Współczesne zmiany klimatyczne prowadzą do zwiększonej częstotliwości i intensywności pożarów lasów na całym świecie. Zjawisko to ma istotny wpływ na społeczeństwo oraz środowisko, co wymusza stosowanie zaawansowanych metod detekcji i analizy, w tym danych dostarczanych przez satelity.
Rola teledetekcji w badaniu pożarów
Do monitorowania pożarów oraz szacowania zmian następujących po nich z powodzeniem wykorzystuje się dane teledetekcyjne. Centrum Teledetekcji IGiK już w latach 90-tych zainicjowało badania zagrożeń pożarowych z wykorzystaniem zdjęć satelitarnych. Doświadczenie badawcze w tym zakresie obejmuje:
- Szacowanie zagrożenia wystąpienia pożaru.
- Określenie miejsca wybuchu pożaru.
- Analizę zasięgów i intensywności ognia.
- Szybkość odradzania się szaty roślinnej po spaleniu.
W detekcji pożarów wykorzystywane są wskaźniki obliczane w oparciu o wybrane kanały spektralne. Zaprezentowane zobrazowania satelitarne często wykonuje się w kompozycji barw nierzeczywistych (pasma 12, 8A, 4). Szczególnie użyteczne są pasma krótkofalowe w podczerwieni (SWIR - Short-Wave InfraRed), które pozwalają na identyfikację świeżo spalonej ziemi oraz oszacowanie zawartości wody w roślinach i glebie.
Globalne i regionalne wyzwania pożarowe
Analiza danych satelitarnych, w tym zasobów dostarczanych przez europejskie satelity Sentinel, pozwala lepiej zrozumieć złożony charakter czynników wpływających na rozprzestrzenianie się ognia. Przykładem są ekstremalne zjawiska, takie jak pożary w Kalifornii, gdzie w 2020 roku odnotowano rekordowe temperatury powietrza, sięgające 49,4 stopnia Celsjusza, oraz ekstremalnie niską wilgotność.
W odpowiedzi na zaostrzający się problem letnich pożarów w Europie, polscy naukowcy opracowali narzędzia umożliwiające wgląd w to zjawisko. System prezentujący wyniki, opracowany w Zakładzie Teledetekcji Satelitarnej Centrum Meteorologicznej Osłony Kraju, pozwala na monitorowanie zagrożenia pożarowego w takich krajach jak Polska, Grecja, Turcja czy Włochy.
Dane naukowe i działania na poziomie unijnym
Zjawisko pożarów stało się na tyle istotne, że na poziomie unijnym prowadzone są zaawansowane analizy, takie jak raport State of Wildfires 2023-2024. Dokument ten łączy najnowsze doniesienia naukowe i dostarcza kluczowych spostrzeżeń dla decydentów oraz służb ratowniczych.
| Aspekt | Dane |
|---|---|
| Powierzchnia spalonych lasów (sezon 2023-2024) | 3,9×10^6 km2 |
| Wzrost emisji węgla względem średniej | 16% |
| Wydatki na usługi przeciwpożarowe w 27 krajach UE (2022) | 37,8 mld euro |
W ramach programu RescEU podjęto decyzję o produkcji nowych samolotów pożarniczych, ponieważ ryzyko pożarów, zgodnie z prognozami Komisji Europejskiej, będzie w dalszym ciągu wzrastać. Koszty publiczne związane z przeciwdziałaniem ekstremalnym zjawiskom pogodowym, w tym pożarom, wykazują tendencję wzrostową, co czyni precyzyjne monitorowanie satelitarne niezbędnym elementem zarządzania kryzysowego.