Obecne tereny gminy Tuszów Narodowy wchodziły w IX i X wieku w skład terytorium Wiślan, którzy w drugiej połowie IX wieku zostali podbici przez państwo wielkomorawskie, zlikwidowane po najeździe Węgrów około 906 roku. Następnie po krótkotrwałym panowaniu Czechów w drugiej połowie X wieku omawiany region przeszedł pod władanie Piastów. Po rozbiciu dzielnicowym w 1138 roku ziemie te weszły w skład księstwa sandomierskiego, które otrzymał książę Henryk, a po nim kolejno Kazimierz Sprawiedliwy, Leszek Biały, Bolesław Wstydliwy, Leszek Czarny.
Dane archiwalne dotyczące poszczególnych miejscowości gminy są czynione przy okazji innych większych wydarzeń, o ile dana wioska była z kimś lub czymś ważnym związana.
Pierwsze wzmianki i rozwój osadnictwa
W 1316 roku pojawiła się wzmianka o wsi Jaślany. Kolejne zapisy odnajdujemy pod datami:
- 1453 r. „Księga Polskoj Koronnoj Metriki XV stoletija” wymienia Malinie.
- 1456 r. zapis Jana z Kobylan o Tuszowie potwierdzony w 1470 roku przez Jana Długosza w „Dziele o uposażeniu diecezji krakowskiej”.
- 1529 r. pierwsza informacja o Borkach Nizińskich.
- 1569 r. protokół lustracyjny wymienia wioskę Czajkowa.
- 1604 r. w protokole lustracyjnym odnajdujemy informację o Babisze.
- 1660 r. pierwsze wzmianki o Grochowem.
- 1732 r. zapis o wsi Pluty.
- 1837 r. zapis w archiwach parafii Chorzelów o miejscowości Hyki Dębiaki (obecne Dębiaki), zaś w I połowie XVII wieku odnajdujemy zapis o istnieniu młyna wodnego o jednym kole i dwóch kamieniach „na Dębiaku”.
W latach 1783-1785 na teren gminy zostali sprowadzeni koloniści niemieccy i powstały takie miejscowości jak: Josefsdorf (dzisiejszy Józefów), Reichscheim (po 1946 r. Sarnów) oraz Tuszów Kolonia.
Z wioski Trześń, powstałej około 1510 roku (pod tą datą odnajdujemy pierwszą wzmiankę o młynie na rzece Trześni koło Chorzelowa), została wydzielona nowa miejscowość Ławnica.
Tuszów Narodowy - historia i nazewnictwo
Obecnie gmina Tuszów Narodowy liczy 7992 mieszkańców (stan na dzień 31.12.2013) i zajmuje 8 952 ha powierzchni. W jej skład wchodzą następujące miejscowości: Borki Nizińskie, Babicha, Czajkowa, Dębiaki, Grochowe, Jaślany, Józefów, Ławnica, Malinie, Pluty, Sarnów, Tuszów Mały, Tuszów Narodowy (siedziba Urzędu Gminy).
Tuszów Narodowy należy do osad, które zawdzięczają swoje początki pierwszym udanym próbom kolonizacji w widłach Wisły i dolnego Sanu ogromnego terenu Puszczy Sandomierskiej. Wieś powstała na skraju tego wielkiego kompleksu leśnego od strony Powiśla, obok znanych już ze źródeł czternastowiecznych miejscowości takich jak: Chmielów, Jaślany, Padew, Przykop, Malinie.
W zestawie wsi położnych w starostwie sandomierskim figuruje Tuszów, jako wieś istniejąca w kompleksie włości królewszczyzny sandomierskiej. W dziele o uposażeniu diecezji krakowskiej z około 1470 roku Jan Długosz podał, że królewska wieś Tuszów należała do parafii Chorzelów (wcześniej w Osieku) i posiadała łany kmiece, 5 karczem, kilkunastu zagrodników. We wsi istniał także folwark królewski, który wraz z kmieciami i zagrodnikami uiszczał dziesięcinę snopową oraz sześć wiązek konopi kościołowi w Osieku. Obok wioski prowadził szlak komunikacyjny z Pilzna do Sandomierza, uczęszczany przez kupców i przewoźników towarów.
