Historia i Współczesność Pożarnictwa w Województwie Kieleckim

Życie strażackie na ziemiach kieleckich ma bogatą i długą historię, sięgającą ponad stu lat. Od ochotniczych jednostek, które powstały jeszcze przed zaborami, po współczesne Państwowe Straże Pożarne i Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Pożarnictwa, region ten był świadkiem nieustannego rozwoju i poświęcenia w służbie bezpieczeństwu. Rozwój pożarnictwa w województwie kieleckim obejmował zarówno praktyczne działania ratownicze, jak i inicjatywy edukacyjne oraz wydawnicze, mające na celu dokumentowanie i promowanie tej szlachetnej profesji.

Monografia „Strażacy Kielc i ziemi kieleckiej” - dokumentacja stulecia

Powstanie książki opisującej historię kieleckich strażaków stanowiło niezwykłe wydarzenie. Publikacja zatytułowana „Strażacy Kielc i ziemi kieleckiej” jest pierwszą w regionie, która przedstawia bogaty dorobek jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) z terenu powiatu kieleckiego oraz historię ich udziału w największych akcjach ratowniczo-gaśniczych. Książka dokumentuje również dzieje i obecne funkcjonowanie Państwowej Straży Pożarnej (PSP).

Geneza i cel publikacji

Inicjatywa powstania monografii zrodziła się dwa lata przed jej promocją, podczas spotkania współautora Stanisława Bukowca z Krzysztofem Janickim, komendantem miejskim PSP, oraz Tadeuszem Nowakiem, autorami monografii „Kielecka straż pożarna w latach 1939-2013”. Wówczas wspólnie podjęto decyzję o rozszerzeniu publikacji o historię strażaków z terenu powiatu kieleckiego. Jak zauważył Stanisław Bukowiec, podczas pracy nad książką udało się zebrać mnóstwo wartościowych i ciekawych materiałów. Początkowo planowana na około 500 stron, książka rozrosła się do objętości 656 stron, zawierając 3 tysiące zdjęć i około 10 tysięcy nazwisk.

Autor podkreślił olbrzymie zainteresowanie, jakie towarzyszyło wszystkim etapom pracy nad monografią. Udało się zgromadzić i ocalić od zapomnienia wiele odnalezionych starych fotografii, zapisać przekazywane z pokolenia na pokolenie ustne relacje oraz utrwalić nazwiska tych, którzy do tej pory pozostawali niejednokrotnie bezimiennymi bohaterami swych społeczności. Wielu informacji dostarczyły również prowadzone kroniki strażackie. Monografia, obok funkcji historycznych, ma być przede wszystkim drogowskazem dla ludzi młodych, zachęcając ich do aktywności na rzecz lokalnych wspólnot.

Promocja i znaczenie książki

Podczas promocji książki starosta kielecki, Michał Godowski, określił wydarzenie jako „niezwykłe”. Podkreślił, że to historia niezwykłych ludzi, którzy często poświęcając życie służbie drugiemu człowiekowi, od ponad 100 lat tworzyli zręby ochrony przeciwpożarowej w powiecie kieleckim. Starosta Godowski zaznaczył, że celem było uhonorowanie strażaków poprzez przekazanie każdej jednostce egzemplarza publikacji. Stwierdził, że jednostki OSP zbudowały potężną historię ludzi, którym na sercu leży bezpieczeństwo lokalnych społeczności, zawsze gotowych, by bezinteresownie ratować życie ludzkie i nieść pomoc w sytuacjach zagrożenia.

Na promocji publikacji obecni byli bohaterowie monografii: prezesi jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej i druhowie. Wśród zaproszonych gości znaleźli się również wójtowie: Alina Siwonia z gminy Rakowów, Szczepan Skorupski z gminy Zagnańsk, wicewójt gminy Łagów Zbigniew Meducki oraz burmistrzowie: Dariusz Meresiński z Daleszyc i Mariusz Ściana, zastępca burmistrza Chmielnika. Starostwo Powiatowe w Kielcach reprezentował starosta Michał Godowski oraz członkowie Zarządu Powiatu: Bogdan Gierada, Marek Kwiecień i Józef Szczepańczyk. Obecny był również Jan Cedro, Przewodniczący Rady Powiatu w Kielcach, oraz Krzysztof Janicki, wieloletni komendant PSP w Kielcach.

