Ochotnicza Straż Pożarna w Kaliszu, jedna z najstarszych tego typu formacji w Królestwie Polskim, została powołana do życia w 1864 roku. Jej powstanie było odpowiedzią na rosnące zagrożenie pożarowe, z którym wcześniejsze, przymusowe formy ochrony przeciwpożarowej nie potrafiły sobie poradzić.
Początki i założyciele formacji
Założenie kaliskiej straży ogniowej zbiegło się w czasie z powstaniem styczniowym. Już we wrześniu 1863 roku wystosowano wezwanie do starszych zgromadzeń rzemieślniczych o sporządzenie list czeladzi, która miała stanowić pierwszą kadrę jednostki. Na samym początku organizacja dysponowała bardzo skromnym wyposażeniem: pięcioma starymi sikawkami, kilkoma hakami i drabinami przystawnymi.
Kluczową postacią w rozwoju młodej organizacji okazał się Robert Pusch, niemiecki kupiec i właściciel Hotelu Wiedeńskiego. Pusch przez długi czas zabiegał o utworzenie w Kaliszu Straży Pożarnej i to on oddał do dyspozycji strażaków dziedziniec swojego hotelu, gdzie organizowano szkolenia prowadzone przez specjalistów z Wrocławia. Pusch rozpoczął poczet komendantów, którzy dzięki swojej odpowiedzialności i umiejętności pozyskania środków na cele społeczne doprowadzili do rozwoju formacji.
Kadry i taktyka działań
Strażacy rekrutowali się głównie spośród rzemieślników: cieśli, murarzy, blacharzy, dekarzy i kominiarzy. Byli to ludzie, którzy znali się na konstrukcji budynków i byli wystarczająco odważni, aby w razie konieczności wspiąć się wysoko. Trafiali oni do oddziałów toporników. Ponieważ jednostka długo nie dysponowała odpowiednim sprzętem gaśniczym, podstawowymi czynnościami było odcinanie źródła ognia przez zrywanie dachów czy odciąganie płonących fragmentów budowli.
Architektura historycznej remizy
W 1887 roku organizacja otrzymała od zarządu miasta nową siedzibę przy Placu 1-go Maja (obecnie Nowy Rynek). Budynek został wzniesiony według projektu Józefa Chrzanowskiego, który nadał mu modny wówczas styl neogotycki. Obiekt łączył elementy architektury przemysłowej z reprezentacyjną, a jego wieżyczka służyła do obserwacji miasta i mieściła dzwon alarmowy.
Wewnątrz budynku znajdowała się stajnia dla koni niezbędnych do transportu sprzętu. Zwierzęta te były tak zżyte ze swoją „profesją”, że gdy tylko usłyszały sygnał alarmowy, galopowały przed budynek, gdzie karnie czekały na zaprzęgnięcie do sikawek i beczkowozów. W reprezentacyjnej sali budynku wisiały portrety kolejnych komendantów, w tym Roberta Puscha.
Dramatyczne karty historii
Rok 1914 zapisał się jako czarna karta w historii miasta. Podczas ostrzału i podpaleń Kalisza przez wojska niemieckie, kaliscy strażacy wykazali się niezwykłym męstwem. Komendant Zygmunt Mrowiński wraz z prezydentem miasta Bronisławem Bukowińskim prowadzili pertraktacje z dowódcą niemieckim, majorem Preuskerem, by uzyskać zgodę na gaszenie płonącego miasta. W sierpniu 1914 roku strażacy przez wiele dni walczyli z żywiołem w niemal wyludnionym mieście.
Ewolucja i zmiany po II wojnie światowej
W 1949 roku, decyzją Miejskiej Rady Narodowej, Pogotowie Zawodowe przy OSP przemianowano na Miejską Zawodową Straż Pożarnię. Od tego momentu OSP stała się jednostką rezerwową, koncentrującą się na działalności prewencyjno-propagandowej. W 1973 roku, mimo dobrego stanu technicznego, historyczny budynek przy Nowym Rynku został rozebrany, co do dziś budzi niezadowolenie wśród mieszkańców Kalisza.
W ostatnich latach pojawiły się inicjatywy mające na celu upamiętnienie tej zasłużonej jednostki. W 2015 roku wydano monografię „Ochotnicza Straż Pożarna w Kaliszu 1864-2014”, będącą owocem pracy wielu historyków i regionalistów, która szczegółowo dokumentuje bogate dzieje kaliskich strażaków.