Nazwa Tuszów może wywodzić się od nazwy osobowej Tusz, Tusza lub od nazw topograficznych od wyrazów tuch, tech oznaczających błoto pokryte szuwarami, wskazujących, że była to osada położona na bagnach.
W latach 1783-1785 cesarz austriacki Józef II sprowadził kolonistów niemieckich z Bawarii i osiedlił ich obok Tuszowa. W ten sposób powstała wieś Tuszów - Kolonia, później Tuszów Mały. W tym czasie Tuszów otrzymał przydomek Narodowy celem odróżnienia od części zamieszkałej przez Niemców.
Edukacja i pamięć o generale Sikorskim
W 1785 roku wybudowano szkołę ludową w Tuszowie Koloni dla osadników. W roku 1867, w chwili ukazania się nowej ustawy o gminach w Galicji, Tuszów był już zorganizowany w gminę.
Pierwszym wójtem gminy był Marcin Pastuszak, który zainicjował budowę szkoły i mieszkania dla nauczyciela (obecnie budynek Gminnej Biblioteki Publicznej). Budynek ten oddano do użytku w 1869 roku.
Jednym z nauczycieli tejże szkoły był Tomasz Sikorski, ojciec Władysława, urodzonego 20 maja 1881 roku. W części budynku, gdzie mieszkali państwo Sikorscy i gdzie przyszedł na świat przyszły generał, premier i naczelny wódz, mieści się obecnie Izba Pamięci Generała Sikorskiego.
We wrześniu 1944 roku w Tuszowie Narodowym rozpoczęła działalność Filia Państwowego Gimnazjum i Liceum im. St. Konarskiego w Mielcu. Filię gimnazjum założył mgr Kazimierz Ulrych przy współudziale inicjatorów ks. Franciszka Gondka, Antoniny Eberle, ks. Michała Winiarza, którzy stanowili pierwszy skład grona pedagogicznego.
W 1947 roku z inicjatywy Tadeusza Lubaski, wielkiego miłośnika ziemi mieleckiej, na domu urodzin generała Sikorskiego została wmurowana tablica upamiętniająca fakt jego urodzin o treści: „Tu urodził się Władysław Eugeniusz Sikorski dnia 20 -05-1881 R Ś+P Generał i Szef Państwa na Emigracji Gromada Tuszów Narodowy 1947 r.”
3 grudnia 1948 roku gimnazjum zostało zlikwidowane i ponownie przeniesione do Mielca.
W 1990 roku postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie zostało oficjalnie zarejestrowane Towarzystwo Społeczno Kulturalne im. Generała Wł. E. Sikorskiego w Tuszowie Narodowym.
W 1999 roku po reformie oświaty powstało w Tuszowie Narodowym Publiczne Gimnazjum, które 24 stycznia 2002 roku otrzymało imię Jana Pawła II, a 16 października 2005 roku odsłonięto przed budynkiem gimnazjum Figurę Ojca Świętego Jana Pawła II.
Kolejne ważne wydarzenia i upamiętnienia
Kolejnym ważnym wydarzeniem z najnowszej historii wioski było:
- 1993 r. odsłonięcie tablicy pamiątkowej i popiersia generała W. Sikorskiego przed domem jego urodzin.
- 1998 r. poświęcenie sztandaru Towarzystwa Społeczno Kulturalnego im. Generała Sikorskiego w Tuszowie Narodowym.
- 2006 r. uroczystości 125. rocznicy urodzin gen. Sikorskiego pod honorowym patronatem Prezydenta RP.
- 2008 r. uroczystości 65. rocznicy tragicznej śmierci gen. Sikorskiego połączone z wmurowaniem kamienia węgielnego pod rozbudowę domu urodzenia gen. Sikorskiego pod honorowym patronatem Prezydenta RP.
- 2011 r. uroczystości 130. rocznicy urodzin gen. Sikorskiego połączone z otwarciem centrum jego pamięci w rozbudowanym obiekcie.
