Ochotnicza Straż Pożarna w Będkowicach to jednostka o bogatej historii i współczesnym, wyspecjalizowanym profilu, ściśle związanym z unikalnym krajobrazem Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Od momentu swojego powstania w 1924 roku, OSP Będkowice nieustannie służy lokalnej społeczności, rozwijając się i dostosowując do nowych wyzwań, by skutecznie nieść pomoc w różnorodnych warunkach terenowych.
Początki i Fundamenty Jednostki
Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Będkowicach została powołana do życia w 1924 roku. Miejscowi pasjonaci historii odnaleźli archiwalne akta sprzed II wojny światowej, zdeponowane w Archiwum Państwowym w Kielcach, które potwierdzają rejestrację straży ogniowej w ówczesnej gminie Cianowice. Pismo do starosty w Olkuszu wskazuje, że będkowicka straż została zgłoszona do rejestru stowarzyszeń i związków właśnie w 1924 roku, co potwierdza jej stuletnią tradycję.
W ówczesnych czasach wiele zabudowań było drewnianych i krytych strzechą, co stanowiło ogromne zagrożenie pożarowe. Społeczność Będkowic, dzięki funduszom ze zbycia gromadzkich gruntów, przeznaczyła środki na zakup sikawki konnej, umundurowania i mosiężnych hełmów. Na czele 30-osobowej jednostki stanął wówczas Andrzej Papis.
W okresie międzywojennym wzniesiono pierwszą remizę, krytą dachówką, w której przechowywano zgromadzony sprzęt strażacki. Początek lat 70. XX wieku przyniósł zamysł budowy murowanej strażnicy, jednak ten plan nie powiódł się, co doprowadziło do stagnacji w rozwoju jednostki trwającej do końca lat 80. Zryw i odbudowa działalności przeciwpożarowej nastąpiły, gdy na czele OSP stanął prezes Jacek Gąska, potrafiący zgromadzić wokół siebie zarówno mieszkańców, jak i druhów.
Nowa Siedziba i Nowoczesne Wyposażenie
W 1993 roku wznowiono próbę wzniesienia murowanej strażnicy, która tym razem zakończyła się sukcesem. Pięć lat później, dokładnie 3 maja 1998 roku, nowa siedziba została oddana do użytku. W budynku remizy usytuowano również świetlicę i sklep, co podkreśliło jej rolę jako centrum lokalnej społeczności. Jednostce został nadany sztandar, a wkrótce potem do druhów trafił z Niemiec używany pojazd pożarniczy Mercedes TLF. W 2010 roku OSP Będkowice pozyskała specjalistyczny samochód terenowy Mercedes UNIMOG GBA.
Dzięki wsparciu finansowemu Urzędu Gminy Wielka Wieś, władz województwa małopolskiego oraz Komendy Miejskiej PSP w Krakowie, przeprowadzono modernizację budynku remizy. W ramach prac wymieniono oświetlenie, wyremontowano garaż, wymieniono całą stolarkę okienną, a także wykonano nową elewację, co znacząco podniosło funkcjonalność i estetykę obiektu.
Specjalizacja w Ratownictwie Wysokościowym
Położenie Będkowic na obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej, pomiędzy Doliną Będkowską a Doliną Kobylańską, nieopodal Ojcowskiego Parku Narodowego, predysponuje jednostkę do podnoszenia kwalifikacji w ratownictwie wysokościowym. To właśnie występowanie wielu skał do wspinaczki w tym regionie skłoniło strażaków do wyspecjalizowania się w pomocy osobom wspinającym się po okolicznych skałach.
Utworzenie Grupy Ratownictwa Wysokościowego (GRW)
W 2016 roku, podczas walnego zebrania sprawozdawczo-wyborczego, nowo wybrany zarząd OSP podjął uchwałę o utworzeniu Grupy Ratownictwa Wysokościowego OSP Będkowice. Pomysłodawcą utworzenia GRW był starszy aspirant Michał Krawczyk - Naczelnik OSP Będkowice, a jednocześnie funkcjonariusz KM PSP w Krakowie, pełniący służbę w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej nr 3 w Krakowie, przy której działa SGRWys „Kraków-3”. Od wielu lat Michał Krawczyk, będący ratownikiem wysokościowym, jest kluczową postacią w rozwoju tej specjalizacji. Jak podkreśla prezes Rafał Litewka, jednostki OSP coraz częściej specjalizują się w konkretnych kierunkach, a ratownictwo wysokościowe było naturalnym wyborem dla Będkowic, częściowo dzięki wsparciu i mentoringowi st. bryg. Krzysztofa Mendaka, byłego dowódcy JRG.