Prezes Zarządu Głównego Związku OSP RP Waldemar Pawlak oraz marszałek Województwa Świętokrzyskiego Adam Jarubas objęli honorowy patronat nad wydarzeniem. Po prezentacji książki dokonano wręczenia pamiątkowych egzemplarzy przedstawicielom Ochotniczych Straży Pożarnych z Kielc i powiatu kieleckiego.

Wsparcie i rola strażaków w społeczności

Starosta Michał Godowski podkreślił, że Zarząd Powiatu, od początku przywrócenia samorządu powiatowego w Polsce w 1999 roku, rozumiejąc potrzebę unowocześniania i wzmacniania jednostek straży pożarnej, udziela im wsparcia materialnego. Doskonałe wyszkolenie oraz sprawność strażaków w walce z żywiołem muszą iść w parze z nowoczesnym sprzętem, ponieważ tylko wtedy można mówić o pełnym sukcesie akcji ratowniczej. Z tego powodu władze powiatu kładą szczególny nacisk na stopniowe doposażanie jednostek w najnowsze oprzyrządowanie, realizując programy wyposażenia w systemy mobilnego alarmowania czy defibrylatory. Starosta dodał, że strażacy od dawna nie wypełniają jedynie zadań z zakresu bezpieczeństwa przeciwpożarowego, ale spotyka się ich również podczas akcji przeciwpowodziowych, usuwania skutków klęsk żywiołowych oraz przy wypadkach drogowych. Dodatkowo, strażacy niezmiennie od lat plasują się na czele rankingów zawodów cieszących się największym autorytetem i szacunkiem społeczeństwa. Warto również pamiętać, że we wszystkich miejscowościach, tak jak w przeszłości, także obecnie odgrywają rolę czynnika inspirującego i organizującego lokalne środowisko w zakresie działalności społecznej, kulturalnej, oświatowej, gospodarczej i sportowej, integrując lokalną wspólnotę. Jan Cedro, Przewodniczący Rady Powiatu, wyraził serdeczne podziękowania wszystkim członkom i sympatykom za codzienną współpracę w zapewnieniu bezpieczeństwa mieszkańcom i dla rozwoju lokalnych społeczności.

Statystyki i autorzy

Książka „Strażacy Kielc i ziemi kieleckiej” to praca zbiorowa wielu autorów, pasjonatów, druhów oraz szefów jednostek OSP. Autorzy tekstów korzystali z różnych źródeł, takich jak kroniki OSP, opowieści najstarszych strażaków, księgi pamiątkowe i archiwa. Na terenie Powiatu Kieleckiego znajduje się jedna jednostka Państwowej Straży Pożarnej, włączona w strukturę Komendy Miejskiej w Kielcach, oraz 115 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych funkcjonujących w 5 miejsko-gminnych i 14 gminnych oddziałach OSP. 43 spośród nich zostało włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Na obszarze powiatu w Ochotniczych Strażach Pożarnych czynnie działa ponad 1 tysiąc druhów. Książka została wydana w 4 tysiącach egzemplarzy, z czego po jednym dostaną wszystkie Ochotnicze Straże Pożarne w powiecie kieleckim.

Historia i Działalność Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Pożarnictwa (SITP) w Regionie Kieleckim

Działalność stowarzyszeniowa w zakresie pożarnictwa w regionie kieleckim ma długą historię, której ważnym elementem jest Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Pożarnictwa (SITP). Od momentu powstania w 1983 roku, przez okresy wyzwań i dynamicznego rozwoju, Oddział Kielecki, a później Świętokrzyski, SITP odgrywał kluczową rolę w integracji środowiska pożarniczego, wspieraniu innowacji i podnoszeniu kwalifikacji.

Początki i pierwsze lata aktywności (1983-1987)

