Grudzień 1970: Geneza i przebieg wydarzeń w Gdańsku

Geneza kryzysu i polityka informacyjna władz

Pod koniec 1970 roku w Polsce pogłębiał się kryzys gospodarczy, szczególnie dostrzegalny w przemyśle, rolnictwie i budownictwie. Centralnie sterowana gospodarka przynosiła niską wydajność produkcji, a towary wytwarzano według przestarzałych technologii. Poziom materialny przeciętnej rodziny nie poprawiał się, brakowało mieszkań oraz podstawowych artykułów żywnościowych. Wobec wzrastającej stagnacji, 12 grudnia 1970 roku Władysław Gomułka ogłosił w radiu i telewizji drastyczne podwyżki cen żywności.

Władzy komunistycznej od samego początku zależało na kreowaniu nieprawdziwej rzeczywistości. Polityka informacyjna odbywała się w dwóch kierunkach: propagandy sukcesu oraz dezinformacji. W przypadku przesileń starano się jak najdłużej zatajać protesty, strajki i represje. Termin „wypadki” był pierwotnie używany przez komunistyczne władze, aby umniejszyć skalę przemocy i zafałszować prawdę o zbrodni.

15 grudnia 1970: Szturm na Komitet Wojewódzki PZPR

15 grudnia we wtorek strajk objął kolejne zakłady Trójmiasta. Ikonicznym obrazem tamtego dnia stał się widok płonącej siedziby Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Gdańsku przy ul. Wały Jagiellońskie. Pożar, który wybuchł około godz. 9:50, był wynikiem celowego podpalenia przez uczestników protestu.

Chronologia wydarzeń w Gdańsku (15 grudnia 1970)

• 06:40 - Pracownicy Stoczni Gdańskiej im. Lenina rozpoczęli pochód pod budynek Komendy Głównej MO i Prezydium MRN.
• 07:15 - Demonstranci dotarli pod KW PZPR, a następnie skierowali się pod siedzibę Komendy Miejskiej MO.
• 09:50 - Ponowna próba podpalenia siedziby KW PZPR, tym razem skuteczna.
• 14:30 - Pod budynek KW PZPR przybyła kolumna 20 transporterów opancerzonych, co pozwoliło milicjantom opuścić płonący gmach.
• 18:00 - Prezydium WRN ogłosiło wprowadzenie godziny milicyjnej w Trójmieście.

Reakcja władz i eskalacja przemocy

Decydująca dla rozmiarów tragedii narada odbyła się 15 grudnia o godz. 9:00 w Warszawie. Wzięli w niej udział m.in. Władysław Gomułka, Józef Cyrankiewicz i Wojciech Jaruzelski. Na czele tego gremium stał I sekretarz PZPR. Ostateczne decyzje zatwierdził ustnie Gomułka: zezwolono na użycie broni w przypadku podpalania czy niszczenia obiektów publicznych i atakowania mundurowych.

W wieczornym przemówieniu wicepremier Stanisław Kociołek potępił wystąpienie robotnicze, nazywając je „rozbojem” oraz „chuligaństwem”. W rzeczywistości, w wyniku Grudnia ’70, zginęło co najmniej 45 osób, a 1165 zostało rannych. W akcji na Wybrzeżu wzięło udział łącznie 27 tysięcy żołnierzy, 550 czołgów i 750 transporterów opancerzonych.

Konsekwencje polityczne i społeczne

Strzelanie do robotników skompromitowało komunistyczną partię. Gomułka został odsunięty od władzy, a jego miejsce zajął Edward Gierek. Choć zmiana ekipy początkowo została odebrana pozytywnie, to nie ugasiła ona strajków, które trwały m.in. w Szczecinie do 22 grudnia. Pamięć o ofiarach Grudnia ’70 stała się fundamentem późniejszego ruchu „Solidarność”. Dbałość o pamięć i właściwe nazywanie zdarzeń historycznych powinno być pielęgnowane i przekazywane następnym pokoleniom.

tags: #15 #grudnia #1970 #podpalenie #komitetu