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Tuchowie
W 2014 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Tuchowie jest jedną z najstarszych jednostek w powiecie tarnowskim. Jej początki sięgają roku 1886.
W sobotę 22 czerwca br. uroczystości rozpoczęły się przemarszem pocztów sztandarowych i pododdziału towarzyszącego spod budynku remizy do kościoła pw. św. Michała Archanioła w Piotrkowicach, gdzie o godz. 15.00 odbyła się msza św. w intencji strażaków, której przewodniczył i homilię wygłosił kapelan ks. Krzysztof Kutek.
Wydarzenie swoją obecnością zaszczycili:
- Poseł na Sejm RP Michał Wojtkiewicz
- Radni powiatu tarnowskiego
- Zastępca Komendanta Miejskiego PSP w Tarnowie bryg. Piotr Wójcik
- Członek Zarządu Wojewódzkiego ZOSP RP Grzegorz Gotfryd
- Przewodniczący komisji rewizyjnej ZOSP RP w Tarnowie Andrzej Witek
- Zastępca burmistrza Tuchowa Wiktor Chrzanowski
- Radni Rady Miejskiej w Tuchowie na czele z jej przewodniczącym Stanisławem Obrzutem
- Prezes Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP w Tuchowie Mieczysław Kras
- Komendant Gminny Ochrony Przeciwpożarowej Łukasz Giemza
- Kapelan strażaków ks. Krzysztof Kutek
- Księża z parafii Piotrkowice: ks. Stefan Michalski i ks. Mariusz Urbański
- Rodak ks.
Program oficjalnej części obchodów rozpoczął się złożeniem meldunku o gotowości do uroczystości i przegląd pododdziałów. Meldunek złożył dowódca uroczystości, naczelnik OSP Piotrkowice kpt. Przemysław Kulig, przyjął bryg. Piotr Wójcik.
Wręczenie odznaczeń i wyróżnień
Kolejnym punktem uroczystości było wręczenie odznaczeń. Medalami za zasługi dla pożarnictwa odznaczeni zostali druhowie:
- Jan Kawa (Złoty Medal)
- Przemysław Kulig, Piotr Krupa i Dawid Siwek (Brązowy Medal)
Odznakami „Strażak Wzorowy” odznaczeni zostali druhowie:
- Karol Tyrka, Mateusz Mączko, Mateusz Sutkowski, Mateusz Górski i Dawid Sobarnia.
Odznakami za wysługę lat odznaczeni zostali druhowie:
- Czesław Turaj (70 lat)
- Józef Sutkowski (60 lat)
- Kazimierz Solak, Roman Kulig, Roman Przebięda, Stanisław Chwistek i Józef Wzorek (50 lat)
- Jan Pszczonka (40 lat)
- Andrzej Sutkowski (35 lat)
- Piotr Sutkowski (30 lat)
- Piotr Krupa i Sławomir Kulig (15 lat)
- Jan Kawa i Mateusz Górski (10 lat)
- Katarzyna Sutkowska, Przemysław Kulig, Karol Tyrka, Bartosz Kulig, Dawid Sobarnia, Dawid Prokop, Nikodem Tyrka, Marcin Starostka, Mateusz Sutkowski, Mateusz Mączko, Krzysztof Wiącek, Konrad Stanuch, Krystian Kamykowski, Bartłomiej Prokop i Adam Łątka (5 lat)
Odznaką „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” wyróżnieni zostali druhowie:
- Zuzanna Sutkowska, Kacper Sutkowski, Filip Tyrka, Bartłomiej Stanuch, Mateusz Prokop i Wiktor Turaj.
Odznaczenia wręczyli bryg.
Następnie o zabranie głosu poproszeni zostali goście honorowi, którzy w swych przemówieniach gratulowali jednostce tak pięknego jubileuszu i składali serdeczne życzenia wszystkim strażakom. Radny powiatu tarnowskiego Bogdan Płachno w imieniu starosty tarnowskiego Romana Łucarza przekazał na ręce prezesa Zarządu OSP Piotrkowice list gratulacyjny oraz promesę na kwotę tysiąca złotych. Bryg. Piotr Wójcik przekazał list gratulacyjny od Komendanta Miejskiego PSP w Tarnowie st. bryg. Piotra Szpunara. Zastępca burmistrza Tuchowa Wiktor Chrzanowski i przewodniczący tuchowskiej Rady Miejskiej Stanisław Obrzut wręczyli prezesowi okolicznościowy ryngraf od tuchowskich władz.
