Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają niezastąpioną rolę w systemie bezpieczeństwa lokalnych społeczności, wspierając działania Państwowej Straży Pożarnej i czuwając nad mieszkańcami. W wielu miejscowościach, szczególnie tych mniejszych i oddalonych od dużych ośrodków, strażnice OSP są najlepiej rozpoznawalnymi punktami, często stanowiącymi centrum życia społecznego. Z tego powodu stają się one idealnymi lokalizacjami dla Automatycznych Defibrylatorów Zewnętrznych (AED), które mogą znacząco zwiększyć szanse na przeżycie osób z nagłym zatrzymaniem krążenia.
Znaczenie AED w jednostkach OSP
Jednostki OSP i Państwowej Straży Pożarnej (PSP) należą do tych miejsc, gdzie defibrylator zdecydowanie powinien się znaleźć. Remizy OSP są zlokalizowane w znacznie większej liczbie miejsc niż państwowe, co umożliwia strażakom znacznie szybszy dojazd na miejsce akcji. Strażacy docierają nierzadko przed ambulansami na miejsca zdarzeń, w których u poszkodowanych doszło do zatrzymania krążenia. W podobny sprzęt wyposażone są już samochody OSP, a doświadczenie pokazuje, że jest on wielokrotnie używany. Dobrze jest mieć takie urządzenie także stacjonarnie, ogólnodostępne dla całej społeczności.
Automatyczny defibrylator zewnętrzny w rękach strażaków daje wiele możliwości, a samo urządzenie ma szansę nie tylko „być”, ale też „być używane”. Podczas akcji ratunkowej defibrylator jest kluczowym urządzeniem, dzięki któremu poszkodowani zyskują szansę na przeżycie. Niestety, samo podjęcie akcji resuscytacyjnej w przypadku nagłego zatrzymania krążenia (NZK) w mechanizmie migotania komór lub częstoskurczu komorowego bez tętna może nie przynieść spodziewanych rezultatów bez defibrylacji.
Jednostki OSP i PSP są członkami Systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego (PRM), a strażacy szkolą się w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP) oraz regularnie przechodzą szkolenia z KPP. Dzięki regularnym szkoleniom i większym możliwościom, jakie dają uprawnienia KPP, strażacy mogą skuteczniej nieść pomoc podczas akcji, co realnie przekłada się na poprawę bezpieczeństwa mieszkańców.
Czym jest Automatyczny Defibrylator Zewnętrzny (AED)?
Automatyczny Defibrylator Zewnętrzny (ang. Automated External Defibrillator - AED) to urządzenie, które analizuje rytm pracy serca poszkodowanego i podejmuje decyzję o tym, czy jest konieczna defibrylacja. To urządzenie automatyczne, które może być używane przez osoby nieposiadające wykształcenia medycznego. Urządzenie jest w pełni automatyczne i bezpieczne - może go użyć każda osoba, nawet bez przeszkolenia medycznego, ponieważ aparat wydaje jasne komendy głosowe prowadzące przez cały proces ratunkowy. Defibrylator, użyty w jak najkrótszym czasie, realnie zwiększa szansę na przeżycie osoby w nagłym zatrzymaniu krążenia, jest w stanie przywrócić normalny rytm serca oraz znacząco pomóc świadkowi zdarzenia w prowadzeniu akcji resuscytacyjnej.
Ogólnopolskie inicjatywy wspierające OSP w pozyskiwaniu AED
W Polsce każdego roku dochodzi do około 40 000 przypadków nagłego zatrzymania krążenia. Dziennie z powodu nagłego zatrzymania krążenia umiera w naszym kraju nawet sto osób. W tych wyjątkowo trudnych momentach liczy się szybka reakcja, rozpoczęcie resuscytacji i użycie defibrylatora. Powszechny dostęp do defibrylatorów AED może znacząco zmienić te statystyki. Dlatego też powstają liczne inicjatywy, programy i akcje społeczne, mające na celu wyposażenie jednostek OSP w ten ratujący życie sprzęt.
„EKOzwroty na straży serca” - ekologia i ratownictwo
„EKOzwroty na straży serca” to projekt łączący ideę ratownictwa z troską o środowisko naturalne. Dzięki zachęcaniu lokalnych społeczności do nadawania EKOzwrotów, strażacy ochotnicy mogą otrzymać sprzęt ratujący życie. Udział w programie bierze ponad dwieście jednostek z całego kraju. Zdobywanie punktów potrzebnych do otrzymania sprzętu medycznego opiera się o usługę EKOzwrotów InPost - wystarczy przy nadawaniu przesyłki podać kod przypisany do odpowiedniej jednostki OSP. Te znajdują się na stronie programu pomagam.top. Każdy kilogram oddany z wykorzystaniem usługi InPost to jeden punkt dla ochotników.
