Artykuł poświęcony jest działalności Adama Nowaka, członka Prezydium Zarządu Oddziału Głównego Związku OSP RP oraz wiceprezesa Ochotniczej Straży Pożarnej w Marzęcicach, a także wyzwaniom, z jakimi mierzą się jednostki OSP w Polsce. Przedstawiamy również historię i obchody stulecia OSP Marzęcice, podkreślając kluczową rolę tej jednostki w lokalnej społeczności.
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Marzęcicach
Ochotnicza Straż Ogniowa w Marzęcicach została powołana do życia na przełomie roku 1920 i 1921. Inicjatorami jej utworzenia byli przybyły ze Stanów Zjednoczonych dziedzic wsi Marzęcice Gotfryd Grolmann, pracownicy Urzędu Leśnego z Murowańca (Szkotnicki, Chłądzyński, Babiński) oraz miejscowi rolnicy (Nowak, Binek, Szczypiór, Kowalski, Błasiak).
W zamyśle założycieli straż miała przede wszystkim chronić przed ogniem i pożarami pobliskie lasy, o co zabiegali leśnicy, oraz dwór i cały majątek Marzęcice, jak również zagrody rolników. Dzięki wsparciu finansowemu dziedzica Grolmana, leśnictwa w Murowańcu oraz mieszkańców Marzęcic udało się szybko umundurować oddział strażacki, wyposażyć go w stosowny sprzęt, aby mógł walczyć z groźnym żywiołem, oraz rozpocząć budowę remizy strażackiej.
W czasie II Wojny Światowej zorganizowana została przymusowa ochrona przeciwpożarowa, w skład której wchodzili przedwojenni ochotnicy, jednakże organizacja ta podporządkowana była Niemcom. Po latach wojny jednostka, pozbawiona sprzętu i wyposażenia, została reaktywowana przez przedwojennych działaczy. Zarząd, pracami którego kierował jako Prezes przedwojenny wójt Gminy Pajęczno Andrzej Nowak, wraz z Naczelnikiem Straży - Stefanem Perczakiem - starał się nawiązać do przedwojennych tradycji. Strażacy z Marzęcic uczestniczyli od wielu lat w wielu zawodach strażackich i manewrach różnych szczebli, odnosząc liczne sukcesy.
Obchody 100-lecia OSP Marzęcice
W dniu 19 września 2021 roku odbyły się obchody stulecia jednostki OSP Marzęcice. Straż, przy dźwiękach Młodzieżowej Orkiestry Dętej Gminy Strzelce Wielkie, przemaszerowała ulicą miejscowości Marzęcice, kierując się w stronę strażnicy OSP, gdzie odbyła się oficjalna część uroczystości.
Na obchodach 100-lecia OSP Marzęcice obecni byli liczni goście, w tym:
- Prezes Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP druh Waldemar Pawlak,
- Członek Prezydium Zarządu Oddziału Głównego Związku OSP RP druh Adam Nowak,
- Prezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP Województwa Łódzkiego druh Jan Ryś,
- Prezes Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP w Pajęcznie druh Krzysztof Piekarz,
- Prezes Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP, wójt Gminy Strzelce Wielkie Marek Jednak,
- Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Pajęcznie mł. bryg. mgr inż. Marek Stępień,
- Przewodnicząca Sejmiku Województwa Łódzkiego Pani Iwona Koperska.
Obecni byli także prezesi i członkowie ochotniczych straży pożarnych z terenu Gminy Strzelce Wielkie oraz zaproszeni członkowie jednostek OSP z gmin ościennych, a także mieszkańcy miejscowości Marzęcice wraz z przybyłymi gośćmi.
Uhonorowanie zasłużonych druhów
Podczas uroczystości w Marzęcicach druhowie szczególnie zasłużeni dla jednostki zostali uhonorowani medalami:
- Złoty medal otrzymali: Marian Urlik, Czesław Mazur, Tomasz Dworaczyk, Henryk Mielczarek, Piotr Nowak, Wiesław Palma, Marek Kowalski, Ferdynand Binek.
- Srebrny medal otrzymali: Wiesław Kowalski, Mirosław Norberciak, Sławomir Kałka, Jarosław Nowak, Adam Nowak, Stanisław Binek, Roman Kiepura, Piotr Bernaś.
