Początki zorganizowanej ochrony przeciwpożarowej (1945-1950)
Powstanie pierwszych Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) na ziemiach ostródzkich nastąpiło w roku 1945. Po wycofaniu się wojsk niemieckich, do Ostródy i okolic zaczęli ściągać ludzie z różnych stron Polski. Były to często osoby, które przed wojną działały w strażach pożarnych, a teraz na nowo chciały się zorganizować. Prezesem zawiązanej w 1945 roku OSP Ostróda został Naczelnik Poczty - druh Bronisław Bieranowski, a naczelnikiem druh Teodor Siemianowski.
Ze względu na to, że Niemcy wycofując się zabrali ze sobą 90% sprzętu strażackiego i prawie wszystkie samochody oraz motopompy, wyposażenie jednostki było znikome - stanowił je wózek ręczny i siekierki. Jednak wielka wola rozwoju i zmysł organizacyjny zarówno druhów, jak i władz powiatowych ze starostą Stefanem Cendrowskim na czele, przyczyniły się do stopniowego wyposażania w sprzęt, zakupu mundurów oraz remontu pomieszczeń.
Pod koniec 1945 roku w powiecie ostródzkim działało już 12 zorganizowanych i wyposażonych w pompy ręczne jednostek straży pożarnych, mających siedziby między innymi w Dąbrównie, Miłomłynie, Bynowie i Łukcie. Powiat ostródzki był jednym z najszybciej rozwijających się powiatów województwa w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W latach 1946-1950 powstały i działały tu już 54 jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych, w tym 3 całkowicie zmotoryzowane - w Ostródzie, Olsztynku i Miłomłynie.
Zawodowa Straż Pożarna i struktury powiatowe
Za początek zawodowej straży pożarnej w Ostródzie uznaje się rok 1949, kiedy to decyzją władz wojewódzkich powołano pierwsze w województwie Powiatowe Pogotowie Pożarnicze. Pierwsza formacja liczyła 9 etatów strażackich, w tym 3 kierowców. Jej skład stanowili strażacy działający dotychczas w OSP Ostróda, m.in. naczelnik Teodor Siemianowski oraz Henryk Jakóbiak, który był zatrudniony w pogotowiu od 15 kwietnia 1949 roku.
W 1950 roku utworzono komendę powiatową straży pożarnych w Ostródzie. Do jej zadań należały nadzór i kierownictwo nad całokształtem ochrony przeciwpożarowej w powiecie: organizacja pogotowia pożarniczego, sprawy szkolenia fachowego oraz planowanie potrzeb technicznych. W tym samym roku rozpoczęto odbudowę poniemieckiej strażnicy przy ulicy Stapińskiego. Większość prac wykonywano w czynie społecznym, a w 1952 roku oddano do użytku część garażową, operacyjną i socjalną.
Dnia 16 grudnia 1960 roku powołana została Zawodowa Straż Pożarna, która przejęła sprzęt i obiekty po Powiatowym Pogotowiu Pożarniczym. W 1975 roku, dzięki ogromnemu zaangażowaniu załogi, oddano do użytku nową strażnicę, a po reformie administracyjnej utworzono Komendę Rejonową Straży Pożarnych w Ostródzie.
Transformacja ustrojowa i powstanie PSP
Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, na skutek zmian ustrojowych w Polsce, stało się konieczne dokonanie radykalnych zmian w systemie ochrony przeciwpożarowej. 1 lipca 1992 roku powstała Państwowa Straż Pożarna (PSP), a pierwszym komendantem rejonowym PSP w Ostródzie został kpt. Waldemar Wajdyk.
W wyniku reformy obszar administracyjny został znacząco powiększony - do dotychczasowego rejonu włączono byłe tereny iławskie. Powołano dwie jednostki ratowniczo-gaśnicze: w Ostródzie oraz w Iławie. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej rozszerzyła zakres działań straży, włączając do zadań PSP ratownictwo techniczne, chemiczne, ekologiczne oraz medyczne. 1 stycznia 1995 roku rozpoczął funkcjonowanie Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG), do którego w kolejnych latach włączano najbardziej mobilne jednostki ochotnicze.