Mieszkańcy mogą albo przekazywać niepotrzebne już, ale nadal sprawne przedmioty strażakom, albo samodzielnie umieszczać je w urządzeniu Paczkomat. Bezpłatnie przekazać można m.in. książki, tekstylia, artykuły dziecięce, elektronikę czy obuwie. Wszystkie przedmioty przesłane trafiają do partnera technicznego programu i sponsora nagród - firmy Gecon, gdzie są segregowane i przygotowywane do ponownego użycia. Część z nich przekazywana jest na cele charytatywne. Akcję organizuje Fundacja Odzyskaj Środowisko.
Celem projektu „EKOzwroty na straży serca” jest edukacja ekologiczna o gospodarce obiegu zamkniętego, ale także zwiększenie dostępności defibrylatorów AED w kraju. Program „EKOzwroty na straży serca” to wspólny projekt Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP, Fundacji Odzyskaj Środowisko oraz firm InPost, Gecon i LeanMedic.
Przykładem sukcesu jest jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Głuszycy Górnej w powiecie wałbrzyskim, która otrzyma defibrylator AED jako nagrodę w tym projekcie. Dzięki zaangażowaniu mieszkańców i regularnie organizowanym zbiórkom, druhny i druhowie wymaganą liczbę punktów przekroczyli aż o trzy tysiące. Defibrylator AED z kapsułą zostanie umieszczony na Centrum Kultury w Głuszycy Górnej, a najbliższy oddział ratunkowy oddalony jest od miejscowości o 20 kilometrów, co sprawia, że czas dojazdu pogotowia to nawet 20 minut. Jakub Skrabka, prezes OSP w Głuszycy Górnej, podkreśla, że w podobny sprzęt wyposażone są dwa samochody jednostki i był on wielokrotnie używany. Poza Głuszycą Górną, defibrylator AED trafi także do OSP w Sulisławicach w województwie świętokrzyskim. W kolejce po sprzęt ratujący życie stoją również druhny i druhowie z OSP w Bajdach, którym do wygranej brakuje zaledwie pięciuset punktów.
„70 AED na 70-lecie” i „WspieramTo! Dla Ratowania Życia” Totalizatora Sportowego
Fundacja Totalizatora Sportowego uruchamia ogólnopolski program wsparcia skierowany do jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Inicjatywa „70 AED na 70-lecie” przewiduje przekazanie 70 automatycznych defibrylatorów zewnętrznych (AED) jednostkom działającym w mniejszych miejscowościach. Program może zostać zrealizowany dzięki środkom przekazanym przez Totalizator Sportowy w ramach programu lojalnościowego WinTo!, prowadzonego z myślą o wspieraniu inicjatyw lokalnych i społecznych.
Przykładem beneficjenta tej inicjatywy jest OSP w Krutyni, gdzie na ścianie remizy została zamontowana specjalna, ogólnodostępna kapsuła z defibrylatorem AED. Inwestycja była możliwa dzięki wnioskowi złożonemu do Fundacji Totalizatora Sportowego w ramach programu „WspieramTo! Dla Ratowania Życia”. Jednostki OSP, które chcą ubiegać się o przekazanie defibrylatora, powinny wypełnić wniosek za pośrednictwem generatora dostępnego w ramach programu „WspieramTo! Dla Ratowania Życia”. O przyznaniu sprzętu decyduje zgodność z kryteriami programowymi.
„OSP z AED - Defibrylator w Twojej okolicy” - crowdfunding społeczny
Ogólnopolska kampania „OSP z AED - Defibrylator w Twojej okolicy” to inicjatywa Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP oraz Fundacji Pomagam.pl. Głównym celem zbiórki prowadzonej na portalu Pomagam.pl było wyposażenie jednostek OSP w defibrylatory AED umieszczone na fasadach remiz, co gwarantuje ich całodobową dostępność (24h) dla społeczności lokalnej. Zebrano imponujące 184 599 zł, co pozwoliło na zakup i montaż 16 defibrylatorów w całej Polsce.
W przypadku nagłego zatrzymania krążenia każda minuta opóźnienia defibrylacji obniża szanse poszkodowanego na przeżycie nawet o 10%. Szybka defibrylacja w ciągu 4-5 minut zwiększa szanse na przeżycie nawet do 75%. Strażacy ochotnicy, działający z potrzeby serca i obowiązku, bardzo często jako pierwsi docierają na miejsce wypadków i nagłych zdarzeń. Dzięki tej akcji zyskali narzędzie, dzięki któremu mogą skuteczniej pomagać w decydujących momentach. Nowoczesny sprzęt już służy mieszkańcom - pierwsze defibrylatory trafiły na fasady remiz m.in. w Chechle, Gródku nad Dunajcem, Pietrusach oraz Pagorzynie.
