Przez kilkadziesiąt lat Miejska Hala Targowa w Gdyni była ważnym centrum handlowym, określanym mianem "mekki handlowców". W okresie przedwojennym sprzedaż w Gdyni odbywała się głównie w istniejących karczmach, a plac Kaszubski, do 1933 roku znany jako rynek Kaszubski, był miejscem odbywania się targów.
Plac Kaszubski, położony u wylotu ulicy Starowiejskiej od strony morza, łączył gdynian zamieszkujących głównie przy tej ulicy (w dużej mierze rolników) oraz rybaków z przystani rybackich w Gdyni i Oksywskich Piasków. W zbiorach Muzeum Miasta Gdyni zachowało się zdjęcie przedstawiające kramy u wylotu ulicy Starowiejskiej.
Najstarsza hala targowa i jej losy
Na rynku Kaszubskim postawiono najstarszą gdyńską halę targową. Była to drewniana budowla z wydzielonymi boksami do sprzedaży różnych towarów, która stanęła w 1925 roku. Niestety, wiosną 1927 roku, prawdopodobnie od zaprószenia ognia, hala spłonęła.
Wkrótce po pożarze miasto wydzieliło teren na nieużytkach w rejonie obecnej ulicy Batorego, gdzie powstało nowe targowisko. Znajdowało się ono naprzeciwko budynku poczty przy ulicy 10 Lutego. Targowisko składało się z gęsto ustawionych straganów, które w latach 1932-1933 zostały zadaszone. Handlowali tam drobni kupcy, często przyjezdni. W 1933 roku na tym rynku działało aż 147 stoisk.
Jak można przeczytać w "Bedekerze Gdyńskim", był to Rynek Warzywny, ale handlowano tam "wszystkim, od mydła do powidła". Asortyment obejmował artykuły spożywcze, rzeźnickie, cukiernicze, nabiał i sery, warzywa, artykuły ogrodnicze, galanterię, artykuły bławatne, skórę, obuwie, wyroby tytoniowe, przybory szewskie, naczynia kuchenne, wyroby wikliniarskie, meble i inne.
W czasach Polski Ludowej w tym samym miejscu znajdowały się pawilony handlowe, a w 1998 roku oddano do użytku dom handlowy Batory, który można uznać za kontynuatora tradycji dawnego Rynku Warzywnego w bardziej nowoczesnej formie.
Budowa nowoczesnej hali targowej
Miasto stale dążyło do podniesienia warunków handlu. Już w 1928 roku na posiedzeniu Komisji Międzyministerialnej (dla Gdyni) postanowiono zbudować nowoczesną halę targową. Inwestycja ta była związana ze szybkim przyrostem liczby mieszkańców i brakiem własnego zaplecza rolniczego, co powodowało konieczność sprowadzania żywności z odległych regionów i tym samym wyższe ceny.
Gdynia, jako popularne miejsce turystyczne, odnotowywała zwiększone zapotrzebowanie na różnorodne artykuły, co dodatkowo wpływało na wzrost cen. Budowa hali targowej miała na celu nie tylko poprawę zaopatrzenia, ale także zahamowanie wzrostu cen.
Prace projektowe nad nową halą targową rozpoczęły się w 1935 roku, a za projekt odpowiadał duet architektów Jerzy Müller i Stefan Reychman. Jerzy Müller był związany z Gdynią, gdzie kierował Oddziałem Zabudowy w Komisariacie Rządu, tworzył plany urbanistyczne i projektował budynki, w tym obecny Urząd Miasta.
Realizacja i otwarcie hali
Budowa hali rozpoczęła się na początku 1937 roku i przebiegała w szybkim tempie, dzięki wykonawcy - firmie "Pedab" inż. Jana Brody. Już 11 listopada tego samego roku nastąpiło uroczyste otwarcie kompleksu przez proboszcza parafii Najświętszej Marii Panny, ks. Teodora Turzyńskiego. Pełne uruchomienie hali nastąpiło w 1938 roku.
Hala składała się z kilku części:
- Hali głównej (zwanej także halą warzywną), przeznaczonej do sprzedaży warzyw i nabiału.
