Wybuch pożaru to jedna z sytuacji, w których przede wszystkim należy zachować spokój i postępować zgodnie z zasadami zapewniającymi bezpieczne opuszczenie miejsca zdarzenia. Ważne jest powiadomienie odpowiednich służb, a także przestrzeganie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Alarm przeciwpożarowy jest sygnałem dla wszystkich osób znajdujących się w budynku o konieczności ewakuacji.
Jak działa alarm przeciwpożarowy?
Systemy ochrony przeciwpożarowej są niezwykle ważne dla ochrony życia i mienia. Ich zadaniem jest wykrywanie ognia, dymu oraz innych zagrożeń pożarowych, a następnie informowanie odpowiednich służb oraz osób znajdujących się w budynku o zaistniałej sytuacji. Zasada działania alarmu pożarowego nie jest skomplikowana. W przypadku pojawienia się pożaru, dym, który wraz z nim się ulatnia, dociera do czujnika, który następnie aktywuje instalację tryskaczową. Mimo iż jest to skuteczna metoda w walce z ogniem, w przypadku niektórych krytycznych urządzeń, lepszym rozwiązaniem mogą okazać się automatyczne systemy gaszenia, które wykorzystują gazy techniczne. Tego typu systemy wykrywają i tłumią pożar, jednocześnie nie pozostawiając żadnych zniszczeń i nie doprowadzając do uszkodzenia innych urządzeń. Dodatkowo inteligentne czujniki dymu połączone z centralą alarmową wysyłają do niej sygnał, a ta automatycznie uruchamia sygnalizator dźwiękowy i świetlny, którego celem jest poinformowanie osób znajdujących się w obiekcie o powstałym zagrożeniu.
Elementy składowe alarmu przeciwpożarowego
Alarm przeciwpożarowy składa się z kilku podstawowych elementów, które współpracują ze sobą, aby zapewnić skuteczną ochronę przed pożarem. Do najważniejszych z nich należą:
- Czujniki dymu i ognia: Czujnik dymu wykrywa obecność dymu w powietrzu, co może wskazywać na początek pożaru, natomiast detektor ognia monitoruje temperaturę i promieniowanie cieplne, co pozwala na szybsze wykrywanie niebezpieczeństwa.
- Centrala alarmowa: Odbiera sygnały z czujników i uruchamia odpowiednie procedury alarmowe.
- Sygnalizatory dźwiękowe i świetlne: Informują osoby przebywające w budynku o zaistniałym zagrożeniu.
- Urządzenia do komunikacji z użytkownikami: Umożliwiają przekazanie informacji o zagrożeniu do odpowiednich służb ratowniczych lub administratorów obiektu.
Procedury bezpieczeństwa podczas alarmu pożarowego
Gdy usłyszymy alarm pożarowy, ważne jest, aby nie wpadać w panikę i postępować zgodnie z ustalonymi procedurami. Należy natychmiast sprawdzić, czy sygnał nie jest fałszywy, a jeśli faktycznie mamy do czynienia z zagrożeniem pożarowym, bezzwłocznie opuścić budynek.
Ewakuacja z budynku
Podczas ewakuacji z budynku ważne jest przestrzeganie kilku zasad:
- Po pierwsze, należy korzystać wyłącznie z wyznaczonych dróg ewakuacyjnych oraz ścieżek bezpieczeństwa.
- Unikaj używania wind, gdyż mogą one stanowić pułapkę w sytuacji pożaru.
- W przypadku małego pożaru warto spróbować ugasić go samodzielnie przy użyciu dostępnych na miejscu urządzeń gaśniczych, takich jak gaśnice czy hydranty.
- Po udanej ewakuacji równie istotne jest zachowanie właściwego postępowania na zewnątrz budynku. W pierwszej kolejności należy oddalić się od strefy zagrożenia, by nie utrudniać dostępu służbom ratowniczym i nie narażać się na działanie dymu czy płomieni.
- Jeśli jesteś świadkiem zdarzenia, przekaż strażakom wszystkie znane informacje, np. o ewentualnych osobach pozostających wewnątrz lub miejscach, w których może znajdować się źródło ognia.
Cała ewakuacja powinna przebiegać sprawnie, ale spokojnie. Istotne jest, aby osoba kierująca ewakuacją umiała zapobiec wybuchowi paniki. Z kolei wszyscy ewakuowani powinni z nią współpracować, słuchając wydawanych poleceń.
Zapobieganie pożarom i materiały niebezpieczne
Ogólne metody zapobiegania pożarom opierają się na eliminacji jednego z elementów tworzących trójkąt spalania: materiału palnego, czynnika utleniającego lub źródła zapłonu. Aby zapobiegać pożarom w zakładach pracy należy:
- Odpylać pomieszczenia zagrożone wybuchem.
