Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) działają na podstawie ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz ustawy o stowarzyszeniach. Formą prawną OSP jest stowarzyszenie, dlatego każda jednostka musi posiadać swój statut, określający szczegółowo jej zadania i cele. Nie istnieje jedno narzucone odgórnie logo OSP; każda z jednostek może samodzielnie wybrać dla siebie symbol graficzny.
Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) posiada swoje oficjalne logo, które przedstawia biały krzyż, w który wpisane jest koło z białym orłem, zwieńczone czerwonym płomieniem.
Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP: Cel i Podstawa Prawna
Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej jest ogólnopolskim, samorządnym, trwałym stowarzyszeniem, które zrzesza Ochotnicze Straże Pożarne i inne osoby prawne w celu reprezentowania ich interesów oraz propagowania i realizacji celów statutowych. Związek jest kontynuatorem chlubnych tradycji ruchu strażackiego, wyrażających się w niesieniu bezinteresownej pomocy ludziom i służeniu Ojczyźnie. Działa on na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 20 poz. 104 ze zm.) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. O ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz 351 ze zm.), a także własnego statutu.
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych
Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych.
Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe odznaczeniach.
Symbole i Regulaminy Związku OSP RP
W związku z licznymi zapytaniami na forum dyskusyjnym na stronie internetowej ZOSP RP, Biuro Zarządu Głównego przedstawiło materiał pt. „Symbole Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP”. Symbolika Związku OSP RP została zgłoszona do Urzędu Patentowego. Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, opierając się na zapisach w statucie, podjął uchwały, w których określił:
- Regulamin umundurowania
- Regulamin Sztandarów (uchwała nr 96/XI/2000)
- Ceremoniał Ochotniczych Straży Pożarnych (uchwała nr 97/XI/2000)
Uchwałą nr 2/II/2002 przyjęto znak graficzny (logo) Związku. Uchwałą nr 97/XI/2000 Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej z 27 października 2000 r. przyjęto do stosowania wzór znaku i flagi organizacyjnej, a sposób postępowania określa „Ceremoniał w ochotniczych strażach pożarnych”.
Zastosowanie Flagi ZOSP RP
Ceremoniał określa m.in. zasady używania flagi ZOSP RP. Przykładowo:
- Na pogrzebach osób wybitnie zasłużonych dla ochrony przeciwpożarowej lub które zginęły przy pożarach i innych klęskach żywiołowych, bądź w trakcie wykonywania obowiązków służbowych, trumnę zmarłego okrywa flaga. Flagę zdejmuje się przed ustawieniem trumny nad grobem.
Elementy Umundurowania
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów Związku noszą na pagonach ubiorów wyjściowych, galowych, paradnych, kurtek. Wymienione elementy zostały wprowadzone regulaminem umundurowania Związku OSP RP do użytku wewnątrzorganizacyjnego uchwałą Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej nr 96/XI/2000 r. z 27 października 2000 r.
W kontekście symboliki i umundurowania pojawiają się również plakietki.
Odznaczenia i Wyróżnienia w ZOSP RP
Zasłużonym członkom oraz jednostkom OSP przyznawane są różnego rodzaju odznaczenia.
Medal Honorowy im.
Stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP. Warunkiem nadania odznaczenia są szczególne zasługi dla rozwoju i umocnienia Związku OSP RP oraz wyróżniająca się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medal dzieli się na trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty.
Medal „Za zasługi dla pożarnictwa”
OSP wyróżniające się aktywną działalnością mogą być uhonorowane medalem „Za zasługi dla pożarnictwa”. Ten medal może być nadawany tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.
Odznaka „Za Wysługę Lat”
Odznaka „Za Wysługę Lat” przewidziana jest dla członków ochotniczych straży pożarnych. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75).
Wyróżnienie dla Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych
Istnieje również wyróżnienie nadawane członkom młodzieżowych drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.