- Brązowy medal otrzymali: Karol Adamczyk, Jarosław Kowalski, Jacek Kiepura, Bartłomiej Kiepura, Dariusz Binek, Michał Nowak (Syn Jarosława), Michał Nowak (Syn Piotra), Damian Antczak, Jan Bernaś, Tomasz Łukomski, Mateusz Nowak, Krzysztof Bernaś oraz Jakub Waloszczyk.
Ponadto Seniorzy, byli Prezesi, Naczelnicy, członkowie Zarządu zostali uhonorowani dyplomami w podziękowaniu za wieloletnią służbę.
Uroczystości 100-lecia OSP Marzęcice, przygotowane wspólnymi siłami przez strażaków ochotników z jednostki wraz z rodzinami oraz przez mieszkańców miejscowości, można z pewnością uznać za bardzo udane. Lokalna społeczność zadbała o przyjęcie gości, a mieszkanki wraz z KGW z Marzęcic zapewniły pyszny poczęstunek dla wszystkich zaproszonych. Jubileusz 100-lecia jednostki OSP w Marzęcicach to doskonała okazja, by przypomnieć i uświadomić mieszkańcom, jak ważną rolę odgrywają OSP.
Zarząd OSP Marzęcice
Aktualny skład Zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w Marzęcicach przedstawia się następująco:
- Prezes - Jarosław Kowalski
- Naczelnik - Jarosław Nowak
- Wiceprezes - Adam Nowak
- Sekretarz - Bartłomiej Kiepura
- Zastępca Naczelnika - Jakub Waloszczyk
- Skarbnik - Piotr Nowak
- Gospodarz - Wiesław Palma
- Członek Zarządu - Michał Nowak
- Członek Zarządu - Sławomir Kałka
Komisja Rewizyjna OSP Marzęcice:
- Przewodniczący - Ferdynand Binek
- Sekretarz - Stanisław Binek
- Członek Komisji - Tomasz Dworaczyk
Perspektywa Adama Nowaka na wyzwania Ochotniczych Straży Pożarnych
Adam Nowak, jako doświadczony działacz OSP i ratownik, dzieli się swoimi spostrzeżeniami na temat obecnej sytuacji i wyzwań stojących przed ochotniczymi strażami pożarnymi w Polsce. Jego wypowiedź, która ukazała się w miesięczniku „Strażak” nr 1, porusza szereg istotnych kwestii.
Zmiany w finansowaniu i funkcjonowaniu OSP
W ostatnich latach nastąpiła zmiana modelu pojmowania, a nawet finansowania ochotniczych straży pożarnych. Według Adama Nowaka, władze państwowe uznały, że OSP muszą funkcjonować pod silnymi rozkazami oraz kontrolą Państwowej Straży Pożarnej i organów administracji rządowej. Podkreśla, że państwo zdaje się zapominać, iż OSP to samodzielne, niezależne stowarzyszenia, a już sama nazwa "ochotnicza straż pożarna" wskazuje na dobrowolny i społeczny charakter działań.
Strażacy ochotnicy dobrowolnie i społecznie wykonują ważne zadania publiczne, takie jak zapewnienie bezpieczeństwa powszechnego na obszarach wiejskich, ochrona przeciwpożarowa, wychowanie młodzieży, funkcje kulturalno-edukacyjne oraz prewencja. Na te zadania powinno być zapewnione odpowiednie finansowanie, które nie jest "łaską", lecz sprawiedliwym podziałem środków z podatków. Niestety, państwo przerzuciło wiele obciążeń na samorządy, drenując ich budżety i ograbiając z dochodów własnych, które powinny być przeznaczane na inwestycje i zadania publiczne. Obecnie system "rozdawnictwa czekowego" zmusza samorządy do ubiegania się o środki, zamiast dysponować nimi swobodnie.
Przykładem jest drastyczna zmiana w pozyskiwaniu samochodów pożarniczych. O ile przed laty 150 tys. zł wkładu własnego gminy pozwalało na pozyskanie nowego średniego samochodu, dziś gmina musi dołożyć co najmniej 700 tys. zł. Adam Nowak uważa, że strażacy zostali oszukani swoimi własnymi pieniędzmi, ponieważ w dotacji przekazywanej przez PSP i MSWiA (ok. 450-470 tys. zł) zawiera się około 300 tys. zł podatku VAT, którego samorząd gminny ani OSP nie mogą rozliczyć, gdyż nie wystawiają faktur mieszkańcom potrzebującym pomocy.
