Program 5000 Plus dla OSP: Możliwości Finansowania i Wykorzystania Dotacji

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa lokalnych społeczności. Aby mogły skutecznie nieść pomoc, muszą dysponować odpowiednim sprzętem, wyszkolonymi ludźmi oraz zapleczem infrastrukturalnym. Wszystko to wymaga jednak znacznych środków finansowych. Niniejsze kompendium przedstawia aktualne źródła finansowania działalności OSP - od programów rządowych, przez fundusze unijne i samorządowe granty, po wsparcie z funduszy celowych i inicjatywy prywatnych sponsorów. Wyjaśniamy zasady ubiegania się o konkretne środki, a także udzielamy praktycznych porad, jak przygotować dobry wniosek o dotację.

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026

Nowy rządowy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 stanowi znaczące wsparcie finansowe dla gmin i samorządów. Jego celem jest wzmocnienie lokalnych systemów bezpieczeństwa i przygotowanie społeczności na reagowanie w sytuacjach kryzysowych. Program, o wartości ponad 16 miliardów złotych rocznie, skupia się na wzmacnianiu zdolności państwa i samorządów do reagowania na sytuacje kryzysowe, finansując budowę i modernizację obiektów ochrony zbiorowej, rozwój systemów alarmowania i łączności, zakup sprzętu ratowniczego oraz działania edukacyjne z zakresu bezpieczeństwa.

Zasady Pozyskiwania Środków

• Środki z programu trafiają bezpośrednio do jednostek samorządu terytorialnego w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
• Aby uzyskać dofinansowanie, samorząd powinien przygotować wniosek zawierający szczegółowy opis planowanych zadań oraz zakres planowanego wyposażenia.
• Pomoc w procesie pozyskiwania środków oferowana jest jednostkom samorządowym, OSP i instytucjom publicznym, obejmując doradztwo w doborze odpowiedniego sprzętu oraz przygotowanie zamówień zgodnych z wymogami dotacyjnymi.

Przykładem skutecznego wykorzystania środków jest Gmina Wińsko, która otrzymała 103 000 zł dofinansowania na doposażenie bazy magazynowej w sprzęt niezbędny do działań ratowniczych, w tym agregaty prądotwórcze, osuszacze, nagrzewnice, plandeki i zapory przeciwpowodziowe.

Na co można przeznaczyć środki z dotacji?

Program finansuje zakup specyficznego sprzętu i realizację określonych działań, zgodnie z nowymi podpunktami ustawy. Dofinansowanie nie obejmuje zakupu odzieży bojowej, rękawic czy butów specjalnych, chyba że są one częścią szerszego, dopuszczonego do finansowania zadania. Możliwe zastosowania środków obejmują:

• Koszty związane z organizacją działań prewencyjnych i edukacyjnych:
  • Koszty związane z sędziowaniem zawodów sportowych strażackich.
  • Koszty działań prewencji społecznej organizowanych przez OSP dla mieszkańców.
  • Koszty akcji informacyjnych prowadzonych przez OSP w placówkach oświatowych, w tym opracowanie materiałów promocyjnych (ulotki, animacje, prezentacje) oraz materiałów edukacyjnych (kolorowanki, komiksy, plakaty, naklejki, plansze, elementy odblaskowe, opaski, smycze).
  • Organizacja zajęć edukacyjno-prewencyjnych w zakresie ochrony przeciwpożarowej dla dzieci i młodzieży, szkół, przedszkoli oraz innych grup społecznych, w tym zakup materiałów edukacyjnych w formie upominków, broszur, ulotek, plansz poglądowych, filmów szkoleniowych, prezentacji, książek itp.
• Zakup sprzętu multimedialnego i specjalistycznego:
  • Zakup sprzętu multimedialnego, takiego jak komputer, rzutnik multimedialny, ekran.
  • Zakup sprzętu logistycznego, np. namioty, łóżka, nagrzewnice.
  • Wymiana środków opatrunkowych będących na wyposażeniu toreb medycznych, np. hydrożele, zestawy opatrunkowe, sprzęt do tlenoterapii.
• Zakup sprzętu niezbędnego do usuwania skutków zdarzeń:
  • Pilarki i piły spalinowe są niezbędne przy usuwaniu skutków wichur, nawałnic i zdarzeń drogowych.
  • Przecinarki do betonu i stali, wykorzystywane przez służby ratunkowe i OSP podczas akcji związanych z wypadkami drogowymi lub usuwaniem skutków katastrof budowlanych.
  • Agregaty prądotwórcze, wykorzystywane podczas przerw w dostawie energii do zasilania awaryjnego budynków publicznych, punktów ewakuacji lub baz służb ratowniczych.
  • Pompy ciśnieniowe, służące do szybkiego usuwania wody po zalaniach, podtopieniach i intensywnych opadach.
• Dostęp do platform szkoleniowych:
  • Zakup dostępu do platformy szkoleniowej w zakresie Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP).

