Ospa wietrzna (Varicella) to choroba wirusowa wywoływana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (Varicella-zoster virus - VZV), znany również jako ludzki herpeswirus typu 3 (HHV-3). Jest to wysoce zaraźliwa choroba zakaźna, która najczęściej dotyka dzieci, przebiegając zazwyczaj w sposób samoograniczający się i łagodny.
Charakterystyka ospy wietrznej
Wirus przenosi się drogą kropelkową - wraz z wdychanym powietrzem przez spojówki lub błonę śluzową nosa i ust. Okres wylęgania choroby wynosi od 10 do 21 dni. Charakterystycznym objawem jest swędząca wysypka, która pojawia się w trzech lub więcej rzutach w ciągu kilku dni. Każda zmiana rozwija się w ciągu 24 godzin - od plamki, przez grudkę, pęcherzyk i krostę, aż po strup.
Choroba zazwyczaj rozpoczyna się gorączką (37-40°C) oraz ogólnym złym samopoczuciem. Choć powikłania zdarzają się rzadko (np. zapalenie mózgu u 1 na 4000 dzieci), u osób z niedoborami odporności przebieg choroby może być ciężki, a nawet zagrażający życiu.
Reaktywacja wirusa: półpasiec
Po przebyciu ospy wirus VZV pozostaje w organizmie w stanie uśpienia, ukryty w zwojach nerwowych. Wiele lat po infekcji pierwotnej może dojść do jego reaktywacji, co objawia się jako półpasiec (Herpes zoster). Sprzyjają temu czynniki obniżające odporność, takie jak:
- stres i przemęczenie,
- urazy,
- starzenie się organizmu,
- przyjmowanie leków immunosupresyjnych.
Reaktywacja wirusa najczęściej powoduje bardzo bolesną, jednostronną wysypkę pęcherzową. Mogą wystąpić również poważniejsze powikłania, takie jak zapalenie rogówki czy zespół Ramsaya-Hunta (porażenie twarzy lub osłabienie słuchu).
Diagnostyka serologiczna: IgG oraz IgM
Badania serologiczne pozwalają ocenić stan immunologiczny pacjenta oraz wykryć świeże zakażenie. Diagnostyka opiera się na oznaczeniu przeciwciał w surowicy krwi żylnej.
Przeciwciała w klasie IgG
Badanie przeciwciał klasy IgG służy do weryfikacji statusu odporności. Wynik dodatni świadczy o przebyciu zakażenia w przeszłości lub skuteczności szczepienia. Przeciwciała te utrzymują się w organizmie przez całe życie i zapewniają długotrwałą ochronę.
Zaleca się je wykonać w celu:
- oceny skuteczności szczepienia,
- oceny ryzyka aktywacji infekcji u osób nieszczepionych po kontakcie z chorym,
- weryfikacji przebytej infekcji u kobiet planujących ciążę oraz pracowników ochrony zdrowia.
Przeciwciała w klasie IgM
Badanie przeciwciał klasy IgM jest wykorzystywane w diagnostyce świeżego zakażenia oraz w ocenie reaktywacji wirusa. Odpowiedź IgM można wykryć około 7 dni po zakażeniu, a szczyt stężenia osiąga ona po 14-21 dniach. Uwaga: test nie powinien być wykonywany zbyt późno (największą wartość diagnostyczną ma w pierwszych dniach choroby).
Ospa wietrzna w ciąży
Kontakt z ospą wietrzną u kobiet w ciąży jest sytuacją wymagającą konsultacji z lekarzem prowadzącym. Infekcja nabyta w pierwszej połowie ciąży może przenieść się przez łożysko na płód, powodując wrodzoną ospę wietrzną. Z kolei ospa okołoporodowa (występująca 5 dni przed porodem lub 48 godzin po nim) jest groźna dla noworodka.
W przypadku braku odporności u kobiet planujących ciążę, zaleca się szczepienie ochronne. Szczepienie jest bezpieczne i możliwe również po porodzie.
| Klasa przeciwciał | Zastosowanie kliniczne |
|---|---|
| IgG | Potwierdzenie odporności (przebyta choroba/szczepienie) |
| IgM | Diagnostyka świeżego zakażenia lub reaktywacji |