W lipcu 1983 roku, w cieniu dogasającego stanu wojennego, Ruszcza przygotowywała się do obchodów 50-lecia swojej straży. Wydarzenie to stało się pretekstem do ważnej refleksji nad rolą planowania w działalności społecznej. Redaktor Marian Suski, w swoim reportażu opublikowanym w czasopiśmie Związku OSP „Strażak” (nr 14, lipiec 1983), postawił ruszczańską jednostkę jako godny naśladowania przykład kreatywności oraz doskonałych relacji z lokalną społecznością.
Geneza Ochotniczej Straży Pożarnej w Ruszczy
Jednostka OSP Ruszcza została utworzona w 1930 roku. W 1932 roku siedzibą straży był budynek numer 7, będący własnością Bronisława Knothe, właściciela dworku szlacheckiego w Ruszczy. W 1933 roku straż jako organizacja związkowa została zarejestrowana w Sądzie Okręgowym w Kielcach. Pierwszym pożarem, który gasiła straż w Ruszczy, był pożar budynku mieszkalnego pana Knothe. Za sprawność w gaszeniu właściciel zakupił dalszy sprzęt do wyposażenia straży. Tradycja zapoczątkowana przez rodzinę Knothe była podtrzymywana przez dekady.
Przygotowania do jubileuszu 50-lecia i nadania sztandaru
W strażackich kuluarach często toczą się spory o ceremoniał i formę jubileuszy, a diagnoza porażek zazwyczaj jest ta sama - „zabrakło nam czasu”. Jednak przykład Ruszczy udowodnił, że czas to parametr, którym można zarządzać, o ile posiada się trzy podstawowe zasoby: wyobraźnię, cierpliwość oraz umiejętność współpracy ze społeczeństwem. Dewiza, która przyświecała druhom z Ruszczy przygotowującym się w 1983 roku do jubileuszu, brzmiała: „Aby czas rzeczywiście nie gonił organizatorów i nie był później usprawiedliwieniem ich zaniedbań, należy po prostu go wyprzedzić”.
Powołany pół roku wcześniej Komitet Organizacyjny pod przewodnictwem naczelnika UMiG w Połańcu Zdzisława Owczarka (1937-2020) stworzył wzorcowy front społeczny, jednoczący instytucje kultury, handlu i rolnictwa. W skład komitetu weszli przedstawiciele instytucji i organizacji tworzących społeczny, powszechny front przeciwpożarowy, w tym działacze organizacji partyjnej, Zarządu Miejsko-Gminnego ZOSP, przedstawicieli KR SP, komisariatu MO, placówek kultury, handlu, instytucji pracujących dla rolnictwa i innych. Na organizowanych w odstępach kilkutygodniowych posiedzeniach wypracowano konkretne rozwiązania gwarantujące sprawne przeprowadzenie imprezy.
Naczelnik OSP w Ruszczy druh Stanisław Kapałka (1920-2004) opowiadał o szczegółach administracyjnej batalii, walce o nowy sztandar i logistyce. Przygotowania do jubileuszu rozpoczęto od spraw czysto administracyjnych. Sporządzono odpowiednią dokumentację uwierzytelniającą 50-lecie istnienia jednostki. Wraz z nią do Zarządu Wojewódzkiego ZOSP skierowano listy o akceptację jubileuszu, prawo nadania sztandaru oraz wnioski o przyznanie wyróżniającym się strażakom odznaczeń. Wykonanie sztandaru zlecono fachowej pracowni artystycznej. Zakładom pracy i instytucjom współpracującym ze strażą przekazano listy z prośbą o dofinansowanie uroczystości. Z Miejsko-Gminnym Ośrodkiem Kultury i placówkami szkolnymi uzgodniono program występów artystycznych. Podobne ustalenia dotyczące przebiegu uroczystości poczyniono z komisariatem MO, Kołem Gospodyń Wiejskich, a także dyrekcją PGR (część imprezy miała odbyć się w zabytkowym parku, którym zarządzało gospodarstwo rolne).
Uroczystości jubileuszowe i nadanie sztandaru (28 sierpnia 1983)
Dzień 28 sierpnia 1983 roku zapisał się grubymi zgłoskami w historii Ruszczy. Tego dnia miejscowa Ochotnicza Straż Pożarna świętowała 50-lecie swojego istnienia. Jubileusz połączono z niezwykle podniosłym wydarzeniem, jakim było wręczenie jednostce nowego sztandaru.
Przebieg uroczystości
- Godzina 13:00: Uroczystości rozpoczęły się zbiórką jednostek OSP, które dumnie zaprezentowały się przed zgromadzoną społecznością.
- Godzina 13:50: Złożono oficjalny raport.
- Godzina 14:00: Nastąpiło uroczyste otwarcie obchodów. Głównym punktem programu był referat okolicznościowy, w którym przypomniano pół wieku ofiarnej służby strażaków z Ruszczy. Odczytano również fragmenty kroniki, przywołując pamięć o założycielach i najważniejszych akcjach ratowniczych.
