latach 90. XX wieku.
Obecnie dostrzega się możliwość rewitalizacji takich zbiorników. Mogą one zostać przerobione (spłycone i pozbawione stromizn) na centralne punkty parków wiejskich, urozmaicając okolicę i zwiększając różnorodność biologiczną. Przykładem wzorcowym w tym zakresie może być teren Opolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego (OODR) w Łosiowie.
Typy i Specyfika Zbiorników w Różnych Środowiskach
Zbiorniki w Lasach i Trudno Dostępnych Miejscach
W suchych i odludnych kompleksach leśnych, tradycyjne ziemne zbiorniki przeciwpożarowe buduje się także i dziś. Aby zapobiec stratom wody, ich dno uszczelnia się folią.
Zbiorniki w Zabudowie Wysokiej
W miastach o zabudowie wysokiej, gdzie pompy naziemne nie były w stanie zapewnić odpowiedniej ilości wody i ciśnienia na wyższych kondygnacjach, zbiorniki przeciwpożarowe lokalizowano na ostatnim piętrze budynku. Przykładem takiej lokalizacji jest zabytkowa przędzalnia Poznańskiego w Łodzi przy ulicy Ogrodowej.
Nowoczesne Zbiorniki Przemysłowe i Zabytkowe
Nowoczesne zbiorniki przeciwpożarowe, stosowane w obiektach przemysłowych lub zabytkowych, charakteryzują się szczelnym przykryciem. Zapobiega to rozwojowi glonów (dzięki brakowi światła słonecznego) i utrudnia dostawanie się zanieczyszczeń. Mają one zazwyczaj kształt walca i są wykonane z ocynkowanej stali. Mogą być budowane jako wolnostojące, wewnątrz budynku, pod ziemią lub na ziemi. Oprócz rur napełniających i umożliwiających czerpanie wody, są wyposażone w wodowskazy lub czujniki poziomu wody oraz automatyczne podgrzewacze, które zabezpieczają wodę przed zamarznięciem.
Lotnicze Wsparcie w Gaszeniu Pożarów
W gaszeniu pożarów w miejscach trudno dostępnych, Lasy Państwowe chętnie korzystają z pomocy lotnictwa. Śmigłowiec PZL-Sokół może być wyposażony w specjalny zbiornik przeciwpożarowy o pojemności 1500 litrów, podwieszany na linach ("Bambi Bucket"), lub zbiornik o tej samej pojemności, montowany bezpośrednio pod kadłubem, co pozwala na efektywne zrzuty wody z lotu ptaka.
Regulacje Prawne i Normy Techniczne
Projektowanie zbiornika przeciwpożarowego w Polsce odbywa się w oparciu o rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, a także o krajowe normy. Dodatkowo uwzględnia się praktyki i wymagania zawarte w światowych standardach bezpieczeństwa, takich jak NFPA 22 lub FM Approvals. Obowiązująca od 2017 roku norma PN-B-02857:2017-04 precyzuje wymagania dla wszystkich typów zbiorników przeciwpożarowych: naziemnych, półpodziemnych, podziemnych, krytych i otwartych.
Wymagania Techniczne i Konstrukcyjne
Szkoła Główna Służby Pożarniczej (SGSP) w Warszawie w 2019 roku opracowała "Wytyczne użytkowania mobilnych zbiorników na wodę produkcji firmy Exflo jako zbiorników przeciwpożarowych". Opracowanie to, kierowane przez st. bryg. dr. inż. Grzegorza Dnia, podkreśla, że zastosowanie mobilnych zbiorników jest innowacyjnym rozwiązaniem, poszerzającym możliwości techniczne zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożarów. Jest to szczególnie cenne na terenach bez infrastruktury wodociągowej lub tam, gdzie istniejąca infrastruktura nie spełnia wymaganych parametrów. Jest to również bardzo dobre rozwiązanie na terenach leśnych. Zbiorniki mogą funkcjonować niezależnie od infrastruktury jako pojedyncze lub zespoły. Ich zastosowanie wymaga dokumentacji projektowej wraz z uzgodnieniem rzeczoznawcy ds. przeciwpożarowych.