Warunki Uczestnictwa w Programie Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej 2025-2026

Program jest otwarty dla wszystkich jednostek OSP, niezależnie od tego, czy należą do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), czy działają poza jego strukturami.

Finansowanie Działalności OSP - Główne Filary

Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych opiera się na wielu filarach, co zostało uregulowane ustawowo. Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r., główne źródła finansowania to:

• Budżety jednostek samorządu terytorialnego (JST) - przede wszystkim gmin. Ustawa o samorządzie gminnym nakłada na gminy obowiązek zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty m.in. w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W praktyce to gminy utrzymują OSP, finansując ich bieżącą działalność, wyposażenie, obiekty i zapewniając inne świadczenia.
• Środki z budżetu państwa przekazywane Komendantowi Głównemu PSP - to centralne dotacje dla OSP rozdzielane za pośrednictwem Państwowej Straży Pożarnej. Ich źródłem jest m.in. część składek ubezpieczeniowych od ognia, które zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej w wysokości 10% trafiają do PSP na cele ochrony przeciwpożarowej. Pieniądze te wracają do OSP w postaci dotacji na zadania ratowniczo-gaśnicze, szkoleniowe itp., przyznawanych na podstawie wniosków składanych przez jednostki OSP poprzez właściwe komendy PSP.
• Wpływy instytucji ubezpieczeniowych - wspomniane wyżej 10% od obowiązkowych ubezpieczeń od ognia, które są przekazywane na cele ochrony przeciwpożarowej. W praktyce te środki zasilają budżet PSP i stają się częścią puli dotacyjnej dla jednostek ochrony przeciwpożarowej (w tym OSP).
• Środki od osób fizycznych i prawnych - darowizny, sponsorzy, składki. Wiele OSP to stowarzyszenia, które mogą pozyskiwać fundusze od społeczności i sponsorów prywatnych.
• Środki ze zbiórek publicznych - liczne jednostki OSP organizują zbiórki pieniężne (np. podczas festynów, imprez, w Internecie) na określone cele: zakup wozu, sprzętu, remont remizy itp.
• Środki własne OSP - np. dochody z działalności odpłatnej, wynajmu sali OSP, organizacji festynów, czy sprzedaży złomu/odpadów.

W praktyce, największe ciężary finansowania OSP spoczywają na gminach - to one najczęściej pokrywają koszty utrzymania remizy, zakupu podstawowego wyposażenia, ubezpieczeń strażaków, badań lekarskich itp. Jednocześnie jednak bez wsparcia z budżetu państwa wiele inwestycji przekraczałoby możliwości lokalnych społeczności. Dlatego ważne są rządowe dotacje celowe (na sprzęt, samochody, szkolenia) oraz programy realizowane we współpracy z innymi instytucjami (np. funduszami ochrony środowiska, czy funduszami celowymi).

Rządowe Mechanizmy Wsparcia

Finansowanie rządowe dla OSP obejmuje zarówno stałe mechanizmy wsparcia, wynikające z ustaw i corocznego budżetu państwa, jak i programy specjalne inicjowane przez rząd lub resorty w odpowiedzi na bieżące potrzeby.

