Alarmowanie Ochotniczych Straży Pożarnych: Przepisy i Praktyka

Kwestia alarmowania Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) to temat budzący wiele dyskusji, zwłaszcza w kontekście podstaw prawnych i efektywności stosowanych metod. Wiele jednostek OSP, borykając się z problemami w powiadamianiu, poszukuje jasnych przepisów określających zasady używania syren alarmowych czy innych systemów. Analiza obowiązujących regulacji oraz doświadczeń z praktyki pozwala na zrozumienie złożoności tego zagadnienia.

Podstawy Prawne Systemów Alarmowania

Poszukując jednoznacznych przepisów regulujących sposób alarmowania OSP, często okazuje się, że bezpośrednich zapisów dotyczących konkretnej formy (np. syreny, pagery, telefon) brak. Istnieją jednak ogólne wytyczne i rozporządzenia, które pośrednio lub bezpośrednio wpływają na ten obszar.

Rozporządzenia dotyczące sygnałów alarmowych

• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2013 r. w sprawie systemów wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu oraz właściwości organów w tych sprawach (nie znaleziono nigdzie w przepisach żadnego zapisu o tym, jak ma być alarmowana OSP - syreną, pagerami, telefonicznie). Warto zaznaczyć, że w kontekście tego rozporządzenia, sygnał ciągły jest już zajęty przez Obrony Cywilnej, co wpływa na charakter sygnałów alarmowych używanych przez OSP.

• Nowe Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 marca 2024 r., opublikowane w Dzienniku Ustaw, określa sygnały alarmowe i komunikaty ostrzegawcze obowiązujące na terenie Polski. Nowe regulacje zostały przygotowane i ogłoszone na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. Zwiększa ono liczbę przesłanek umożliwiających uruchomienie Krajowego Systemu Wykrywania Skażeń i Alarmowania (KSWSiA). Dodano wprowadzenie środka reagowania kryzysowego NATO lub wystąpienie zdarzeń oddziałujących na obszar więcej niż jednego województwa i zagrażających życiu lub zdrowiu osób jako przesłanki do jego uruchomienia. Rozporządzenie określa również instytucje i podmioty odpowiedzialne za przeprowadzenie ćwiczeń i treningów KSWSiA oraz regulację dotyczącą ustanowienia „Planu współdziałania jednostek organizacyjnych wchodzących w skład jednolitego KSWSiA”. Plan ten ma zawierać uzgodnione przez podmioty tworzące system procedury współdziałania organów i jednostek organizacyjnych. To rozporządzenie definiuje również słowne zapowiedzi alarmów i ich odwołania:

  • Ogłoszenie alarmu: Powtarzana trzykrotnie zapowiedź słowna: „Uwaga! Uwaga! Uwaga! Ogłaszam alarm (podać przyczynę, rodzaj alarmu itp.)”.
  • Odwołanie alarmu: Powtarzana trzykrotnie zapowiedź słowna: „Uwaga! Uwaga! Uwaga! Odwołuję alarm (podać przyczynę, rodzaj alarmu itp.)”.
  • Uprzedzenie o zagrożeniu skażeniami: Powtarzana trzykrotnie zapowiedź słowna: „Uwaga! Uwaga! Osoby znajdujące się na terenie ………………….…. około godz. …… min. …………... może nastąpić skażenie ………………………………….... (podać rodzaj skażenia) w kierunku ……………………….”.
  • Odwołanie uprzedzenia o zagrożeniu: Powtarzana trzykrotnie zapowiedź słowna: „Uwaga! Uwaga! Odwołuję uprzedzenie o zagrożeniu ………………………….”.

Wymóg "Skutecznego Systemu Powiadamiania"

Jedyny zapis, który często jest przywoływany w kontekście alarmowania OSP, to wymóg posiadania "skutecznego systemu powiadamiania", co znajduje się np. w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu i sposobu prowadzenia szkoleń z zakresu ratownictwa w OSP. To sformułowanie jest dość ogólne i nie precyzuje konkretnych technicznych rozwiązań.

W praktyce lokalnie stosuje się różne konfiguracje sygnałów syreny, np. trzy sygnały syreną trwające 30 sekund każdy z przerwą 5 sekund, albo dwa sygnały oznaczające zbiórkę, a trzy alarm. Jednakże, brakuje jednolitej, ustawowej podstawy prawnej dla tych konkretnych konfiguracji sygnałów używanych wyłącznie do alarmowania OSP.

Procedury Dysponowania Jednostek OSP

Kluczową rolę w procesie dysponowania jednostek OSP odgrywają Stanowiska Kierowania Komendantów Miejskich/Powiatowych Państwowej Straży Pożarnej (SK KM/PSP). Dyżurny po odebraniu zgłoszenia rozpatruje, w którym rejonie nastąpiło zdarzenie i która jednostka pożarnicza wyposażona w odpowiedni i specjalistyczny sprzęt ma najbliżej do miejsca zgłoszenia interwencji.