W nawiązaniu do wymagań normy PN-B-02857:2017-04 i opracowania SGSP, przy wykorzystaniu elastycznych zbiorników Exflo, należy uwzględnić następujące aspekty:
- Pojemność typowych zbiorników dla budynków użyteczności publicznej wynosi 100 m³ i 200 m³. Dla budynków produkcyjno-magazynowych jest obliczana indywidualnie na podstawie gęstości obciążenia ogniowego i względnego czasu trwania pożaru. Zbiorniki te mogą być także używane jako zastępcze lub uzupełniające źródła wody. Minimalna pojemność przeciwpożarowego zbiornika wodnego powinna wynosić co najmniej 50 m³. Należy zwiększyć jego pojemność o 2,5% ze względu na możliwość niepełnego opróżnienia.
- Przeciwpożarowe zbiorniki wodne muszą być szczelne i trwałe. Ich rozwiązania konstrukcyjne powinny uwzględniać wszelkie przewidywane oddziaływania, aby utrzymać wymagany zapas wody przez cały okres eksploatacji. Powinny być wykonane z przegród lub wodoszczelnych membran (lub uszczelnionych membraną hydroizolacyjną), zapewniając ochronę zapasu wody przed zamarzaniem.
- W przypadku naziemnych zbiorników elastycznych Exflo, zgodność z normą wymaga traktowania głębokości poboru wody ze studni ssawnej jako głębokości (powinna wynosić 2,0 m). Istnieje praktyka wnioskowania o odstępstwo od wymogu studni ssawnej, aby jednostki gaśnicze mogły bezpośrednio podłączyć się pod przewody ssawne wyposażone w nasady typu 110 (wg PN-M-51038) odchodzące od zbiornika elastycznego.
- Zbiorniki wodne należy sytuować możliwie centralnie w stosunku do obiektów chronionych, w odległości do 250 m. Należy zapewnić pojazdom pożarniczym dojazd o długości nieprzekraczającej 350 m (od stanowiska czerpania wody do punktu przyjęcia jednostek ochrony przeciwpożarowej, zlokalizowanego nie dalej niż 30 m od obiektu).
- Stanowisko czerpania wody należy lokalizować przy każdej nasadzie ssawnej punktu poboru, umożliwiając postój samochodu pożarniczego o długości 12 m. Powinno posiadać szerokość min. 4 m i długość min. 16 m.
- Punkt poboru wody musi umożliwiać bezpieczny pobór wody w przypadku pożaru.
- Studzienka ssawna połączona ze zbiornikiem stanowi zespół naczyń połączonych. W przypadku utrudnień terenowych i braku możliwości posadowienia studzienki poniżej poziomu gruntu, zbiornik należy posadowić na nasypie, aby zapewnić głębokość poboru wody minimum 2 m.
- Przewód ssawny powinien być wykonany z rur o średnicy nominalnej nie mniejszej niż 100 mm, a w przypadku zbiornika naziemnego z jednym przewodem ssawnym - nie mniejszej niż 150 mm.
- Studzienka osadnikowa powinna być zlokalizowana między zbiornikiem a kanałem doprowadzającym wodę.
- Konieczne jest zabezpieczenie przeciw zamarzaniu wody w okresie zimowym.
Projektując przeciwpożarowy zbiornik wodny na bazie elastycznego zbiornika Exflo Waterbase typ F, zaleca się współpracę z rzeczoznawcami oraz kontakt z doradcami technicznymi Exflo.