Dofinansowanie z MSWiA i KG PSP

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, we współpracy z Komendą Główną PSP, co roku uruchamia środki na dofinansowanie jednostek OSP.

• OSP w KSRG: Ze względu na większą rangę w systemie ratowniczym, mogą liczyć na wyższe dofinansowania. Przykładowo w 2024 r. zaplanowano dla OSP w KSRG około 73 mln zł, z czego ok. 26,1 mln na wydatki bieżące (remonty, paliwo, drobny sprzęt), a 46,8 mln zł na wydatki majątkowe (zakup sprzętu, pojazdów itp.).
• OSP spoza KSRG: Również otrzymują wsparcie z budżetu państwa (często określane jako dotacja MSWiA dla OSP nienależących do KSRG). Środki te przeznaczane są na tzw. „przygotowanie jednostek OSP do działań ratowniczo-gaśniczych” - czyli zapewnienie gotowości bojowej jednostki poza systemem. W praktyce dotacje te finansują m.in. remonty strażnic, drobny sprzęt ratowniczo-gaśniczy, umundurowanie, wyposażenie łączności czy drobne inwestycje podnoszące sprawność jednostki. Istotne jest, że z tej puli nie można finansować dużych inwestycji budowlanych (budowy nowych remiz, rozbudowy czy gruntownej modernizacji) - te muszą być realizowane z innych programów.

Procedura uzyskania dotacji MSWiA co do zasady przebiega poprzez składanie wniosków przez OSP za pośrednictwem komend PSP. Co roku Komendant Główny PSP (poprzez komendy wojewódzkie i powiatowe) zbiera zapotrzebowania od OSP i na tej podstawie dysponuje środki. Wnioski i umowy podpisują w imieniu OSP uprawnieni przedstawiciele zarządu jednostki (zgodnie z KRS).

Przykładowe zastosowania dotacji

Zakres przedmiotowy dotacji jest co roku określany w wykazach zatwierdzanych przez KG PSP. Zwykle obejmuje on szeroką gamę wyposażenia osobistego strażaków (ubrania specjalne, hełmy, buty, aparaty oddechowe), sprzętu ratowniczego (pompy, pilarki, agregaty, zestawy hydrauliczne), środków łączności oraz wydatki związane z utrzymaniem gotowości (np. drobne remonty remizy, uzupełnienie wyposażenia medycznego). Listy te są publikowane oficjalnie - np. Komendant PSP zatwierdza katalog sprzętu objętego dotacjami KSRG i MSWiA danego roku. Dla OSP spoza systemu nacisk kładziony jest często na podstawowe wyposażenie i umundurowanie, podczas gdy OSP KSRG mogą także otrzymywać środki na większe inwestycje.

Warto podkreślić, że bycie w KSRG wiąże się nie tylko z większymi wymaganiami, ale i większym wsparciem finansowym. OSP należące do systemu są priorytetowo traktowane przy rozdziale nowych samochodów czy specjalistycznego sprzętu. Z kolei małe jednostki wiejskie, często poza KSRG, muszą bardziej polegać na środkach gminnych i własnej aktywności. Dla nich rządowa dotacja (choć mniejsza) bywa nieocenioną pomocą na podstawowe potrzeby. Ostatnie lata przyniosły systematyczne zwiększanie kwot dotacji dla wszystkich OSP, a także nowe programy ukierunkowane na wyrównywanie szans mniejszych jednostek.

