Odzież strażacka stanowi kluczowy element wyposażenia każdego ratownika, zapewniając ochronę przed szerokim spektrum zagrożeń występujących podczas akcji ratowniczo-gaśniczych. Jej zadaniem jest zabezpieczenie strażaka przed czynnikami zewnętrznymi, takimi jak woda, deszcz, śnieg, a także przed działaniem wysokiej temperatury i płomieniami. Różnorodność działań ratowniczych wymusza stosowanie specjalistycznych ubrań, dostosowanych do konkretnych warunków i poziomu zagrożenia.
Klasyfikacja Odzieży Specjalnej
Zasadnicze przedmioty odzieży specjalnej są precyzyjnie określone w rozporządzeniach mundurowych, a ich wzory szczegółowo opisane w załącznikach.
Ubranie Koszarowe i dla Kadry Dowódczo-Sztabowej
Wśród podstawowych elementów odzieży specjalnej wymienia się:
- ubranie koszarowe;
- ubranie dla kadry dowódczo-sztabowej;
- obuwie koszarowe;
- buty dla kadry dowódczo-sztabowej.
Ubranie koszarowe, często wykonane z bawełny lub materiałów podobnych, służy do codziennego użytku w jednostce oraz jako warstwa pod ubraniem specjalnym.
Ubrania Specjalistyczne
W zależności od intensywności zagrożenia termicznego, wyróżnia się kilka typów ubrań specjalistycznych:
-
Ubrania lekkie
Służą do ochrony przed promieniowaniem cieplnym. Wykonane są z materiałów takich jak bawełna, tkanina szklana lub tkanina azbestowa.
-
Ubrania średnie (zbliżeniowe)
Chronią przed intensywnym promieniowaniem cieplnym i krótkotrwałym zetknięciem z ogniem. Składają się z trzech warstw: zewnętrznej (metalizowana), środkowej (bawełna impregnowana przed promieniowaniem i zapaleniem) oraz wewnętrznej (bawełna).
-
Ubrania ciężkie
Pozwalają na bezpośrednie zetknięcie z ogniem na czas około 60 sekund. Są to ubrania wielowarstwowe, z wymienialną warstwą zewnętrzną wykonaną z tkaniny szklanej, która charakteryzuje się dużą odpornością termiczną i mechaniczną.
-
Ubrania gazoszczelne
Mają budowę wielowarstwową (3-4 warstwy nośne i gazoszczelne). Określony czas pracy w takim ubraniu, mający wpływ na indywidualne możliwości psychofizyczne ratownika, wynosi od 18 do 30 minut.
Budowa i działanie samochodu pożarniczego GBA 2,5/16 - film szkoleniowy KGSP 1988
Materiały i Ich Właściwości
Materiały ognioodporne i izolacyjne
Ubranie specjalne, często nazywane Nomexem lub UPS, jest obowiązkowe podczas działań ratowniczo-gaśniczych. Do ochrony termicznej stosuje się różne materiały, w tym bawełnę, tkaniny szklane czy azbestowe. W kontekście izolacji termicznej ważną rolę odgrywają warstwy powietrza wewnątrz ubrania, które oddalają podszewkę od ciała strażaka, co zostało potwierdzone badaniami.
Materiały chroniące przed substancjami chemicznymi
W ubraniach gazoszczelnych wykorzystuje się specjalne materiały, takie jak:
-
Butyl - Wykazuje dobrą odporność chemiczną na działanie środków utleniających, kwasów, zasad i ozonu. Właściwości utrzymuje w zakresie temperatur od -30 do +120°C. Jego wydłużenie wynosi około 60%, wytrzymałość mechaniczna od 5 do 21 MPa, a ciężar jednostkowy 0,9 g/cm³.
-
PCV (miękki polichlorek winylu) - Posiada najmniejszą odporność spośród wymienionych elastomerów, ale jego odporność mechaniczna jest porównywalna z innymi kauczukami syntetycznymi. Wydłużalność wynosi około 300%, a zakres temperatur pracy to -20 do +70°C.