Pojawienie się sprzętu to jednak nie tylko bezpośrednie zabezpieczenie medyczne, ale również impuls edukacyjny. Strażacy podkreślają, że samo oddanie do użytku ogólnodostępnej kapsuły z AED to idealny moment na integrację mieszkańców wokół bezpłatnych szkoleń, budujących gotowość do ratowania życia przez zwykłych obywateli. Druhowie z OSP Odrowąż, gdzie urządzenie zamontowano pod koniec lutego, oceniają udział w akcji bardzo pozytywnie, wskazując na realną poprawę bezpieczeństwa mieszkańców i wzrost świadomości społecznej w zakresie pierwszej pomocy.
Lokalne inicjatywy i wsparcie gminne
Poza ogólnopolskimi programami, wiele defibrylatorów AED trafia do remiz OSP dzięki lokalnym działaniom i wsparciu samorządów. Na przykład, na ścianie strażnicy Ochotniczej Straży Pożarnej w Chojnie zamontowano ogólnodostępny defibrylator AED, którego zakup był możliwy dzięki środkom zebranym podczas zabawy strażackiej zorganizowanej przez druhów z OSP Chojno, przy aktywnym zaangażowaniu mieszkańców wsi. W specjalnej kapsule, w której umieszczono AED, znajduje się również zestaw ratowniczy „STOP KRWOTOK” z opaską uciskową CAT. Druhowie zapowiadają organizację szkoleń z zakresu obsługi AED oraz resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO).
Inny przykład to miejscowość Rusocice i tamtejsza Ochotnicza Straż Pożarna, której prezes zainicjował program powszechnego dostępu do defibrylatora AED. Kolejne urządzenie ratujące życie pojawiło się na mapie powiatu gryfickiego w ramach projektu „Rowerem po życie”, a jego odsłonięcie połączono z rajdem rowerowym. Zakup i montaż urządzenia, zainstalowanego na frontowej ścianie budynku remizy OSP w specjalnej kapsule zewnętrznej z wbudowanym systemem alarmu i automatycznym systemem grzewczym, został zrealizowany z budżetu Gminy Wierzchosławice w ramach Funduszu Sołeckiego Sołectwa Komorów. Jest ono dostępne przez całą dobę i może zostać użyte w sytuacji zagrożenia życia przez każdą osobę, nawet nieprzeszkoloną.
Wpływ dostępności AED na bezpieczeństwo i świadomość społeczną
Powszechny dostęp do defibrylatorów AED w małych miejscowościach i wsiach sprawia, że mieszkańcy czują się bezpieczniej. Nowoczesne urządzenia AED są bardzo łatwe w obsłudze - za pomocą komend głosowych i wizualnych prowadzą osobę udzielającą pomocy przez cały proces działania. Montaż defibrylatorów AED na budynkach OSP pozwala na całodobowy dostęp do sprzętu - niezależnie od pory dnia czy dnia tygodnia. To kluczowe, ponieważ w przypadku nagłego zatrzymania krążenia szybka defibrylacja w ciągu kilku minut od zatrzymania krążenia jest najskuteczniejsza.
Już jedno urządzenie AED w okolicy może zrobić różnicę, a najlepiej, gdy jest ich kilka - rozlokowanych w różnych punktach miejscowości. Sukcesy kampanii i inicjatyw są dowodem na to, jak ogromnym zaufaniem społeczeństwo darzy strażaków ochotników i jak dużą moc ma społeczna solidarność w budowaniu bezpieczeństwa.
Jak OSP mogą pozyskać AED?
Jednostki OSP mają wiele możliwości pozyskania defibrylatorów AED. Mogą aktywnie uczestniczyć w ogólnopolskich programach, takich jak „EKOzwroty na straży serca” czy „70 AED na 70-lecie”. Możliwe jest również organizowanie lokalnych zbiórek crowdfundingowych, jak w przypadku akcji „OSP z AED - Defibrylator w Twojej okolicy”, czy inicjowanie działań przy wsparciu Funduszy Sołeckich lub budżetów gminnych. Warto również skontaktować się z organizacjami wspierającymi jednostki OSP w zakupie sprzętu medycznego, gdyż istnieje wiele fundacji i podmiotów gotowych do pomocy.