W 1983 roku w Komendzie Głównej Straży Pożarnych powstała grupa inicjatywna, tworzona przede wszystkim przez młodych oficerów pożarnictwa. Na zebraniu oficerów pełniących służbę w komendach straży pożarnych województwa kieleckiego, zorganizowanym przez ówczesnego komendanta Wojewódzkiego Straży Pożarnych w Kielcach - płk. poż. Jana Nowaka, przedstawiono propozycję włączenia się do tej inicjatywy. Ppłk. poż. Remigiusz Kot, kierownik służby kwatermistrzowskiej KW SP, oraz delegat aktywnie reprezentowali Kielecczyznę i wrócili ze Zjazdu pełni entuzjazmu. Wkrótce w Kielcach zorganizowano pierwsze walne zgromadzenie zwolenników wstąpienia w szeregi stowarzyszenia SITP. Pierwszy zarząd rozpoczął działalność od prac organizacyjnych. Ten okres aktywnej działalności zaowocował wieloma przedsięwzięciami, w tym wydawnictwami poradnikowymi w zakresie ochrony przeciwpożarowej, takimi jak: „Ochrona przeciwpożarowa w gminie” (wyd. 1986 r.), „Ochrona przeciwpożarowa budynków” (wyd. 1987 r.) oraz „Zabezpieczenie przeciwpożarowe indywidualnych gospodarstw rolnych” (wyd. 13 października 1987 r.).

Okres stagnacji i reaktywacja (lata 90. XX wieku)

Przełom lat 80. i 90. XX wieku to okres stagnacji i ogólnego marazmu życia społeczno-politycznego w kraju, któremu towarzyszyły niepewność i zawirowania oraz pesymistyczne nastroje społeczne. Sytuacja ta odbiła się na aktywności stowarzyszenia, które przeżywało przejściowy regres w swojej działalności. Rok 1989 rozpoczął zmiany ustrojowe w kraju, a w 1991 roku Sejm uchwalił ustawę o Państwowej Straży Pożarnej. W KW PSP nastąpiły zmiany kadrowe, a w tym okresie działalność Stowarzyszenia osłabła. Pojedyncze inicjatywy nie znajdowały większego oddźwięku, a nad Oddziałem stowarzyszenia zawisła groźba likwidacji. W tym czasie Państwowa Straż Pożarna działała już dwa lata, pewne dziedziny zostały unormowane i w ludzi wstąpiła nadzieja na lepszą przyszłość. Duża w tym zasługa ówczesnego Komendanta Wojewódzkiego PSP mł. bryg. Stanisława Gacka, który zachęcał i sprzyjał Oddziałowi. Entuzjazm udało się zauważyć również w terenie. We wrześniu w Komendzie PSP w Kielcach odbyło się zebranie oficerów i aspirantów PSP z terenu województwa, które potraktowano jako walny zjazd członków SITP. W zebraniu uczestniczyło 49 oficerów i aspirantów, a dopełnione zostały wszystkie formalności związane z reaktywacją zarządu oddziału. Nowy zarząd aktywnie rozpoczął swoją działalność, co potwierdziło się m.in. podczas wyjazdowego zebrania wszystkich członków oddziału SITP w Sielpi w grudniu 1996 r.

Rozwój i integracja (początek XXI wieku)

W 1999 roku, kiedy powstało województwo świętokrzyskie, z dotychczasowego składu odeszło Koło miechowskie, a dołączyło sandomierskie, opatowskie i staszowskie. Dnia 13 marca 2000 roku odbyło się walne zgromadzenie członków Oddziału SITP w Kielcach. Nowy zarząd przyjął bardzo ambitny plan działania, który zaowocował zorganizowaniem Krajowego Sympozjum Medycznego w Ameliówce koło Kielc, Sympozjum Szkoleniowego na temat zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektów zabytkowych oraz I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowo-Szkoleniowej na temat „Bezpieczeństwa pożarowego budynków - projektowanie i realizacja”. W konferencji ogólnopolskiej na temat zagrożeń chemiczno-ekologicznych uczestniczyło 180 osób z terenu całego kraju, a wyroby, sprzęt, urządzenia oraz materiały stosowane do likwidacji tych zagrożeń prezentowało ośmiu wystawców.

Ponadto, w ramach integracji koleżeńskiej, zorganizowano trzy spotkania członków stowarzyszenia. Działalność ta, inspirowana i organizowana głównie przez Andrzeja Siewiora i Czesława Lalewicza, przyniosła duży sukces dla Oddziału we współzawodnictwie pomiędzy oddziałami, zajmując zaszczytne czwarte miejsce, co zaowocowało nagrodą 1000 zł i wycieczką do Toskanii dla dwóch członków. 12 stycznia 2001 roku, z inicjatywy zarządu oddziału, odbyło się nadzwyczajne walne zgromadzenie w celu dokonania zmian w zarządzie Oddziału. Przyjęto rezygnację z funkcji skarbnika kol. Piotra Kucharskiego; skarbnikiem została kol. Izabela Ciesielska, a zastępcami członków zarządu kol. Sławomir Pietrzykowski i kol. Paweł Ksel. Dokonano również zmian w składzie komisji rewizyjnej, której przewodniczącym został kol. Jerzy Kurek, a członkami kol. Lech Sapuła i kol. Robert Włodarczyk. Podczas nadzwyczajnego walnego zgromadzenia wybrano również sąd koleżeński w składzie kol. Jarosław Dąbrowski. Podczas wyjazdowego posiedzenia zarządu Oddziału SITP Kielce w Sudole koło Ostrowca Św. dnia 7 czerwca 2001 roku kol. Czesław Lalewicz przedstawił Uchwałę Zarządu Oddziału SITP Kielce.

