Hydranty Przeciwpożarowe: Wyzwania, Konserwacja i Decyzje o Likwidacji

Hydranty przeciwpożarowe stanowią kluczowy element infrastruktury, który ma za zadanie dostarczać wodę strażakom walczącym z pożarami. Ich sprawność jest niezbędna do skutecznego prowadzenia akcji ratowniczych i ochrony życia oraz mienia. Niestety, często są one pozostawione same sobie, zaniedbane i niesprawne, co prowadzi do poważnych konsekwencji.

Wyzwania w zarządzaniu hydrantami: Rzeczywistość kontra przepisy

Zlecenie dotyczące pomiaru wydajności hydrantów zewnętrznych często ujawnia zaniedbania. Hydranty, nierzadko mające po kilkadziesiąt lat, często nigdy nie były badane ani serwisowane. Chociaż przepis mówi, że powinny być sprawdzane co roku, nikt go jednak nie egzekwuje. Prowadzi to do sytuacji, w której przyjazd na miejsce kończy się koniecznością interwencji u administratora wodociągów, co w przypadku naprawy może trwać bardzo długo.

Zdarza się, że Straż Pożarna była zmuszona nakazać wodociągom zbadać hydranty w całym mieście. Taka sytuacja miała miejsce po pożarze jednego z budynków, gdy strażacy nie mogli podłączyć się do żadnego z hydrantów w okolicy, gdyż na 5 w pobliżu, 4 były niesprawne.

Trudności w lokalizacji i ocenie stanu technicznego

Lokalizacja i ocena sprawności hydrantów często wiąże się z wieloma wyzwaniami. Nawet widząc kilkunastoletni hydrant, można być zaskoczonym jego działaniem. Po odkręceniu zaworu z hydrantu nadziemnego, wypływa woda, a stan rur nie jest taki zły - po początkowym wypływie rdzy pojawia się ładna, przezroczysta woda. Jednakże, przy drugim hydrancie często zaczynają się schody.

Oznaczenie w postaci wielkiego symbolu H na tabliczce jest, niestety, pozostałe tabliczki wskazujące współrzędne hydrantu bywają dawno wypalone przez słońce i naruszone przez rdzę. W takich przypadkach przydaje się wykrywacz metali i geodezyjna mapa z oznaczeniem położenia hydrantu. Czasem zdarza się, że hydrant, teoretycznie obecny na mapie, nie jest w miejscu, które ona wskazuje, ze względu na przesunięcia mapy względem stanu faktycznego.

Problemem może być również przemieszczenie znaków informacyjnych. W jednym przypadku, podstawa słupa z oznaczeniami hydrantu, na której były kawałki betonu, była wyjmowana. Wyglądało na to, że ktoś stawiając płot albo podczas innych prac wykopał słup z oznaczeniem hydrantu i postawił go obok, w zupełnie innym miejscu i kierunku niż był pierwotnie. Poszukiwania mogą trwać długo i wymagać usunięcia wielu warstw ziemi, korzeni trawy, zanim znajdzie się zawór pomocniczy lub sam hydrant, który może być ukryty np. pod drzewkiem.

Pomiary wydajności i ciśnienia: Klucz do bezpieczeństwa

Produkty FOREDE® z szeroką gamą obejmują m.in. hydranty i zawory przeciwpożarowe. Zarówno hydranty wewnętrzne, jak i zewnętrzne są ściśle związane z bezpieczeństwem mieszkańców i użytkowników danego budynku, np. w sytuacji gdy dojdzie do pożaru. Powinniśmy więc w każdej sytuacji posiadać pewność, że działają one sprawnie i nic nie stoi na przeszkodzie ich użycia. W związku z tym obowiązkowo należy poddawać je przeglądom technicznym oraz czynnościom konserwującym, które powinny się odbywać co najmniej raz do roku, a jeśli zachodzi taka konieczność, to nawet częściej.