- Wręczenie sztandaru i odznaczenia: Najbardziej wzruszającym momentem było uroczyste wręczenie sztandaru, symbolu męstwa, honoru i jedności strażackiej braci. Doceniono także trud i zaangażowanie druhów. Wyróżniający się strażacy otrzymali dyplomy uznania. Zasłużonym członkom OSP wręczono odznaczenia państwowe i branżowe.
- Godzina 15:00: Zgodnie ze strażacką tradycją, odbyło się symboliczne wbijanie pamiątkowych gwoździ w drzewce sztandaru oraz wpisywanie się gości do księgi pamiątkowej. Był to czas osobistych gratulacji i życzeń dla jednostki.
- Godzina 15:40: Po zakończeniu części oficjalnej, przyszedł czas na rozrywkę. Publiczność mogła podziwiać występy artystyczne, które wprowadziły radosną atmosferę.
- Godzina 16:30: Całość obchodów zwieńczyła huczna zabawa taneczna, która trwała do późnych godzin wieczornych, jednocząc mieszkańców Ruszczy we wspólnym świętowaniu. Część imprezy odbyła się w zabytkowym parku pod zarządem PGR, co symbolicznie łączyło nową rzeczywistość z historycznym dziedzictwem Ruszczy.
Uroczystości nadania sztandaru, dla Zarządu Oddziału Gminnego Związku OSP RP w Pępowie
Stanisław Kapałka (1920-2004) - Legenda OSP Ruszcza
Postać druha Stanisława Kapałki jest klamrą spinającą archiwalny reportaż z 1983 roku i historię OSP w Ruszczy. Urodzony 1 maja 1920 roku, wstąpił do straży w wieku zaledwie 16 lat, w 1936 roku, w jednostce zorganizowanej przez rodzinę Knothe. Jako młody strażak w 1939 roku stanął do obrony Ojczyzny, a w czasie okupacji został żołnierzem podziemia i dowódcą plutonu AK. Jego mentorem był Władysław Gryzełko, nauczyciel i wiceprezes OSP Ruszcza, który wpoił mu miłość do kraju.
Powojenne lata nie przyniosły Stanisławowi Kapałce spokoju. Jako żołnierz AK był prześladowany, bity i poniżany przez Urząd Bezpieczeństwa, uznany za wroga klasowego. Mimo tych represji, swój potencjał duchowy przelał na pracę społeczną w OSP. Z jego inicjatywy w 1956 roku rozpoczęto budowę nowej remizy, a on sam przez dziesięciolecia pełnił funkcję Naczelnika. Był człowiekiem wymagającym od siebie i innych, kładącym nacisk na wychowanie młodzieży w duchu poszanowania wartości narodowych i religijnych. Jego służba trwała rekordowe 68 lat. Stał się legendą, głosem, który żegnał na cmentarzu każdego zmarłego druha, dziękując za ich pracę dla ludzi. Pan Stanisław łączył również funkcje strażackie z rolą Przewodniczącego Gminnej Rady Narodowej w Połańcu (1973-1977), starając się zawsze dbać o interesy lokalnej społeczności. W latach 80. XX wieku sprawował funkcję Komendanta Miejsko-Gminnego Ochotniczej Straży Pożarnej w Połańcu. Za swoją działalność został uhonorowany wieloma odznaczeniami państwowymi i branżowymi. Zmarł 29 sierpnia 2004 roku i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Ruszczy.
OSP Ruszcza po 1983 roku - rozwój i współczesność
Po jubileuszu 1983 roku jednostka nie spoczęła na laurach. Lata 90. przyniosły konieczność dostosowania się do nowych standardów ochrony przeciwpożarowej. Ważnym momentem był rok 1997, kiedy OSP Ruszcza, jako jedna z pierwszych w powiecie staszowskim, wstąpiła do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. W 2000 roku rozpoczęto budowę nowej strażnicy. Proces ten trwał siedem lat, a 27 czerwca 2006 roku budynek został oficjalnie dopuszczony do użytku, stając się jednym z najnowocześniejszych tego typu obiektów w regionie. W 2008 roku stara remiza została przebudowana na dwa garaże, co ostatecznie zamknęło etap formowania bazy lokalowej.
Dziś OSP Ruszcza jest profesjonalną formacją z prezesem Kamilem Mazurem na czele. Jednostka nie ogranicza się tylko do gaszenia pożarów. Strażacy są obecni podczas powodzi, wypadków drogowych oraz wszystkich uroczystości patriotycznych i religijnych. W Ruszczy strażnica nadal pozostaje centrum życia społecznego, przejmując rolę, jaką niegdyś pełnił dworek szlachecki, miejsca spotkań i wspólnego działania na rzecz dobra publicznego. Współcześni druhowie niosą sztandar, który w 1983 roku został ufundowany przez społeczeństwo Ruszczy jako dowód najwyższego zaufania.