Rok 2002 był również okresem wytężonej pracy społecznej. 28 maja 2002 roku Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy wpisał pod pozycją nr 7 Świętokrzyski Oddział SITP, zmieniając tym samym dotychczasową nazwę „Kieleckiego Oddziału SITP”. Od 1 stycznia 2002 roku funkcję skarbnika pełni kpt. W roku 2003 w ramach działalności naukowo-szkoleniowej zorganizowano konferencję na temat bezpieczeństwa budynków, nad którą honorowy patronat sprawował Komendant Główny PSP Szef Obrony Cywilnej Kraju. W konferencji udział wzięli przedstawiciele biur projektowych, wykonawcy obiektów, rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, producenci wyrobów służących ochronie przeciwpożarowej oraz funkcjonariusze PSP.

Ponadto, w zakresie integracji koleżeńskiej, zorganizowano trzy imprezy: spotkanie noworoczne, II Bal Karnawałowy oraz uroczyste spotkanie całego Oddziału w Sandomierzu. Podczas tego spotkania wręczono wszystkim członkom nowe legitymacje członkowskie oraz zorganizowano wycieczkę po sandomierskiej starówce. Do czerwca 2004 roku zarząd Świętokrzyskiego Oddziału SITP zorganizował tradycyjne już spotkanie noworoczne, na którym dokonano podsumowania działalności w roku 2003 i przedstawiono plan pracy na rok 2004. W lutym 2004 roku zorganizowano III Bal Karnawałowy w Kieleckim Centrum Biznesu „EXBUD”.

18 maja 2005 roku odbyło się Walne Zgromadzenie Członków Oddziału SITP w Kielcach, w którym wzięło udział 40 członków. Zarząd ukonstytuował się w składzie: Jerzy Kurek - Prezes, Andrzej Siewior - Wiceprezes, Czesław Lalewicz - Wiceprezes, Paweł Ksel - Sekretarz, Sławomir Pietrzykowski - Skarbnik. Członkami Zarządu zostali: Dariusz Socha, Marek Cisek, Marek Kaczmarczyk i Ryszard Zygadlewicz. Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się w składzie: Roman Boruń - przewodniczący, Leszek Sapuła - sekretarz, Tomasz Bajerczak - członek. Wśród realizowanych przedsięwzięć warto wspomnieć o sympozjum regionalnym na temat „Zmian w przepisach przeciwpożarowych i techniczno-budowlanych”, zorganizowanym 26 kwietnia 2007 roku w Opatowie, w którym udział wzięli członkowie Oddziału oraz pracownicy ds. ochrony przeciwpożarowej. Natomiast 29 listopada 2007 roku w Kielcach zorganizowano sympozjum regionalne na temat „Bezpieczeństwa pożarowego zakładów o dużym i zwiększonym ryzyku powstania poważnej awarii przemysłowej”, w którym również uczestniczyli członkowie Oddziału oraz pracownicy ds. bezpieczeństwa przemysłowego.

Struktura i bieżąca działalność (2009-2010)

Wiosną 2009 roku podczas zebrania delegaci wymienili spostrzeżenia i opinie na temat dalszej działalności Świętokrzyskiego Oddziału. W czasie dyskusji zgłoszono wnioski dotyczące uruchomienia strony internetowej, przeniesienia organizacji obchodów 25-lecia powstania Świętokrzyskiego Oddziału SITP na termin jesienny 2009 roku oraz przyznania kol. Ryszardowi Zygadlewiczowi statusu Prezesa Honorowego Świętokrzyskiego Oddziału SITP. Następnie przeprowadzono głosowanie na kandydatów do Komisji Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego, do którego zgłoszono Arkadiusza Wesołowskiego, Jarosława Dobrowolskiego i Ryszarda Stępkowskiego. Kolejnym etapem był wybór nowego Zarządu Świętokrzyskiego Oddziału SITP, który ukonstytuował się w składzie: Zbigniew Muszczak - Prezes, Czesław Lalewicz - Wiceprezes, Andrzej Siewior - Wiceprezes, Paweł Ksel - Sekretarz, Sławomir Pietrzykowski - Skarbnik. Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się w składzie: Lech Sapuła - przewodniczący, Jarosław Pławski - sekretarz i Tomasz Bajerczak - członek.