Zakup Nowego Samochodu Ratowniczo-Gaśniczego

Zakup nowego samochodu ratowniczo-gaśniczego to jedno z najkosztowniejszych, ale i najważniejszych przedsięwzięć dla wielu OSP. Ceny średnich i ciężkich wozów bojowych sięgają od kilkuset tysięcy do ponad miliona złotych, co przekracza możliwości budżetowe pojedynczej jednostki OSP czy nawet gminy. Dlatego w Polsce wypracowano model montażu finansowego takich zakupów z wielu źródeł jednocześnie:

• Dotacja z budżetu państwa przekazana przez KG PSP - czyli środki MSWiA (często ze wspomnianych ubezpieczeń od ognia), przyznawane na podstawie centralnego podziału. Na dany rok MSWiA określa liczbę pojazdów do dofinansowania w poszczególnych województwach. W 2023 r. dofinansowanie państwa często wynosiło np. 400 tys. zł na średni wóz, 650 tys. zł na ciężki wóz.
• Środki samorządowe - gmina (czasem we współpracy z powiatem lub samorządem województwa) przeznacza część środków z własnego budżetu na zakup pojazdu. Jest to niezbędny element - posiadanie deklaracji władz gminy o zabezpieczeniu wkładu własnego jest warunkiem wstępnym, by OSP została uwzględniona w planach dofinansowań państwowych.
• Fundusze z firm ubezpieczeniowych (via KG PSP) - czyli wspomniane 10% składek od ognia, które zasilają pulę na wozy.
• Środki z Narodowego lub Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska (NFOŚiGW/WFOŚiGW) - od kilku lat środki na wozy strażackie pochodzą również z funduszy ekologicznych. Dzieje się tak na mocy porozumienia zawartego w lutym 2021 r. między MSWiA a Ministerstwem Klimatu i Środowiska. W jego ramach NFOŚiGW oraz wojewódzkie FOŚiGW mogą sfinansować do 50% kosztów kwalifikowanych zakupu pojazdu, pod warunkiem że całkowita wartość zadania to min. 200 tys. zł. Z reguły ta pomoc z funduszu środowiska wynosi właśnie 50%, ale nie mniej niż 100 tys. zł. Ma to zachęcić do wymiany starych wozów na nowoczesne, bardziej ekologiczne.
• Wkład własny OSP i lokalnych darczyńców - często brakującą część sumy OSP zbierają poprzez własne akcje. Mieszkańcy, lokalne firmy, czasem społeczność polonijna potrafią zorganizować zbiórki na ten cel. Montowane są też kredyty czy leasingi, spłacane później np. z dotacji gminnej w kolejnych latach.

Taki mieszany model finansowania sprawia, że nowoczesne wozy strażackie trafiają nawet do niewielkich OSP. Koordynatorem całego procesu zakupu jest KG PSP - to on zatwierdza listy OSP do dofinansowania i pilnuje harmonogramu realizacji umów. Termin realizacji umowy bywa z góry określany - dla umów z 2025 r. ustalono np. termin do listopada 2025 roku. OSP w KSRG mają pierwszeństwo przy podziale nowych wozów. Jednak i spoza KSRG jednostki otrzymują dofinansowania, zwłaszcza jeśli dany rejon wykazuje braki w sprzęcie.

Inicjatywy Specjalne i Celowe Programy Rządowe

Oprócz stałych, corocznych dotacji, rząd uruchamia niekiedy programy celowe, odpowiadające na konkretne potrzeby lub mające zachęcić do określonych działań.