Po przemówieniach został odegrany przez orkiestrę hymn strażacki „Rycerze Floriana”, a dowódca uroczystości złożył meldunek o zakończeniu uroczystości. O oprawę muzyczną uroczystości zadbała Parafialna Orkiestra Dęta z Siedlisk pod batutą kapelmistrza Bogdana Stefana, która dodatkowo umiliła wieczór swoim koncertem. Następnie wystąpił zespół Atria z Domu Kultury w Tuchowie pod kierunkiem Andrzeja Jagody.
Po 130-leciu pozostanie m.in. tablica, do której strażacy i goście wbijali pamiątkowe gwoździe.
Współczesność OSP Tuchów
Ochotnicza Straż Pożarna w Tuchowie to jedna z najdłużej działających jednostek w regionie tarnowskim i jednocześnie jedna z najaktywniejszych. - Rocznie wyjeżdżamy do ponad stu różnego rodzaju interwencji - mówi Łukasz Giemza, prezes tuchowskiej OSP. Podczas uroczystości na Rynku, w dowód uznania dla formacji odebrał on Medal Honorowy Województwa Małopolskiego.
Uroczystość była okazją nie tylko do pokazania bogatej historii jednostki, ale także do uhonorowania osób zasłużonych dla niej oraz wręczenia odznaczeń dla wyróżniających się strażaków. - O dużym znaczeniu naszej formacji i szacunku, którym cieszymy się wśród braci strażackiej, może świadczyć to, że na nasze obchody przyjechało aż 45 delegacji z pocztami sztandarowymi z całego powiatu - wylicza Grzegorz Wąs, naczelnik tuchowskiej jednostki.
Podczas obchodów jubileuszowych strażacy dostali kluczyki do nowego auta, które kosztowało ponad 600 tysięcy zł. Pojazd z napędem na cztery koła ma jeszcze podnieść zdolność bojową druhów.
W tym momencie do jednostki należy ponad sto osób, z czego co trzecia jest odpowiednio przeszkolona i w każdej chwili może ruszyć na ratunek potrzebującym. Próbkę swoich możliwości strażacy pokazali wieczorem. Podczas widowiskowych ćwiczeń na Rynku ewakuowali z dachu jednej z kamienic osoby uwięzione tam przez pożar.
OSP KSRG Tuchów - Kurs KPP dla strażaków OSP z Gminy Tuchów [cz.3 ćwiczenia nocne]
Jubileusz 130-lecia OSP Tuchów
W 2023 roku przypada 140-lecie jednostki, co stało się okazją do przygotowania i przeprowadzenia uroczystości jubileuszowych. Zgodnie z planem, główna uroczystość odbyła się w sobotę 27 maja br. Obchody jubileuszu rozpoczęły przemarsz pododdziałów z placu obok Domu Strażaka w Tuchowie i złożenie kwiatów przy figurze św. Floriana na tuchowskim rynku. Następnie zebrani przeszli do kościoła parafialnego, w którym odprawiona została msza święta, a przewodniczył jej proboszcz ks.
Kolejnym punktem uroczystości zaplanowanym przez organizatorów był apel w tuchowskim amfiteatrze, podczas którego m.in. zostały wręczone odznaczenia państwowe, samorządowe i związkowe. Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Tarnowie st. bryg. W dalszej części odbyła się ceremonia wręczenia zasłużonym druhom odznaczeń państwowych, samorządowych i związkowych.
Na ręce prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej w Tuchowie wpłynęły także okolicznościowe listy, które przesłali: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Mariusz Kamiński, posłowie: Urszula Augustyn, Wiesław Krajewski, Stanisław Bukowiec, Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej gen.