- Usuwać odpady, szczególnie te mające zdolności do samonagrzewania się i samozapalania (np. zaolejone czyściwo).
- Usuwać trawę, liście itp. z najbliższego otoczenia zbiorników z gazami palnymi i cieczami palnymi.
- Czyścić z resztek substancji palnych aparaty i rurociągi oddawane do remontów związanych ze spawaniem.
- Wentylować pomieszczenia zagrożone wybuchem.
- Nie używać otwartego ognia i nie palić tytoniu w strefach zagrożonych pożarem lub wybuchem.
- Nie garażować pojazdów silnikowych w obiektach i pomieszczeniach nie przeznaczonych do tego celu.
- Nie rozgrzewać za pomocą otwartego ognia smoły i innych materiałów w odległości mniejszej niż 5 m od obiektu, przyległego do niego składowiska lub placu składowego z materiałami palnymi.
- Nie składować materiałów na rozgrzanych lub rozżarzonych powierzchniach.
- Używać sprzęt elektryczny zgodnie z przeznaczeniem, a w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem należy używać sprzętu ze specjalną nieiskrzącą konstrukcją (EX).
Materiały niebezpieczne pożarowo
Do materiałów niebezpiecznych pożarowo zaliczamy:
- Gazy palne: takie jak acetylen, metan, wodór, propan-butan, amoniak, gaz ziemny, itp.
- Ciecze: których pary z powietrzem tworzą mieszaniny palne i wybuchowe, jak węglowodory ciekłe, alkohole, rozpuszczalniki (aceton, benzyna itp.) o temperaturze zapłonu poniżej 55°C.
- Ciała stałe: wytwarzające w zetknięciu z wodą lub parą wodną gazy palne, zapalające się samorzutnie w powietrzu materiały wybuchowe i pirotechniczne oraz pyły palne.
Strefy zagrożenia wybuchem (klasyfikacja ATEX)
Strefy zagrożenia wybuchem klasyfikuje się w zależności od obecności gazów/par cieczy lub pyłów:
- Strefy dla gazów/par cieczy:
- strefa 0 - atmosfera wybuchowa występuje stale, często lub przez długie okresy.
- strefa 1 - atmosfera wybuchowa może czasami wystąpić w trakcie normalnego działania.
- strefa 2 - atmosfera wybuchowa nie występuje w trakcie normalnego działania, a w przypadku wystąpienia, utrzymuje się przez krótki okres.
- Strefy dla pyłów/proszków:
- strefa 20 - przestrzeń, w której atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu występuje stale, często lub przez długie okresy.
- strefa 21 - przestrzeń, w której atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu może czasami wystąpić w trakcie normalnego działania.
- strefa 22 - przestrzeń, w której atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu nie występuje w trakcie normalnego działania, a w przypadku wystąpienia, utrzymuje się przez krótki okres.
W każdej ze stref obowiązuje zakaz używania otwartego ognia. Dodatkowo potencjalnym źródłem zapłonu i wybuchu w takiej strefie może być: wyładowanie elektrostatyczne, promieniowanie elektromagnetyczne, iskra mechaniczna, a nawet gorąca powierzchnia.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP)
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP) to dokument opracowywany indywidualnie dla budynku lub strefy pożarowej, który jest wymagany, jeżeli kubatura budynku lub strefy pożarowej przekracza 1000 m³. Dokument ten opisuje warunki przeciwpożarowe, warunki i organizację ewakuacji, a także sprzęt przeciwpożarowy znajdujący się w budynku. IBP zawiera plan obiektu z zaznaczonymi drogami ewakuacyjnymi, kierunkami ewakuacji i lokalizacją sprzętu ppoż. Jest sporządzany przez specjalistów ds. ochrony ppoż. i podlega aktualizacji co najmniej raz na dwa lata. Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku odpowiada za posiadanie tego dokumentu, który powinien znajdować się w widocznym i dostępnym miejscu.
Podręczny sprzęt gaśniczy
Podręczny sprzęt gaśniczy jest przeznaczony do gaszenia pożarów w zarodku, czyli w pierwszej fazie jego powstania. Zaliczamy do niego m.in.:
- Koce gaśnicze
- Gaśnice
- Hydronetki
- Hydranty wewnętrzne
Najczęściej spotykanym i skutecznym sprzętem jest gaśnica oraz hydrant wewnętrzny. Gaśnice ze względu na występujący w nich środek gaśniczy dzielimy na:
- Pianowe - zbiornik cylindryczny, w którym znajduje się wodny roztwór środka pianotwórczego oraz zbiornik z gazem napędowym zaopatrzony w zbijak i wężyk zakończony prądownicą zamykaną.