Kwestia subwencji oświatowej i współpracy ze szkołami
Innym elementem, który pośrednio dotyka strażaków, jest problem z finansowaniem szkół. Subwencja oświatowa nie pozwala gminom na pokrycie kosztów wynagrodzeń nauczycieli, co jest dużym problemem dla samorządów. Adam Nowak postuluje, aby subwencja oświatowa w pełni pokrywała wynagrodzenia nauczycieli, co pozwoliłoby samorządom przeznaczyć zaoszczędzone środki na inne ważne zadania.
Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) - wyzwania i potencjał
Ochotnicze straże pożarne realizują wiele zadań w zakresie pracy z młodzieżą, często będąc jedynymi organizacjami pozarządowymi, które poza szkołami prowadzą działania z zakresu edukacji i wychowania w środowisku wiejskim. Adam Nowak, będąc wiceprezesem Zarządu Głównego Związku OSP RP oraz prezesem Związku Młodzieży Wiejskiej, podkreśla dużą przestrzeń do współpracy między OSP a innymi organizacjami lokalnymi w wykorzystaniu środków UE na rozwój młodego pokolenia. Niestety, w ostatnich latach środki dla młodzieżowych drużyn pożarniczych były blokowane, a te, które są obecnie przeznaczane na MDP, mogłyby być wydane racjonalniej przy odpowiednim planowaniu, którego dzisiaj brakuje.
Dotacje powinny być poprzedzone kompleksową analizą, dostępną w Związku OSP RP, który posiada gotowe regulaminy i dokumenty dotyczące zawodów sportowo-pożarniczych czy wzorowego prowadzenia MDP. Zamiast tego często stosowane jest proste podejście: "damy pieniądze na sprzęt, a ludzie sobie jakoś poradzą", co jest nieracjonalne i nieefektywne.
Dodatek ratowniczy dla strażaków
Adam Nowak był zastępcą pełnomocnika Komitetu Inicjatywy Ustawodawczej i koordynował zbieranie podpisów pod projektem przyznającym strażakom ochotnikom dodatki do emerytur. Jest dumny z tego, że inicjatywa Związku OSP RP, poparta blisko 250 tysiącami podpisów strażaków w całym kraju, zyskała akceptację, a rząd musiał wprowadzić dodatek ratowniczy. Zależało na tym, aby każdy czynny strażak czy strażaczka w OSP mógł otrzymać ten dodatek, nawet w przypadku braku dokumentacji. Obecnie jest czas na poszerzenie tej ustawy o strażaków, którzy ulegli wypadkom w czasie akcji i nie są w stanie dosłużyć wymaganych 25 lat, w tej kwestii Związek OSP RP ma kilka propozycji.
Problemy z ustawą o OSP z 2021 roku
W ostatnich latach władza często ignoruje głos organizacji społecznych. Przykładem jest wejście w życie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych z 17 grudnia 2021 roku. Nie słuchano uwag i propozycji Związku, co skutkowało potrzebą poprawiania złej ustawy. Przez ten "bałagan" powstały problemy z uzyskaniem uprawnień do prowadzenia samochodów uprzywilejowanych, brakiem ekwiwalentu za szkolenia oraz ograniczeniem katalogu działań ochotniczych straży pożarnych, co negatywnie wpływa na możliwość pozyskiwania środków zewnętrznych. Część problemów udało się naprawić dzięki determinacji Związku i głośnym apelom, jednak szereg uwag i poprawek nadal nie zostało uwzględnionych.
Szkolenia dla strażaków ochotników
Istnieje problem z dostępnością szkoleń dla strażaków ochotników, a także z możliwością udziału w nich ze względu na czas. Dobrze prosperujący przez lata system oparty na szkoleniach e-learningowych w zakresie teorii został odrzucony. Obszerny, blisko 150-godzinny program szkolenia powoduje, że strażacy ochotnicy muszą poświęcać wszystkie weekendy na wyjazdowe szkolenia przez blisko 3 miesiące. Nie każdego na to stać pod względem czasowym, rodzinnym i zawodowym. Adam Nowak sugeruje powrót do e-learningu dla części teoretycznej, co pozwoliłoby strażakom szkolić się w dogodnym dla siebie czasie, pozostając w domu z rodziną. Ćwiczenia praktyczne oczywiście nadal wymagałyby nadzoru instruktorów z Państwowej Straży Pożarnej. Problemy te wynikają z małej liczby instruktorów PSP i komór dymowych w ośrodkach szkoleń. Należałoby przemyśleć podział szkolenia na etapy, by strażak ochotnik mógł brać udział w działaniach, z których zaliczył szkolenie, a dalsze umiejętności zdobywać w kolejnych etapach.