Nowoczesne Rozwiązania i Materiały
Kwestia wykonania zbiornika przeciwpożarowego, w tym jego konstrukcja i zastosowane materiały, jest uzależniona od jego wielkości, wymaganych norm oraz standardu wykonania. Stabilna konstrukcja samonośna zapasu wody przeciwpożarowej często wykonana jest ze specjalnych profili zimno-giętych typu „Z” (Z250, Z300, Z350) pokrytych blachą trapezową T35 lub, opcjonalnie, ocieplanych płyt typu „sandwich”. Stosowane są również płyty warstwowe „Arpanel” z rdzeniem z sztywnej pianki poliizocyjanurowej PIR o grubościach D 40/80, D 60/100, D 80/120, D 100/140, a także płyty Arpanel PUR z rdzeniem poliuretanowym o podobnych grubościach. Istnieje możliwość proszkowego pomalowania powierzchni blach lub obłożenia płaszcza instalacji blachą trapezową w wybranym kolorze RAL.
Szczelność zbiorników jest często zapewniona przez zastosowanie prefabrykowanej membrany syntetycznej EPDM o grubości min. 1,00 mm, dopasowanej do gabarytów zbiornika. EPDM charakteryzuje się dobrymi właściwościami do odwracalnej deformacji pod wpływem działania sił mechanicznych, z zachowaniem ciągłości jego struktury. Na życzenie zamawiającego stosuje się także membranę z polichlorku winylu (PVC) o grubości min. 0,75 mm. Każdy zbiornik jest wyposażony w izolację termiczną Styroduru o grubości 40 mm, znajdującą się między membraną a płaszczem zbiornika na całej wysokości, mocowaną śrubami i klejem do ścian konstrukcji.
Zbiorniki HydroTank
Zbiorniki przeciwpożarowe firmy HydroTank są wykonane ze stalowych paneli ogniowo-cynkowanych o wymiarach 2500 × 1250 mm, co zapewnia wysoką trwałość konstrukcji oraz skuteczną ochronę antykorozyjną. Taki zbiornik posadowiony jest na indywidualnie dobranym fundamencie żelbetowym, uwzględniającym pojemność oraz warunki gruntowe podłoża. Przytwierdza się go za pomocą utwardzanych chemicznie kotew, co gwarantuje stabilne połączenie i odporność na obciążenia eksploatacyjne.
Czy można w 2 godziny "zbudować" zbiornik przeciwpożarowy? 💧
Zbiorniki ppoż. o kształcie walca są zadaszone, ale nie posiadają stalowego dna. Takie rozwiązanie minimalizuje ryzyko korozji w strefie dennej i ułatwia utrzymanie pojemnika w dobrym stanie technicznym. Na konstrukcję składają się stalowe panele o grubości min. 2,5 mm, skręcane pionowym pojedynczym lub podwójnym rzędem śrub klasy 8.8. Od wewnątrz, na płaszczu, wykonana jest izolacja z płyt polistyrenowych o grubości 60 mm, natomiast na dnie - o grubości 20 mm. Wodę od konstrukcji stalowej i izolacji polistyrenowej oddziela membrana z EPDM o grubości 1,02 mm, charakteryzująca się wysoką elastycznością, rozciągliwością, wytrzymałością na przebicia oraz odpornością na warunki atmosferyczne. Dostarczana jest na budowę jako gotowy element.
Dach zbiorników przeciwpożarowych nie jest ocieplony, wykonano go z blachy trapezowej o grubości 0,7 mm, opartej na konstrukcji z ogniowo-ocynkowanych profili stalowych. Zabezpieczenie przed zamarzaniem wody następuje poprzez grzałkę elektryczną, która załącza się, gdy temperatura spadnie poniżej +5 stopni C. Poziom cieczy jest kontrolowany dzięki systemowi sond wieszakowych.
Zbiorniki przeciwpożarowe firmy HydroTank to niezawodne rozwiązanie zapewniające stały zapas wody. System panelowy umożliwia sprawny montaż, dostosowany do indywidualnych wymagań inwestycji pod względem pojemności i lokalizacji. HydroTank oferuje kompleksową obsługę: od doradztwa i projektu fundamentu, przez produkcję i dostawę, aż po profesjonalny montaż i uruchomienie. Wszystkie elementy spełniają rygorystyczne normy krajowe i europejskie, zapewniając niezawodność i bezawaryjność.
tags: #zbiornik #przeciwpozarowy #z #lotu