- Proszkowe - zbiornik cylindryczny zaopatrzony w dźwignię, która uruchamia zawór lub zbijak, a ten z kolei - dodatkową butlę z gazem - wyrzutnikiem (gazem napędowym). Środek gaśniczy (proszek) wyrzucany jest przez dyszę lub wężyk zakończony prądownicą przy pomocy gazu obojętnego (azot lub dwutlenek węgla).
- Śniegowe (CO2) - zbiornik cylindryczny zaopatrzony w zawór i wężyk zakończony dyszą wylotową. Wewnątrz gaśnicy znajduje się skroplony dwutlenek węgla, który po uruchomieniu pod własnym ciśnieniem wydostaje się na zewnątrz, oziębiając się do temperatury ok. -78°C.
Jedna jednostka sprzętu o masie środka gaśniczego 2 kg (lub 3 dm³) powinna przypadać na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej w budynku niechronionym stałym urządzeniem gaśniczym, zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL IV, produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego ponad 500 Mj/m², zawierającej pomieszczenie zagrożone wybuchem. Warto pamiętać, że gaśnice należy poddać niezwłocznym przeglądom technicznym, jeśli:
- W gaśnicach z manometrem strzałka znajduje się poza obszarem skali zaznaczonym na zielono.
- Gaśnice były w jakikolwiek sposób uruchamiane, w tym także „na próbę” lub, w które wbito zbijak, uruchomiono dźwignię albo odkręcono umieszczony na zewnątrz zawór wyzwalający gazowy środek napędowy.
- Zerwana została plomba umieszczona przez producenta lub konserwatora na dźwigni uruchamiającej na zaworze butli lub na zaworze bezpieczeństwa.
- Mają ślady uszkodzenia mechanicznego (skrzywiony zawór, rozbity manometr, przecięty lub przedziurawiony wąż, brak pokrętła na zaworze, ogniska korozji).
- Nie posiadają czytelnej kontrolki z terminem ważności badań.
Szkolenia i ćwiczenia ewakuacyjne
Regularne ćwiczenia ewakuacyjne znacząco podnoszą bezpieczeństwo osób przebywających w budynku. Umożliwiają przećwiczenie prawidłowego postępowania w warunkach symulowanego zagrożenia, uczą orientacji w przestrzeni, wskazują drogi ewakuacyjne i pomagają zrozumieć, jak działają procedury bezpieczeństwa. W obiektach użyteczności publicznej czy zakładach pracy przeprowadzanie próbnych alarmów powinno być obowiązkowe i systematyczne.
Pracodawca jest zobowiązany do ustalenia w zakładzie sposobu postępowania na wypadek pożaru - w formie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i zapoznania z nią pracowników. Do właściciela, zarządcy lub użytkownika budynków, placów budów i innych obiektów w zakresie ochrony przeciwpożarowej należy:
- Wyposażenie i utrzymanie w pełnej sprawności instalacji i urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych oraz gaśnic.
- Wyposażenie obiektów w przeciwpożarowe wyłączniki prądu, zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.
- Utrzymanie stanu dróg ewakuacyjnych w stopniu umożliwiającym korzystanie z nich.
- Umieszczenie w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru wraz z wykazem telefonów alarmowych.
- Przeprowadzenie szkolenia pracowników w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
- Prowadzenie ćwiczeń w zakresie alarmów próbnych w celu sprawdzenia skuteczności ustanowionych działań na wypadek powstania pożaru.
- Stosowanie znaków ostrzegawczych dotyczących ochrony przeciwpożarowej, zgodnie z polskimi normami.
Jak zgłosić pożar?
W przypadku zauważenia pożaru należy zachować spokój i:
- Przedstawić się (imię, nazwisko i numer telefonu, z którego dzwonisz).
- Krótko i wyraźnie określić miejsce pożaru (adres obiektu, piętro).
- Przekazać informację, czy istnieje zagrożenie życia ludzi.
- Poczekać na potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia.
- Nie rozłączać się, dopóki zgłoszenie nie zostanie potwierdzone.
Co zrobić w przypadku ogłoszenia alarmu i ewakuacji?
- Przerwać prace, zabezpieczyć ważne dokumenty i wyłączyć urządzenia elektryczne.
- Zamknąć drzwi i okna, aby uniemożliwić rozszerzanie się ognia lub dymu.
- Zachować spokój, aby nie dopuścić do paniki, opuścić budynek korzystając z drogi ewakuacyjnej.
- Zbaczanie lub zawracanie z drogi ewakuacyjnej utrudnia sprawne prowadzenie ewakuacji i może spowodować panikę.
- Ściśle stosować się do poleceń kierownictwa akcji.