Normy i Badanie Obuwia Strażackiego

Działania ratowniczo-gaśnicze obejmują szerokie spektrum zagrożeń mechanicznych, biologicznych i cieplnych. Z tego powodu strażak musi stosować odpowiednie, profesjonalne środki ochrony indywidualnej, w tym specjalistyczne obuwie. Obecnie większość modeli butów dopuszczonych do stosowania w ochronie przeciwpożarowej posiada wewnątrz wkładkę z membrany wodoszczelnej paroprzepuszczalnej, która skutecznie zabezpiecza stopy strażaków.

Obuwie Strażackie a Norma EN 15090

Główną normą, jaką powinny spełniać buty strażackie, jest norma EN 15090. Określa ona wymagania dla specjalnego obuwia używanego podczas akcji ratowniczo-gaśniczych.

Klasyfikacja typów obuwia według EN 15090:2006

Zgodnie z normą EN 15090:2006, obuwie strażackie może być zaklasyfikowane do jednego z trzech typów:

• Typ 1: Przeznaczony do działania na zewnątrz, podczas ogólnych akcji ratowniczych i gaszenia pożarów paliw roślinnych (np. lasy, zboża, uprawy, trawy lub pola uprawne). Ten typ nie zapewnia ochrony palców ani ochrony przed zagrożeniami chemicznymi.
• Typ 2: Odpowiedni do działań ratowniczych przy pożarach, gaszenia pożaru i ochrony mienia w budynkach, zamkniętych obiektach, pojazdach, pojemnikach lub podobnych obiektach objętych pożarem lub sytuacją zagrożenia. Wymagana jest ochrona przed przebiciem i ochrona palców, jednak bez ochrony przed zagrożeniami chemicznymi. Obejmuje wszystkie rodzaje ryzyka dla Typu 1.
• Typ 3: Stosowany w sytuacjach zagrożeń związanych z materiałami niebezpiecznymi, w tym uwolnienia lub możliwości uwolnienia niebezpiecznych środków chemicznych do otoczenia, które mogą powodować utratę życia, urazy osób albo zniszczenie mienia lub środowiska. Obejmuje wszystkie rodzaje ryzyka dla Typu 2.

Wymagania dodatkowe normy EN 15090

Norma EN 15090:2006, poza bezpośrednim odwołaniem do norm EN ISO 20344:2004 i EN ISO 20345:2004, uzupełnia wymagania i metody badań o te, które dotyczą odporności obuwia na płomień (czas następczego spalania płomieniowego i czas następczego żarzenia wierzchu i podeszwy) oraz ciepło promieniowania (czas przenoszenia ciepła przez wierzch, po poddaniu go działaniu strumienia cieplnego). Określa również wymagania dotyczące niszczenia obuwia.

Rodzaje i Budowa Obuwia Ochronnego dla Strażaków

Obuwie strażackie wykonywane jest z różnych materiałów i w różnych konstrukcjach, aby sprostać wymaganiom specyficznym dla służby. Obuwie gumowe cechuje całkowita ochrona przed wodą i jest wykonane z trudnopalnych mieszanek gumowych, nałożonych na splot tkanin bawełniano-poliestrowych. Standardowym dodatkiem butów gumowych specjalnych jest tzw. skarpeta, wykonana z tkaniny bawełnianej. Obuwie skórzane, którego wierzchnia warstwa wykonana jest najczęściej z naturalnej skóry bydlęcej, jest specjalnie przygotowane, aby uzyskać właściwości trudnopalne oraz wodoodporne. Pomimo apretury wodoodpornej, dodatkowo stosuje się również membrany.

Główną cechą butów na "zamki" jest bardzo dobra ochrona przed skręceniem stawu skokowego, ze względu na optymalne dopasowanie do nogi i stopy. Dopasowanie odbywa się za pomocą sznurowadeł umieszczonych przy zamku błyskawicznym lub, w najnowszych konstrukcjach, za pomocą ściąganych sznurków.