Splot Rip Stop
W odniesieniu do materiałów, warto wspomnieć o Rip Stop - jest to technika splotu materiału, która zapobiega jego rozdarciu, co zwiększa trwałość i funkcjonalność odzieży ochronnej.
Co nosić pod Ubraniem Bojowym? Kwestie Bezpieczeństwa i Komfortu
Kwestia tego, co strażak powinien nosić pod ubraniem bojowym (specjalnym), budzi wiele dyskusji. Ważne jest, aby zrozumieć, że parametry ochronne odzieży strażackiej badane są na "gołe ciało".
Rola warstw powietrznych i izolacji
Warstwy powietrza wytworzone wewnątrz ubrania specjalnego, a w szczególności oddalenie podszewki od ciała strażaka, pełnią funkcję izolacyjną i są kluczowe dla ochrony. Sama konstrukcja ubrania specjalnego ma być obszerna, a nie obcisła - luźny krój jest zamierzony. Zakładanie dresów, koszarówek czy polarów pod ubranie specjalne jest niebezpieczne, ponieważ może prowadzić do znaczącego przylegania warstw ochronnych do ciała, niwelując efekt izolacji.
Ryzyko poparzeń parą wodną
Jednym z największych zagrożeń przy stosowaniu nieodpowiednich warstw pod ubraniem specjalnym jest ryzyko poparzeń parą wodną. Bawełniane materiały, nasiąknięte potem, mogą nagrzać się i poparzyć strażaka, nawet jeśli samo ubranie specjalne nie uległo przepaleniu. Problemem jest również to, że Nomex nie wchłania potu, który spływając do butów, może być nieprzyjemny.
Zalety bielizny termoaktywnej
Wielu producentów ubrań oraz środowisko ekspertów zaleca stosowanie termoaktywnej, niepalnej i antystatycznej bielizny. Taka bielizna, oddychająca i odprowadzająca pot, znacząco redukuje ryzyko poparzeń parą wodną i zwiększa komfort termiczny. Niestety, w Polsce takie rozwiązania nie zawsze są standardowo przewidziane, a koszt specjalistycznej koszulki z długim rękawem to około 130 zł.
Wymogi dotyczące wyposażenia
W przepisach nie ma jednoznacznego zapisu, co ma być założone pod ubraniem specjalnym w trakcie akcji ratowniczej. Istnieje natomiast wykaz wyposażenia, w które strażak ma być zaopatrzony. Zgodnie z opracowaniami dotyczącymi zasad kontrolowania jednostek KSRG, wyposażenie w odzież specjalną, środki ochrony indywidualnej i ekwipunek osobisty obejmuje:
- Ubranie specjalne
- Ubranie koszarowe
- Rękawice specjalne
- Kominiarka
- Buty specjalne
- Hełm strażacki
- Uzbrojenie osobiste (pas bojowy lub szelki bezpieczeństwa, zatrzaśnik, toporek strażacki, podpinka)
- Latarka
- Maska do aparatu ODO
- Sygnalizator bezruchu
Kluczowa jest interpretacja zapisu: strażak ma być wyposażony w ubranie koszarowe, co nie oznacza, że musi je mieć zawsze założone pod ubraniem specjalnym podczas działań bojowych. Tak samo jak kierowca jest wyposażony w hełm, ale nie zawsze musi go zakładać podczas jazdy, czy kominiarka nie musi być na głowie, gdy ratownik jedzie do zalanej piwnicy.
Praktyczne aspekty dla OSP
Dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) kwestia ubierania się pod Nomex jest szczególnie ważna ze względu na szybki czas reakcji. Syrena alarmowa często zaskakuje strażaków OSP w trakcie codziennych czynności, a konieczność przebierania się w kompletną koszarówkę pod ubranie specjalne mogłaby prowadzić do straty cennego czasu i generować dodatkowe koszty dla często niedoinwestowanych jednostek.
Pozostałe Elementy Wyposażenia Osobistego
Oprócz odzieży, w skład uzbrojenia osobistego strażaka wchodzi także pas strażacki, który pełni funkcje zarówno użytkowe, jak i bezpieczeństwa.
