Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) to organizacje skupiające profesjonalnych i oddanych społeczników, gotowych w każdym czasie i w każdej sytuacji nieść pomoc, często narażając własne życie. W szeregach drużyn Ochotniczych Straży Pożarnych działają druhny i druhowie odpowiednio przeszkoleni z zakresu ratownictwa technicznego oraz medycznego. Skuteczność ich działania uzależniona jest jednak w dużym stopniu od tego, czy dysponują specjalistycznym sprzętem.
Organizacja Prawna i Status OSP
Podstawy prawne działania
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1393), ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 191, z późn. zm.) oraz własnego statutu. OSP jest stowarzyszeniem posiadającym osobowość prawną, zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Status organizacji pożytku publicznego
W dniu 1 stycznia 2004 r. weszła w życie większość przepisów ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.) oraz ustawy z 24 kwietnia 2003 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 874, z późn. zm.). Na tej podstawie OSP mogą ubiegać się także o status organizacji pożytku publicznego, a po jego uzyskaniu wykonywać usługi z zakresu zadań publicznych określonych w ustawie, a także korzystać z darowizn z odpisów podatkowych osób fizycznych oraz innych przywilejów przewidzianych w ustawie.
Charakterystyka OSP
OSP jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Ponadto OSP informuje ludność o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi, wspiera różnorodne formy pracy kulturalno-oświatowej, popularyzuje dorobek historyczny ruchu strażackiego, rozwija działalność artystyczną i sportową. Szczegółowe zadania i organizację OSP określa statut.
Struktura Członkostwa w OSP
Członkowie czynni
Członkiem czynnym może być osoba, która aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu, opłaca składkę członkowską i złożyła przyrzeczenie następującej treści:
"W pełni świadom obowiązków strażaka - ochotnika uroczyście przyrzekam uczestniczyć w ochronie przeciwpożarowej majątku narodowego, być zdyscyplinowanym członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej, dbałym o jej godność, ofiarnym i mężnym w ratowaniu życia ludzkiego i mienia."
Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP)
Członkiem młodzieżowej drużyny pożarniczej (MDP) może zostać osoba, która ukończyła 12 lat, uzyskała zgodę opiekunów ustawowych i złożyła przyrzeczenie. Członkowie MDP w wieku 16 - 18 lat mogą być wybierani do władz OSP. MDP mogą być środowiskowe oraz tworzone w szkołach i placówkach wychowawczych oraz miejscu zamieszkania. Zasady organizacji MDP określa regulamin organizacyjny MDP zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP. Drużyny te stanowią "zaplecze logistyczne" dla ratowników.
Członkowie wspierający
Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna współdziałająca w rozwoju OSP, wspierająca finansowo lub w innej formie jej działalność. Członek wspierający - osoba fizyczna, a w przypadku osoby prawnej jej przedstawiciel ma prawo uczestniczyć w walnym zebraniu członków OSP i być wybieranym do władz OSP, korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP.
Członkowie honorowi
Członkiem honorowym może zostać członek OSP szczególnie zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje walne zebranie.
Władze OSP
Zarząd wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika straży, dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. Naczelnik straży sprawuje funkcję wiceprezesa. Prezes zarządu reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje całokształtem prac zarządu. Naczelnik straży kieruje jednostką operacyjno-taktyczną jednoosobowo w formie rozkazów i poleceń.
Ochotnicza Straż Pożarna w Województwie Wielkopolskim
Oddział Wojewódzki Związku OSP RP Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu posiada Zarząd, który liczy 50 członków oraz Komisję Rewizyjną i Sąd Honorowy posiadające po 10 członków. Od 1994 r. w 2005 r. podczas wojewódzkich obchodów „Dnia Strażaka” w Teatrze Wielkim w Poznaniu na ręce prezesa Zarządu Oddziału Wojewódzkiego dh Stefana Mikołajczaka przekazany został sztandar nadany uchwałą Zarządu Głównego Związku OSP RP. Od 2006 r. w roku 2007 Uchwałą 12/03/2007 z dnia 15 grudnia 2007 r.
Liczba jednostek i ich rozmieszczenie
Oddział Wojewódzki Związku OSP RP Województwa Wielkopolskiego zrzesza 1800 Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), z czego 360 włączonych jest do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Rozmieszczenie OSP jest zróżnicowane. Najwięcej jednostek, bo 132, działa w oddziale kaliskim, 131 w oddziale konińskim ziemskim i 98 w ostrowskim. Najmniej, bo 6, w oddziale konińskim grodzkim oraz 20 w chodzieskim. Podobnie zróżnicowana jest liczba OSP w oddziałach gminnych.
Statystyki członkowskie
Z ponad 95,5 tys. członków OSP, 85,5 tys. to mężczyźni, a 58,8 tys. to czynni ratownicy. Z tej liczby prawie 24 tys. to wyszkoleni strażacy ratownicy OSP, 3,4 tys. to naczelnicy OSP, ponad 5,9 tys. dowódcy OSP, ponad 5,5 tys. posiada uprawnienia z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy, ponad 4,9 tys. to kierowcy konserwatorzy sprzętu. Kobiece Drużyny Pożarnicze (KDP) zrzeszają ponad 2,4 tys. druhen. Ogółem w OSP działa ponad 9,9 tys. kobiet. W OSP działa również ponad 4,6 tys. członków honorowych oraz 20,3 tys. członków wspierających. Przy OSP funkcjonuje 1025 Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) z 13,4 tys. członków, w tym blisko 5 tys. kobiet. W ostatnim roku 1261 osób, spośród nich stało się pełnoprawnymi członkami OSP.
Infrastruktura i sprzęt
OSP użytkują 1743 strażnice, w tym 8 drewnianych, a 51 OSP nie posiada strażnic. 1258 OSP (z działających 1835) posiada w użytkowaniu 1816 samochodów ratowniczo-gaśniczych.
Kulturowe i społeczne aspekty działalności
W remizach OSP prowadzona jest również działalność kulturalna. Przy OSP działa 70 orkiestr dętych, które skupiają w swoich szeregach 1917 muzyków, 30 zespołów artystycznych, 20 grup tanecznych.
Znaczenie dla bezpieczeństwa regionalnego
Ochotnicze Straże Pożarne realizują swoje zadania głównie na terenach mniej zurbanizowanych. Dzięki OSP zachowane jest kryterium czasowe pozwalające skutecznie likwidować zagrożenia i minimalizować ich skutki na całym obszarze województwa. Na tych obszarach druhowie OSP stanowią około 70% wszystkich ratowników uczestniczących w likwidacji pożarów i miejscowych zagrożeń.