• „Bitwa o remizy” (2023/2024) - unikatowy program profrekwencyjny ogłoszony przed wyborami parlamentarnymi 2023 r. Założono w nim, że w każdym powiecie (poza miastami na prawach powiatu) gmina do 20 tys. mieszkańców z najwyższą frekwencją wyborczą otrzyma 1 mln zł dotacji na termomodernizację, remont i doposażenie remizy strażackiej. Program finansowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz MSWiA miał łączną pulę ponad 300 mln zł dla OSP w całej Polsce.
• Programy modernizacji służb mundurowych - rządowe wieloletnie programy obejmujące Policję, PSP i inne służby, pośrednio korzystają z nich także OSP (zwłaszcza te w KSRG). Np. w ramach Programu Modernizacji PSP na lata 2022-2025 zaplanowano fundusze na zakup kilkuset nowych samochodów ratowniczych, z czego część trafi do jednostek OSP w systemie (we współpracy z gminami).
• Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych - choć nie jest skierowany wyłącznie do OSP, to wiele gmin wykorzystało go do inwestycji związanych z ochroną przeciwpożarową. W ramach kolejnych edycji Polskiego Ładu, gminy mogły składać wnioski o bezzwrotne dotacje na inwestycje lokalne. Liczne samorządy ujęły w swoich projektach budowy lub modernizacje remiz OSP, a także zakupy samochodów ratowniczych.
• COVID-19 - dotacje celowe: W latach 2020-2021 pojawiły się dodatkowe środki dla OSP zaangażowanych w walkę z pandemią. Każda OSP, która włączyła się w działania związane np. z dowozem żywności osobom na kwarantannie czy transportem na szczepienia, mogła otrzymać 5 tys. zł dotacji na swoje potrzeby (tzw. ustawa 5000+ dla OSP). Finansowane to było z rezerwy celowej budżetu państwa.
• Fundusz Młodzieżowy / wsparcie dla MDP: Od 2022 r. rząd zwrócił większą uwagę na Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze przy OSP. W 2022 roku uruchomiono specjalne dofinansowanie - do 5 tys. zł na jednostkę OSP z MDP - z przeznaczeniem na umundurowanie i wyposażenie dla młodzieży oraz organizację ich działalności. Nabór odbywał się poprzez komendy PSP na wzór dotacji MSWiA. Ponadto istnieje Rządowy Program Fundusz Młodzieżowy 2022-2033, skierowany co prawda szerzej do organizacji młodzieżowych, ale mogą z niego korzystać projekty angażujące młodzież w działalność OSP.

Wsparcie ze środków Unii Europejskiej

Fundusze Unii Europejskiej od lat wspierają szeroko pojęte bezpieczeństwo i infrastrukturę publiczną w Polsce. Chociaż nie ma unijnych programów dedykowanych wyłącznie dla OSP, to jednostki te (bezpośrednio lub poprzez samorządy) korzystają z wielu programów jako beneficjenci projektów.

• Regionalne Programy Operacyjne (RPO): Fundusze europejskie zarządzane na poziomie województw. W poprzedniej perspektywie 2014-2020 wiele RPO miało działania związane z poprawą bezpieczeństwa i przeciwdziałaniem klęskom żywiołowym. Samorządy wojewódzkie przyznawały granty na zakup sprzętu ratowniczego, budowę lub doposażenie strażnic itp. OSP zazwyczaj są partnerami takich projektów, a wnioskodawcą jest gmina, powiat lub urząd marszałkowski.
• Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW): W ramach PROW (zarządzanego przez ARiMR) istniała możliwość finansowania inwestycji w małej skali na wsi, z czego korzystały także OSP. Dla przykładu, działanie „Podstawowe usługi i odnowa wsi” pozwalało gminom uzyskać dotacje na budowę lub remonty obiektów użyteczności publicznej, w tym remiz OSP. Ponadto, OSP jako stowarzyszenia mogły uczestniczyć w projektach Lokalnych Grup Działania (LEADER) - składając wnioski o granty (zwykle do 50-100 tys. zł) na lokalne inicjatywy, np. doposażenie świetlicy OSP, organizację szkoleń z pierwszej pomocy.

Wkład Własny i Zmiana Asortymentu

W przypadku pytań dotyczących realizacji zadań publicznych, takich jak „Wyposażenie w sprzęt ratowniczo-gaśniczy, remont i modernizacja strażnic jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych z terenów wiejskich”, często pojawiają się wątpliwości:

• Wkład własny: W sytuacji, gdy otrzymane dofinansowanie jest niższe niż wnioskowana kwota, wkład własny powinien zostać zachowany na poziomie minimum 2% wnioskowanej kwoty dofinansowania. Na przykład, jeśli OSP wnioskowało o 20 000 zł, a otrzymało 5 000 zł dotacji, wkład własny w wysokości 2% jest liczony od kwoty 20 000 zł, co daje 400 zł.
• Zmiana asortymentu: Jeśli przyznane dofinansowanie wraz z wkładem własnym nie wystarcza na zakup całego asortymentu wskazanego w pierwotnej ofercie, należy dokonać zakupu sprzętu z listy zawartej w ofercie. W sytuacji, gdy przyznane środki nie wystarczą nawet na zakup kluczowego elementu (np. agregatu prądotwórczego), konieczne jest złożenie do Funduszu Sprawiedliwości (FSUSR) wniosku o zgodę na zakup innego asortymentu.
• Dokonywanie zakupów przed otrzymaniem umowy: Umowy są wysyłane sukcesywnie. Płatność za zakup musi być dokonana przelewem z konta bankowego OSP wskazanego w umowie, w wysokości otrzymanego dofinansowania plus wkład własny.

Przykłady Współpracy i Pozyskania Sprzętu

Wiele jednostek OSP aktywnie pozyskuje środki na doposażenie. Przykłady z lat poprzednich pokazują różnorodność źródeł finansowania i rodzajów pozyskiwanego sprzętu:

• Ochotnicza Straż Pożarna w Woli Wadowskiej otrzymała dofinansowanie z WFOŚiGW w Rzeszowie i Gminy Wadowice Górne na zakup syreny alarmowej, obuwia specjalnego skórzanego, kominiarki strażackiej, rękawic specjalnych, prądownicy wodno-pianowej TURBOMATIC z nakładką oraz narzędzia wielofunkcyjnego Hooligan.
• W 2020 roku, ze środków z Funduszu Pracy i Urzędu Gminy Wadowice Górne, zakupiono koszulki strażackie, odzież MDP, buty koszarowe oraz sorbent mineralny.
• Dzięki dotacji z KSRG oraz Gminy Wadowice Górne, w 2020 roku udało się zakupić motopompę szlamową WT 40X wraz z wężami i smokami.
• Fundacja Służby Ratunkowe RP wsparła jednostkę sprzętem niezbędnym do walki z epidemią.
• Firma KWAZAR przekazała opryskiwacz plecakowy NEPTUNE Super 15 l, który służy do usuwania plam na drogach.
• Projektowanie 3D & Drukowanie 3D Three Arrows Michał Kuroś dostarczył przyłbice ochronne, zwiększając bezpieczeństwo strażaków.
• Jednostka pozyskała maseczki (higieniczne, włókniane, bawełniane) oraz płyn do dezynfekcji rąk dzięki życzliwości różnych firm.
• W styczniu 2020 r. zakupiono kamizelki koszarowe, kamizelki odblaskowe, bosak sufitowy oraz gaśnicę proszkową 2 kg ABC.

Warto podkreślić znaczenie wsparcia ze strony firm, które przekazują jednostkom OSP niezbędny sprzęt, np.:

• ZAKŁAD PRODUKCJI SPRZĘTU OSTRZEGAWCZEGO DLA ROBÓT DROGOWYCH WEKTOR Sp. z o. o. przekazał lampy wcześnie ostrzegające diodowe.
• Firma Navitel Poland przekazała nawigację samochodową, ułatwiającą szybszy dojazd i lokalizację zdarzenia.
• Firma DROG-ZNAK z Warszawy przekazała znak A-34 do oznaczania i zabezpieczania miejsc wypadków drogowych.

Dofinansowanie dla OSP Spoza KSRG

Jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej spoza KSRG mogą uzyskać dotacje MSWiA w ramach programu „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo‑gaśniczych”. W budżecie na 2025 r. zarezerwowano na ten cel 34 mln zł, w tym środki na zakup sprzętu, materiałów, wyposażenia i remont strażnic. Środki te można wykorzystać na zakup certyfikowanej odzieży specjalnej, środków ochrony indywidualnej, sprzętu ratowniczego i logistycznego. OSP spoza KSRG mogą skorzystać z dotacji MSWiA na zakup sprzętu ratowniczo‑gaśniczego i odzieży specjalnej, co jest kluczowym warunkiem w aplikacjach dotacyjnych.

tags: #5000 #plus #dla #osp #na #co