Zasady dysponowania

• Każda jednostka PSP, OSP (KSRG powiat, spoza KSRG gmina) ma przydzielony swój teren działania po to, aby zaoszczędzić na czasie dotarcia do miejsca zdarzenia (nie dotyczy to przypadków wspierania innych jednostek pożarniczych podczas akcji).
• Na SK znajdują się też „Karty dojazdu do miejscowości”, gdzie zawarte są informacje dotyczące dysponowania jednostek I rzutowych i II rzutowych PSP i OSP do zdarzeń.
• Dyżurny PSK ma obowiązek poinformować OSP o zdarzeniach występujących na terenie jej działania.
• Jednostka OSP ma obowiązek zgłosić wyjazd do zdarzenia.

Komunikacja i zgłaszanie zdarzeń

Ważne jest, aby strażacy z OSP, zgłaszając się do Straży Pożarnej, podawali wszystkie niezbędne informacje, a po usłyszeniu, że zgłoszenie zostało przyjęte (lub że już wcześniej ktoś inny zgłosił), informowali, że są strażakiem z OSP i mogą wyjechać w razie potrzeby do tego zdarzenia. To może zwiększyć szansę na zadysponowanie jednostki. Telefon alarmowy do Straży Pożarnej to nadal 998, który działa zarówno ze stacjonarnego, jak i z komórki, i jest najprostszym sposobem kontaktu z M/PSK. Numer 112 również działa, ale w różnych powiatach jest różnie zorganizowany, często połączenia odbierają różne służby.

Wyzwania i Rozwiązywanie Problemów

W praktyce często pojawiają się problemy z dysponowaniem OSP, gdzie pomimo odpowiedniego wyposażenia i krótszego czasu dojazdu, jednostki te nie są alarmowane. Może to prowadzić do frustracji wśród strażaków i niezrozumienia ze strony lokalnej społeczności.

Postępowanie w przypadku braku dysponowania

Jeśli jednostka OSP pomimo spełniania kryteriów nie jest dysponowana, istnieją ścieżki działania:

• Pismo do Komendanta Miejskiego/Powiatowego PSP: Naczelnik Jednostki Operacyjno-Technicznej (JOT) lub OSP może napisać pismo do KM, zgodnie z rozporządzeniem, z wyjaśnieniem sytuacji, gdzie do usunięcia zdarzeń na terenie działania jednostki nie zadysponowano jej, pomimo krótszego czasu dojazdu i odpowiedniego wyposażenia. W piśmie warto podać konkretne przykłady pożarów lub miejscowych zagrożeń, gdzie powstały straty, było zagrożenie dla ludzi, zwierząt lub mienia, z podaniem dat. Pismo należy złożyć w sekretariacie z potwierdzeniem oraz do wiadomości dla Burmistrza/Wójta, Prezesa ZOG ZOSP RP oraz Komendanta Wojewódzkiego.

• Decyzja administracyjna: W przypadku, gdy Burmistrz Miasta uważa, że alarmowanie powinno odbywać się w inny sposób, należy poczekać na pismo od Burmistrza, które w tym przypadku musi być decyzją administracyjną (zgodnie z art. 107 Kodeksu Postępowania Administracyjnego). Taka decyzja musi posiadać podstawę prawną, uzasadnienie oraz sposób odwołania.

• Rozmowa z dowódcami zmian i dyspozytorami: Często najskuteczniejszym rozwiązaniem jest spokojna, rzeczowa rozmowa z dowódcami zmian w JRG oraz dyspozytorami. Przedstawienie swojego punktu widzenia i argumentów, podkreślając współpracę i wzajemny szacunek, może przynieść pozytywne efekty. Zaufanie jest jedną z najważniejszych spraw w działalności strażackiej.

Rola OSP w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym

Jednostki OSP, zwłaszcza te włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), posiadają często dobry czas wyjazdów, wyszkolonych ratowników, oraz sprzęt ratownictwa drogowego, torby R1, aparaty powietrzne. Regularne ćwiczenia pod fachowym okiem zapewniają wysoki poziom działań. W wielu przypadkach to OSP dociera na miejsce zdarzenia szybciej niż JRG, zwłaszcza w dalszych rejonach gminy.

Współpraca i szacunek między PSP a OSP są kluczowe. Ważne jest, aby nie reagować emocjonalnie na trudności, lecz spokojnie i rzetelnie wykonywać swoje obowiązki. Cierpliwość, wytrwałość i wyrozumiałość są potrzebne z obu stron, by zapewnić skuteczność działań ratowniczych dla dobra innych.

tags: #alarmowanie #osp #rozporzadzenie