Obecnie Grupa Ratownictwa Wysokościowego OSP Będkowice liczy 11 wykwalifikowanych ratowników wysokościowych.
Ścianka Wspinaczkowa i Szkolenia
Dwa lata przed formalnym utworzeniem GRW, w remizie w Będkowicach oddano do użytku profesjonalną ściankę wspinaczkową. Pomysł jej powstania pojawił się podczas wspólnej akcji strażaków z Będkowic z aktywistami z Fundacji Wspierania Rozwoju Wspinaczki "Wspinka" przy sprzątaniu Doliny Będkowskiej. Ścianka, o szerokości 9 metrów u podstawy i wysokości 6,5 metra w najwyższym punkcie, stała się kluczowym obiektem do szkoleń i treningów. Koszt jej budowy przekroczył 32 tys. zł, z czego OSP Będkowice otrzymała refundację w wysokości 25 tys. zł z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW 2007-13).
Od 2016 roku rozpoczęły się intensywne ćwiczenia z ratownictwa wysokościowego, prowadzone przez st. asp. Michała Krawczyka. Obejmowały one kursy pierwszej pomocy, kurs techniczny, a także treningi na skałkach i zajęcia wspinaczkowe. Ratownicy ukończyli kurs KPP, a Komenda Miejska PSP w Krakowie przeprowadziła szkolenie w podstawowym zakresie. Wyposażenie Grupy Ratownictwa Wysokościowego, obejmujące specjalistyczny sprzęt, uprząż, liny i lonże, jest kosztowne, ale jednostka może liczyć na wsparcie finansowe Urzędu Gminy Wielka Wieś, a także angażuje własne fundusze.
#zostańwdomu i poćwicz - ratownictwo wysokościowe cz. 1
Działalność Społeczna i Udział w Życiu Gminy
Oprócz specjalistycznych działań ratowniczych, OSP Będkowice aktywnie uczestniczy w życiu lokalnej społeczności. Rocznie jednostka odnotowuje około 30 wyjazdów do akcji, z czego dużą część stanowią podpalenia traw. Strażacy angażują się również społecznie, uczestnicząc w uroczystościach kościelnych, piknikach rodzinnych, dożynkach oraz prowadząc akcje ekologiczne, takie jak "Sprzątanie Świata".
Szczególną dumą jednostki jest 12-osobowa Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza (MDP), z którą wiązane są wielkie nadzieje. Przykładem sukcesu jest Maciej Litewka, który zwyciężył w eliminacjach gminnych Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej, zajmując II miejsce na szczeblu powiatowym i plasując się w pierwszej dziesiątce na szczeblu wojewódzkim.
Obchody Stulecia OSP Będkowice
Wielkie świętowanie stulecia istnienia OSP Będkowice odbyło się w sobotę 3 maja. Obchody jubileuszu miały również rangę Gminnego Dnia Strażaka, gromadząc jednostki OSP z całej gminy Wielka Wieś. Uroczystości rozpoczęły się przemarszem pododdziałów, w skład którego weszły poczty sztandarowe, poczet flagowy, druhny i druhowie, którym towarzyszyła orkiestra dęta z Zielonek. Mszę świętą w intencji OSP Będkowice odprawił ks. proboszcz Zdzisław Targosz. Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. Wójt Gminy Wielka Wieś pan Tadeusz Wójtowicz, Przewodnicząca Rady Gminy pani Krystyna Sułko, przedstawiciele ZW OW ZOSP RP, PSP w Krakowie, oraz liczne delegacje samorządowe i społeczne.
Podczas okolicznościowych przemówień Prezes OSP Będkowice, druh Jacek Gąska, nakreślił krótki rys historyczny jednostki, wspominając o zasłużonych druhach. Oficjalną część uroczystości zakończyły krótkie występy artystyczne dzieci ze szkoły w Będkowicach oraz Zespołu Będkowianie. Pomimo niesprzyjającej pogody, uroczystość przebiegła sprawnie i uroczyście.
Odznaczenia i Pamięć
Jednostka OSP Będkowice została odznaczona przez Zarząd Główny ZOSP RP złotym medalem „Za zasługi dla pożarnictwa” oraz medalem „BENE MERENTIBUS” („Dobrze zasłużonym”) przez Stowarzyszenie Sokolica. Brązowym medalem „Za zasługi dla pożarnictwa” nadanym przez Zarząd Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP w Krakowie odznaczeni zostali Radna i Sołtys Będkowic pani Marzena Bień oraz Firma J.A.