Niekiedy możliwe jest przeprowadzenie naprawy lub usprawnienia pracy hydrantu, jednak w innych sytuacjach może pojawić się konieczność jego wymiany. To również prace techniczne, którymi musi zająć się wyspecjalizowana w tym zakresie firma. Najczęściej na wstępie przeprowadza się jego dokładną kontrolę, sprawdza się stan techniczny i działanie poszczególnych elementów. Specjaliści muszą również sprawdzić, czy posiada on odpowiednie oznakowanie oraz instrukcję obsługi. Następnie zaleca się wykonanie pomiarów ciśnienia oraz wydajności. Jeśli wszystko jest w porządku, zostaje on oznaczony jako sprawdzony, wraz z odpowiednią datą. Jeśli jednak pojawią się jakiekolwiek poważniejsze uszkodzenia, właściciel musi zostać niezwłocznie poinformowany, a hydrant oznaczony jako uszkodzony.

Jak otworzyć hydrant przeciwpożarowy: Podstawowe kroki

Otworzenie hydrantu to niezbędna i często pomijana umiejętność, która może uratować życie podczas pożaru. Poniżej przedstawiono kluczowe kroki:

1. Znajdź hydrant - hydranty zwykle znajdują się na poboczach dróg lub chodnikach i można je łatwo rozpoznać po charakterystycznym kształcie i kolorze.
2. Oceń sytuację - Przed otwarciem hydrantu należy najpierw ocenić sytuację, upewnić się, że w pobliżu nie ma ludzi.
3. Zdejmij zatyczkę - najpierw należy zdjąć zatyczkę z góry hydrantu. Ważne jest, aby użyć specjalnego klucza przeznaczonego do tego celu, aby uniknąć uszkodzenia hydrantu.
4. Zamocuj wąż - Po zdjęciu zatyczki wąż należy przymocować do króćca znajdującego się na górze hydrantu.
5. Otwórz zawór - Następnie należy otworzyć zawór spustowy znajdujący się na dnie hydrantu. Specjalne narzędzie, zwane kluczem hydrantowym, służy do obracania zaworu w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, aby całkowicie go otworzyć. Otwierając hydrant przeciwpożarowy, należy wejść głęboko w rurę wewnętrzną, a następnie stopniowo przekręcać do maksimum.
6. Przepłucz hydrant - Przed użyciem wody z hydrantu należy koniecznie go przepłukać, aby usunąć brud i zanieczyszczenia, które mogły nagromadzić się w rurach.
7. Podłącz węże - Po przepłukaniu hydrantu można do niego podłączyć węże, które dostarczają wodę strażakom walczącym z pożarem.

Krótko mówiąc, korzystanie z hydrantów przeciwpożarowych jest stosunkowo proste i łatwe do zrozumienia, ale w obsłudze należy zachować ostrożność, poważne i profesjonalne podejście. Tylko dzięki odpowiedniemu procesowi możemy skutecznie chronić życie ludzi i bezpieczeństwo mienia.

Prawna odpowiedzialność i regulacje

Kwestia utrzymania hydrantów w sprawności spoczywa na barkach wójta/burmistrza danej gminy, chyba że odpowiedzialność ta została przeniesiona na spółkę zajmującą się zaopatrzeniem w wodę. Obowiązki te regulują następujące akty prawne:

• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

  • Art. 7. 1. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy:
    • 3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę…
    • 14) porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej…

• Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

  • Art. 5.1. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków.
  • Art. 19.1. Rada gminy, po dokonaniu analizy projektów regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ścieków opracowanych przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków, zwany dalej "regulaminem". Regulamin jest aktem prawa miejscowego.
  • Art. 22. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obciąża gminę na podstawie cen i stawek opłat ustalonych w taryfie za:
    • 2. wodę zużytą do zasilania publicznych fontann i na cele przeciwpożarowe.

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej

  • Art.13.3 Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, wymagania w zakresie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych.

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych

  • Rozdział 4 Wymagania przeciwpożarowe dla sieci wodociągowych
    • § 10. 1. Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80.
    • 2. Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane, na przykład ze względu na utrudnienia w ruchu.
    • 4. Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączania ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci.
    • 5. Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN).
    • 12. Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami.
    • 13. Hydranty zewnętrzne powinny być co najmniej raz w roku poddawane przeglądom i konserwacji przez właściciela sieci wodociągowej przeciwpożarowej.