W 2009 roku, po walnym zebraniu, nowy zarząd z energią i determinacją przystąpił do działania. 16 października 2009 roku w Kieleckim Centrum Biznesu odbyła się IV Konferencja Naukowo-Szkoleniowa na temat „Bezpieczeństwa pożarowego budynków w aspekcie zmian w przepisach przeciwpożarowych, techniczno-budowlanych oraz stosowanych urządzeń przeciwpożarowych”. Honorowy patronat nad konferencją sprawował Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej - nadbryg. Wiesław Leśniakiewicz, a jej uczestnikiem był Dyrektor Biura Rozpoznawania Zagrożeń - bryg. dr inż. Paweł Janik. Poszczególne zagadnienia tematyczne zaprezentowali jedni z najlepszych specjalistów w kraju, tj. przedstawiciele KG PSP, CNBOP, ITB oraz Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. Uczestnikami konferencji byli przedstawiciele wydziałów architektury i nadzoru budowlanego, architekci, konstruktorzy, rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, wykonawcy obiektów budowlanych, producenci i dystrybutorzy wyrobów stosowanych w ochronie przeciwpożarowej, właściciele, zarządcy i użytkownicy budynków oraz strażacy Państwowej Straży Pożarnej.

Dwadzieścia pięć lat historii Oddziału Świętokrzyskiego SITP to czas działalności społecznej o zróżnicowanym zaangażowaniu jej członków. Były to lata, w których stowarzyszenie funkcjonowało ze zmiennym szczęściem. Należy podkreślić, że w tym czasie wiele się wydarzyło. Oddział od początku powstania był związany z Państwowymi Organami Ochrony Przeciwpożarowej. Przez ten okres realizowano zadania statutowe zarówno w zakresie naukowo-technicznym, jak i integracji koleżeńskiej środowiska pożarniczego. Często zadania te były godzone i realizowane razem ze służbowymi, co wymagało zrozumienia i życzliwości przełożonych. W efekcie tych działań z początkiem 2010 roku dało się zaobserwować systematyczny napływ nowych członków do Stowarzyszenia. Przebyte lata pokazały, że organizacja oparta na trwałych fundamentach jest ważnym ogniwem integrującym środowisko pożarnicze. Aktualnie Świętokrzyski Oddział SITP zrzesza w swych szeregach 72 członków. W strukturach oddziału funkcjonuje jedno koło działające przy KP PSP Opatów.

Historyczne Publikacje i Dokumenty Pożarnicze w Regionie

Historia pożarnictwa w województwie kieleckim jest bogata w dokumenty i publikacje, które świadczą o nieustannej trosce o bezpieczeństwo oraz chęci dzielenia się wiedzą i doświadczeniem. Wśród nich znajdują się zarówno specjalistyczne miesięczniki, jak i okolicznościowe wydawnictwa.

Miesięcznik „Życie Strażackie Województwa Kieleckiego”

Jednym z historycznych źródeł informacji o działalności strażackiej w regionie był miesięcznik „Życie Strażackie Województwa Kieleckiego”. Dokument o numerze 8/1102/0/22/383, pochodzący z 1938 roku (Rok XII), jest świadectwem istnienia regularnej publikacji informującej o wydarzeniach i rozwoju pożarnictwa w ówczesnym województwie kieleckim. Stanowi on cenne źródło dla badaczy historii regionalnego pożarnictwa i pokazuje, jak już przed wojną funkcjonowały kanały komunikacji i wymiany informacji w środowisku strażackim.

Inne dokumenty archiwalne i publikacje

Archiwa zawierają wiele innych cennych dokumentów i publikacji, które rzucają światło na historię i rozwój pożarnictwa nie tylko w Kielcach, ale i w całym kraju. Poniższa tabela przedstawia wybrane dokumenty archiwalne związane z tematyką strażacką:

tags: #zycie #strazackie #woj #kieleckiego #miesiecznik