- Hali mięsnej, połączonej z halą główną.
- Hali rybnej, stojącej nieco osobno.
W podziemiach znajdowały się obszerne magazyny w dwukondygnacyjnych piwnicach, chłodnie, windy i inne nowoczesne urządzenia.
Architektura i znaczenie zabytkowe
Obecna Miejska Hala Targowa w Gdyni, oficjalnie "Miejskie Hale Targowe m. Gdyni", jest jedną z najciekawszych inwestycji okresu międzywojennego i ważnym zabytkiem architektonicznym. Jest przykładem architektury modernistycznej, w szczególności konstruktywizmu, gdzie dużą wagę przywiązywano do elementów konstrukcyjnych.
W grudniu 1983 roku hala targowa została wpisana do rejestru zabytków.
Największa jest hala warzywna o powierzchni 2845 m². Charakteryzuje się unikalną konstrukcją dachu ze świetlikami, zbudowanego na dziewięciu stalowych dźwigarach w kształcie łuków o rozpiętości 33 m i wysokości 16,2 m, zaprojektowanych przez inż. Jana Koziełka. Dwie pozostałe hale mają niższą konstrukcję z płaskim dachem wspartym na prostokątnych ramach stalowo-żelbetowych.
Hala mięsna, przylegająca do hali warzywnej pod kątem prostym, ma długość ponad 64 m, szerokość 30 m i powierzchnię 1923 m². Hala rybna, stojąca osobno, ma długość 30,41 m, szerokość 16 m i powierzchnię 577 m². Całkowita powierzchnia użytkowa zespołu budynków z piwnicami wynosiła prawie 18 tys. m².
Okres wojny i powojenna odbudowa
Podczas okupacji hitlerowskiej hale wykorzystywano jako magazyny wojskowe oraz montownię samolotów. Były one celem bombardowań alianckich, co doprowadziło do ich znacznego zniszczenia, podobnie jak innych budynków Gdyni poza portem.
Mimo zniszczeń, już 8 maja 1945 roku wydano pierwsze zezwolenie na prowadzenie hurtowego handlu owocami i warzywami. W miarę rozwoju socjalistycznej gospodarki, hala stała się ważnym miejscem handlu towarami, które były trudno dostępne na co dzień, w tym modną odzieżą i owocami cytrusowymi, sprowadzanymi przez marynarzy.
Dobra lokalizacja hali, w pobliżu dworców kolejowego i PKS, ułatwiała przyciąganie kupujących z całego kraju. W związku z rozszerzeniem asortymentu, w halach mięsnej i warzywnej stanęły boksy, gdzie sprzedawano głównie odzież, słodycze, kawę i inne deficytowe towary. Przed halami, od strony ulicy Wójta Radtkego i 3 Maja, ustawiono kramy i kioski.
Film "Gdynia Tajemnice Wojny i Pokoju" - Znane i nieznane historie Gdyni. Cały film PL
Modernizacja i współczesność
Do 1976 roku hala targowa należała do miasta i była zarządzana przez przedsiębiorstwo Miejski Handel Detaliczny. Po jego rozwiązaniu zarządzanie przejęła spółdzielnia "Społem". Przez cały okres Polski Ludowej, poza odbudową, nie przeprowadzano większych modernizacji głównych budynków hali.
Po 1991 roku, gdy miasto ponownie stało się właścicielem obiektu, hala poddano gruntownej modernizacji. 26 września 1993 roku odbyła się uroczystość ponownego oddania hal do użytku. Tereny przylegające do obiektu zagospodarowano i zadaszono, przenosząc handel warzywami i owocami na zewnątrz. Jedynie handel w hali rybnej pozostał zbliżony do przedwojennego.
Obecnie hala targowa w Gdyni nadal służy mieszkańcom. W podziemiach hali, od 2019 roku, funkcjonuje przestrzeń kulturalna "Halo Kultura". Jednak jako miejsce handlu hala nie odgrywa już tak znaczącej roli jak w latach 90. XX wieku, a zakupy coraz częściej przenoszą się do centrów handlowych. Mimo to, wspomnienia o czasach, gdy "jeździło się na halę", pozostają żywe.