Podstawowe kategorie obuwia ochronnego

Obuwie najczęściej chroni przed kilkoma rodzajami zagrożeń jednocześnie. Stopień ochrony zależy od materiałów, konstrukcji i wyposażenia w elementy dodatkowe, takie jak podnoski, wkładki antyprzebiciowe, ochrony śródstopia czy kostki. Ze względu na poziom zagrożeń, przed którymi obuwie powinno chronić, został unormowany podział na obuwie bezpieczne, ochronne i zawodowe. Definicje i wymagania dla nich, w odniesieniu do normy EN 20344, określono w normach PN-EN ISO 20345:2007, PN-EN ISO 20346:2007 i PN-EN ISO 20347:2007:

• Obuwie bezpieczne (S - safety): Według PN-EN ISO 20345:2007, obuwie to posiada cechy ochronne, chroniące użytkownika przed urazami. Wyposażone jest w podnoski bezpieczne, które zapewniają ochronę przed uderzeniem z energią co najmniej 200 J i przed ściskaniem pod obciążeniem co najmniej 15 kN.
• Obuwie ochronne (P - protective): Według PN-EN ISO 20346:2007, posiada cechy ochronne, włącznie z ochroną palców stopy za pomocą podnosków bezpieczeństwa, których wytrzymałość jest badana przy uderzeniu z energią 100 J i ściskaniu przy użyciu siły 10 kN.
• Obuwie zawodowe (O - occupational): Według PN-EN ISO 20347:2007, posiada cechy ochronne, przeznaczone do ochrony przed urazami, które mogą wystąpić w czasie wypadku w miejscach pracy, gdzie nie jest wymagana ochrona palców stopy za pomocą podnosków. Często określane jest jako obuwie robocze.

Klasyfikacja materiałowa i konstrukcyjna obuwia

Wszystkie rodzaje obuwia o cechach ochronnych, ze względu na rodzaj zastosowanego materiału i technologię wytwarzania, można podzielić na:

• Klasyfikację I: Obuwie wykonane ze skóry i innych materiałów, z wyłączeniem obuwia całogumowego lub całotworzywowego.
• Klasyfikację II: Obuwie całogumowe (całkowicie wulkanizowane) lub całotworzywowe (całkowicie formowane).

Dostępne konstrukcje obuwia Klasyfikacji I oraz II to:

• Typ A: obuwie z niską cholewą (półbuty)
• Typ B: trzewik
• Typ C: obuwie do połowy łydki (buty)
• Typ D: obuwie do kolana
• Typ E: obuwie z cholewką powyżej kolana (z przedłużoną cholewką)

Zmiany w Normie EN ISO 20345:2022 i Odporność na Przebicie

W ostatnim czasie wprowadzono istotne zmiany w normie EN ISO 20345. Wszystkie modele obuwia bezpiecznego muszą być zgodne z normami i certyfikatami EN oraz wymogami określonymi w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425. Obuwie bezpieczne wprowadzone na rynek po 30 marca 2023 roku powinno być certyfikowane zgodnie z nową normą EN ISO 20345:2022. Wyjątek stanowi obuwie ochronne już znajdujące się na rynku, którego certyfikat jest nadal ważny (do 5 lat od daty wydania).

Ewolucja wymagań podstawowych i antypoślizgowych (kategoria SB, SR)

Wymagania podstawowe kategorii SB obejmują parametry podnoska (odporność na uderzenie 200J i zgniecenie 15kN), materiał wykonania, ergonomię i komfort użytkowania. W nowej wersji certyfikowanej normy EN ISO 20345 usunięto oznaczenia SRA, SRB i SRC dla antypoślizgowości. Testy antypoślizgowe podobne do SRA zostały uznane za podstawowy wymóg certyfikacji i nie ma potrzeby oznaczania tego na produkcie. Oznacza to, że aby but ochronny spełniał podstawowe wymogi (kategoria SB), musi zdać test tożsamy z dawnym SRA. Wyjątek stanowią buty specjalnego przeznaczenia do nietypowych powierzchni. Oprócz obligatoryjnego testu na antypoślizgowość, możliwe jest wykonanie dodatkowych badań - SR, co oznacza pomyślne przejście testu na podłodze z płytek ceramicznych nasączonej gliceryną.

Nowe właściwości i testy w EN ISO 20345:2022

Nowa norma wprowadza także inne ważne zmiany:

• Wodoodporność: Obuwie z oznaczeniem S2 i S3 według dotychczasowej normy posiadało hydrofobową cholewkę (WRU). Nowe podejście testuje cały produkt, a nie tylko materiał, uwzględniając na przykład wodoszczelność szwów.
• Przyczepność do drabiny: Nowością dla obuwia bezpiecznego jest badanie przyczepności do drabiny. Wcześniej testy tego typu były wykonywane tylko w odniesieniu do obuwia profesjonalnego przeznaczonego stricte dla strażaków.
• Odporność na ścieranie: Wprowadzono odporność materiału noska na ścieranie SC (minimum 8000 cykli tarcia).