Na pamiątkę stulecia, będkowicką remizę zdobi specjalna pamiątkowa tablica oraz symboliczny dzwon. Na tablicy zamieszczono napis:
W hołdzie strażakom założycielom oraz kontynuatorom działalności Ochotniczej Straży Pożarnej w Będkowicach w służbie Ojczyźnie i społeczeństwu w 100 rocznicę powstania OSP. "Bogu na chwałę, ludziom na ratunek".
Będkowice - Kontekst Historyczny i Geograficzny
Będkowice to niewielka wieś usytuowana w malowniczej Dolinie Będkowskiej na Wyżynie Olkuskiej, będącej częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Miejscowość leży w otulinie Ojcowskiego Parku Narodowego, na obszarze Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Wieś ma zwartą zabudowę o częściowo zachowanym tradycyjnym układzie w typie widlicy, gdzie uliczki zbiegają się w centrum, tworząc trapezoidalny plac nazywany przez mieszkańców „rynkiem”.
W pobliżu remizy OSP znajdują się kluczowe punkty wsi: niewielki kościół z wapiennego kamienia (ufundowany w latach trzydziestych XX wieku przez Czartoryskich) oraz budynek szkoły podstawowej. Wiele ulic Będkowic nosi historyczne nazwy związane z miejscami, do których prowadzą (Ogrody, Kopiec, Browar, Lisów, Okupniki, Boryń, Kawiory).
Przyroda i Atrakcje Turystyczne
Dnem doliny płynie rzeczka Będkówka, a w północno-zachodniej części miejscowości znajduje się pięciometrowy wodospad Szum, największy i jeden z najpiękniejszych na całej Jurze. Nad nim góruje dwudziestopięciometrowa skała zwana Iglicą. W pobliżu w dolinę wcina się dziewięćdziesięciometrowa skalna ściana wzniesienia zwanego Sokolicą, a niedaleko znajdują się również pięknie wkomponowane w krajobraz stawy rybne.
Okolice wsi obfitują w wysokie wapienne skały o fantastycznych formach, takie jak Czarcie Wrota, Brama Będkowska i Dupa Słonia. Na północny wschód od Będkowic znajduje się Jaskinia Nietoperzowa, mierząca ponad 300 metrów długości i udostępniona zwiedzającym, znana z bogatych znalezisk archeologicznych.
Będkowice są idealną bazą dla turystów i wspinaczy skałkowych. Zimą dno doliny staje się przepiękną trasą dla narciarstwa biegowego. Miejscowość znajduje się również przy wielu pieszych i rowerowych szlakach turystycznych.
Dawne Dzieje Będkowic
Pierwsza pisemna wzmianka na temat wsi pochodzi z 1329 roku, kiedy to Władysław Łokietek nadawał las „u Hutnicy” pod lokację sąsiedniej wsi Szklary. W XIV wieku Będkowice były podzielone między kilka drobnorycerskich rodzin, a ich liczba rosła - w latach 1397-1420 naliczono 30 dziedziców. Wywodzili się oni z co najmniej trzech różnych rodów herbowych: Przeginia, Baranie Rogi i Rak.
Pod koniec lat dwudziestych XVII wieku większość ziemi we wsi znalazła się w rękach Jana Panka Bzowskiego. W 1730 roku miejscowość została zakupiona przez Marię Józefę z Wesslów Sobieską, by w 1751 roku powrócić do rodziny Bzowskich. Ostatnim dziedzicem Będkowic z rodziny Bzowskich był Cyprian, młodszy syn Hiacynta Janoty Bzowskiego, którego grobowiec-kopiec (wraz z jego ojcem i starszym synem Kazimierzem) istnieje do dziś przy tzw. Kamyku.
W 1795 roku wieś weszła w skład Cesarstwa Austriackiego, a w 1809 roku włączono ją do Księstwa Warszawskiego. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego z 1815 roku Będkowice znalazły się w granicach Królestwa Kongresowego. W latach trzydziestych XX wieku posiadłość u podnóża skalistego zbocza Doliny Będkowskiej nabyli Lech Marian Rościszewski i jego żona Janina, którzy wybudowali willę „Szaniec”, służącą jako schronienie dla Żydów podczas II wojny światowej.
W 1982 roku w Będkowicach erygowano odrębną wspólnotę parafialną pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej. W 2004 roku uruchomiono połączenie autobusowe z Krakowem obsługiwane przez komunikację miejską.