Konsekwencje zaniedbań i przypadki z życia

Przykłady z ostatnich lat pokazują, jak poważne mogą być skutki niesprawnych hydrantów. W ścisłym centrum Kielc, podczas pożaru dużego budynku, strażacy nie znaleźli czynnego hydrantu w promieniu 1,5 kilometra. Podobna sytuacja miała miejsce pod Starachowicami, gdzie podczas pożaru poddasza domu, strażacy ochotnicy również nie znaleźli czynnego hydrantu w promieniu kilometra, a w innym przypadku pożar traw na brzegu lasu dotarł do zabudowań z powodu braku wody w hydrantach.

Warto rozróżnić hydrant "nieczynny" od "zakręconego". Kiedyś wiele hydrantów na wsiach było celowo zakręcanych zasuwą podziemną przez konserwatorów wodociągów, aby uniknąć wysokich rachunków wynikających z podłączania się do nich w celu uzupełniania zbiorników w gospodarstwach. Niekiedy hydranty te mogły działać po odkręceniu zasuwy specjalnym kluczem, jednak zdarzały się również sytuacje, gdy hydrant był faktycznie nieczynny, np. z powodu braku zasuwy lub zaworu przysypanego grubą warstwą ziemi.

Inny incydent dotyczy pożaru wysypiska śmieci, gdzie na samym wysypisku oraz w bezpośrednim sąsiedztwie w wiosce znajdowało się kilkanaście hydrantów, z których żaden nie działał. Woda musiała być dowożona z odległości około 2 km, a znalezienie sprawnego hydrantu zajęło około 40 minut.

Alternatywne podejścia do zarządzania siecią hydrantów: Przykład Holandii

Zapewnienie sprawności hydrantów wiąże się z kosztami, co skłania niektóre samorządy do poszukiwania alternatywnych rozwiązań. Przykładem jest jedna z holenderskich gmin (120 tys. mieszkańców), która po wnikliwej analizie sytuacji podjęła decyzję o likwidacji 5000 hydrantów. Decyzja ta podyktowana była względami ekonomicznymi - kosztem konserwacji (10 Euro rocznie na hydrant) oraz faktem, że sieć DN100 jest droga w budowie i często przewymiarowana dla potrzeb domowych. Holendrzy doszli do wniosku, że woda stojąca przez długi czas w odgałęzieniach hydrantów znacząco pogarsza jej jakość.

W zamian za likwidację hydrantów, władze gminy zobowiązały się do zakupu dwóch cystern po 10 m3 dla Straży Pożarnej oraz zobowiązały użytkowników obiektów specjalnych (stacje paliw, zakłady produkcyjne) do tworzenia naturalnych zbiorników wody do celów przeciwpożarowych. Analizując te dane, można by uzyskać dotację do zakupu wozów i posiadać pompy dużej wydajności, co po dwóch latach mogłoby przynieść dwa wozy GCBA, których utrzymanie nie pochłonie 300 tys. rocznie. Jednak na razie w Polsce tego typu prawo lokalne stanowi się tylko w teorii.

Działania prewencyjne i rola współpracy

Państwowa Straż Pożarna (PSP) ma prawo przeprowadzać czynności kontrolno-rozpoznawcze oraz ćwiczenia w celu rozpoznawania zagrożeń i warunków prowadzenia działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej (Art. 23.1, Art. 26.1 ustawy o PSP). Komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpożarowych, uprawniony jest w drodze decyzji administracyjnej do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie.

Niezwykle ważna jest współpraca z właściwymi terenowo służbami wodociągowymi, które mogą znacznie pomóc w rozpoznaniu sieci i parametrów hydrantów. Nieocenione są również stare, często przedwojenne, zbiorniki podziemne, które w przypadku awarii stacji pomp mogą okazać się zbawienne. Innym rozwiązaniem jest budowa nowoczesnych punktów czerpania wody.

Inicjatywy lokalne, takie jak powołanie komisji składającej się z przedstawicieli firmy konserwującej hydranty, urzędu gminy i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), mogą skutecznie rozwiązywać problem niesprawnych hydrantów. Taka komisja może objechać gminę, zweryfikować stan hydrantów i stworzyć mapki z zaznaczonymi "pewniakami", które są dostarczane jednostkom OSP i Komendzie Powiatowej PSP. Tego typu reakcja gminy jest błyskawiczna i efektywna, pozwalając uniknąć podobnych perypetii, jak w przypadku pożarów wysypisk czy budynków.

tags: #jak #wyciac #hydrant