Szczegółowe wymagania dotyczące odporności na przebicie

Jedną z najważniejszych zmian jest nowy sposób testowania wymagań dotyczących podeszwy pod kątem odporności na przebicie. Dotychczas każde obuwie z wkładką antyprzebiciową testowano z użyciem gwoździa o średnicy 4,5 mm i posiadało oznaczenie P, niezależnie od materiału wkładki. Nowa norma EN ISO 20345:2022 wprowadziła nowe typy odporności na perforację, rozróżniając rodzaj wkładki i średnicę gwoździa testowego:

• W kategorii S1 (gdzie ochrona przed przebiciem jest opcjonalna) pojawiły się oznaczenia:
  • S1P: S1 + metalowa wkładka antyprzebiciowa (gwóźdź testowy śr. 4,5 mm)
  • S1PL: S1 + niemetalowa wkładka antyprzebiciowa (gwóźdź testowy śr. 4,5 mm)
  • S1PS: S1 + niemetalowa wkładka antyprzebiciowa (gwóźdź testowy śr. 3 mm)
• W przypadku klas ochrony, które z definicji posiadają wkładkę antyprzebiciową (np. S3), zapis odporności na perforację wygląda następująco:
  • S3P: S3 + metalowa wkładka antyprzebiciowa (gwóźdź testowy śr. 4,5 mm)
  • S3L: S3 + niemetalowa wkładka antyprzebiciowa (gwóźdź testowy śr. 4,5 mm)
  • S3S: S3 + niemetalowa wkładka antyprzebiciowa (gwóźdź testowy śr. 3 mm)

Poniższa tabela przedstawia porównanie klas ochrony obuwia według starej i nowej normy, z uwzględnieniem zmian w zakresie odporności na przebicie:

Inne Specjalistyczne Wymagania dla Obuwia Ochronnego

Obuwie bezpieczne odporne na przecięcie piłą łańcuchową

Obuwie bezpieczne odporne na przecięcie piłą łańcuchową powinno być klasyfikowane zgodnie z normą EN 20345. Odpowiednie zabezpieczenie chroniące przed przecięciem pilarką może być wyposażone zarówno w obuwiu klasy I (wykonane ze skóry), jak i klasy II (całogumowe/wulkanizowane oraz całotworzywowe/całkowicie formowane), z wykluczeniem modeli z niską cholewą (półbut) oraz trzewik (modele A i B). Zgodnie z normą EN 17249, dla obuwia tego typu obligatoryjny jest ciągły obszar ochronny, obejmujący bezpieczny podnosek, przyszwę, język (o ile występuje) oraz część cholewy. Należy pamiętać, że żaden środek ochrony osobistej nie zapewnia 100% ochrony przed przecięciem ręczną piłą łańcuchową, jednak możliwe jest opracowanie wyrobu, który zapewnia określony stopień ochrony.

Obuwie elektroizolacyjne

Obuwie elektroizolacyjne, zgodnie z normą EN 50321, to obuwie chroniące osobę przed porażeniem elektrycznym poprzez zapobieganie przepływowi prądu rażenia przez ciało człowieka, przez stopy. Badania takiego obuwia obejmują badanie napięciowe (doprowadzenie określonej wartości napięcia probierczego i utrzymywanie jej przez określony czas) oraz badanie wytrzymałości elektrycznej. W celu zachowania spójności pomiarowej, laboratoria wykonujące badania okresowe obuwia elektroizolacyjnego powinny stosować przyrządy pomiarowe z ważnymi świadectwami wzorcowania, w tym wzorcować układ pomiarowy wysokiego napięcia i miliamperomierz do pomiaru prądu upływu.

Polskie Prawodawstwo Dotyczące Obuwia Strażackiego

Rodzime prawodawstwo w odniesieniu do obuwia strażackiego ogranicza się zasadniczo do dwóch aktów:

• Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania.
• Zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej Nr 9 z dnia 5 lutego 2007 r. w sprawie wzorców oraz szczegółowych wymagań, cech technicznych i jakościowych przedmiotów umundurowania, odzieży specjalnej i środków ochrony indywidualnej użytkowanych w Państwowej Straży Pożarnej.

Zgodnie z tymi przepisami, buty strażackie powinny być wykonane z gumy lub skóry jako buty typu 2 lub 3, zgodnie z punktem 4.3 normy PN-EN 15090. Buty strażackie specjalne powinny być wykonane z gumy lub skóry w kolorze czarnym. Buty sznurowane powinny być wykonane jako typu C, a buty wsuwane jako typu C lub D.

tags: #badanie #przebijania #buty #strazackie