Modernizacja remiz i infrastruktury dla ludności
W wielu remizach OSP brakuje odpowiednich warunków i zaplecza socjalnego dla strażaków. Rozmowy na ten temat prowadzone są na szczeblu Zarządu Głównego. Potrzebny jest program gruntownej modernizacji remiz, które często są niewielkimi garażami lub dużymi budynkami wymagającymi nakładów, na co brakuje środków. Wojna w Ukrainie, fala uchodźców oraz różnego rodzaju klęski żywiołowe i katastrofy pokazują brak w Polsce infrastruktury do tymczasowego zakwaterowania. Adam Nowak postuluje program, w ramach którego każda OSP miałaby w remizie łazienkę z prysznicami, dobrze wyposażoną kuchnię, salę szkoleniową i zapas kilkunastu łóżek polowych. Powinien to być standard finansowany ze środków na ochronę ludności i bezpieczeństwo Polski. W poprzednich latach MSWiA przekazywało środki na niewielkie modernizacje, teraz ich brakuje, ponieważ politycy preferują "huczne otwarcia" i przekazywanie czeków oraz samochodów w świetle fleszy i kamer, zamiast wspierać mniej widowiskowe, ale kluczowe inwestycje w infrastrukturę.
Osobiste doświadczenie Adama Nowaka w OSP
Adam Nowak wychował się w Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej (MDP) i od 2008 roku nieprzerwanie jest czynnym ratownikiem OSP. Bierze bezpośredni udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych i posiada uprawnienia dowódcy. Ukończył Szkołę Główną Służby Pożarniczej, uzyskując tytuł inżyniera bezpieczeństwa pożarowego.
Jest szczególnie dumny z jednej rzeczy, której dokonał w swojej Ochotniczej Straży Pożarnej w Marzęcicach: pierwszą decyzją Zarządu OSP, do którego wszedł, było utworzenie młodzieżowej drużyny pożarniczej. Dziś, po 16 latach, wychowankowie MDP przejęli stery w OSP Marzęcice, gdzie Adam Nowak wciąż pełni funkcję wiceprezesa. Podkreśla, że są to ludzie dobrze przygotowani, którzy doskonale organizują i prowadzą działalność straży, uczestniczą w działaniach ratowniczych, organizują Regionalny Turniej Strażacki, integrujący strażaków z czterech powiatów, a także są bardzo aktywni w akcjach charytatywnych i inicjatywach lokalnych.
Apel do strażaków i podsumowanie
Adam Nowak apeluje do strażaków ochotników o aktywne uczestnictwo w wyborach parlamentarnych i zachęcanie do tego swoich środowisk. Uważa, że strażacy są częścią świadomego społeczeństwa obywatelskiego, aktywnym elementem społeczności lokalnej i liderami, dlatego powinni dawać przykład, uczestnicząc w głosowaniu i zachęcając do tego członków rodzin i znajomych. Zachęca również, by na listach wyborczych wspierać strażaków ochotników, którzy na co dzień biorą udział w akcjach, a nie tylko pojawiają się w remizach przed wyborami. To gwarantuje dobre reprezentowanie straży i interesów OSP na szczeblu parlamentarnym oraz bezpośredni kontakt z tymi osobami.
Odnosząc się do zmian i instrumentalnego traktowania strażaków ochotników przez polityków, Adam Nowak przytacza słowa papieża Jana Pawła II, które wypowiedział podczas pielgrzymki w Drohiczynie: "Drogie Druhny, drodzy Druhowie, pożary gaście, ale ducha nie gaście."
Główne cele i zadania Ochotniczej Straży Pożarnej
Ochotnicze Straże Pożarne, jako kluczowy element systemu bezpieczeństwa, realizują szereg istotnych zadań. Należą do nich między innymi:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z państwową strażą pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami.
- Bioranie udziału w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków ochotniczej straży pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.