Historia Berlina w połowie XX wieku jest nierozerwalnie związana z dynamicznymi zmianami na froncie wschodnim II wojny światowej oraz późniejszymi napięciami politycznymi okresu zimnej wojny. Kluczowe wydarzenia, takie jak radzieckie naloty odwetowe z 1941 roku, operacja berlińska z 1945 roku oraz blokada miasta w latach 1948-1949, ukształtowały losy stolicy Niemiec.
Radzieckie naloty na Berlin w 1941 roku
Po inwazji Niemiec na Związek Radziecki w czerwcu 1941 roku, Armia Czerwona doświadczała dotkliwych porażek. W nocy 22 lipca 1941 r. Luftwaffe przeprowadziła zmasowany nalot na Moskwę, w którym uczestniczyło prawie 200 samolotów. Mimo że nie udało się zniszczyć sowieckiej stolicy, mieszkańcy czuli się przygnębieni, a nad miastem zawisło widmo okupacji. W tej sytuacji kraj pilnie potrzebował sukcesu psychologicznego.
Admirał Nikołaj Kuzniecow zaproponował odwetowy nalot na stolicę Rzeszy. Jako bazę wybrano estońską wyspę Sarema, z której 7 sierpnia 1941 roku wystartowała grupa 15 sowieckich bombowców. Piloci, lecąc na dużej wysokości i korzystając z masek tlenowych, dotarli do Berlina w nocy 8 sierpnia. Niemieckie dowództwo, pewne bezpieczeństwa stolicy, zrezygnowało z zaciemnienia miasta, co ułatwiło bombardowanie dzielnicy przemysłowej i dworca kolejowego.
W dniach od 8 sierpnia do 4 września 1941 roku wykonano łącznie 36 nalotów. Choć straty materialne nie były porównywalne do tych, które dotknęły Moskwę, efekt psychologiczny był ogromny. Niemcy początkowo oskarżali Brytyjczyków o zrzucenie bomb, jednak 10 sierpnia gazeta „Prawda” oficjalnie potwierdziła radzieckie autorstwo operacji.
Wielkie operacje II wojny światowej Odc.4/6 Atak z powietrza
Operacja berlińska (1945 rok)
Dla Stalina zdobycie Berlina stanowiło kluczowy cel wojenny i propagandowy. Operacja ofensywna, przeprowadzona między 16 kwietnia a 2 maja 1945 roku, zaangażowała ogromne siły: 1 i 2 Front Białoruski oraz 1 Front Ukraiński.
Siły i przygotowania
Do zdobycia Berlina przygotowano bezprecedensowe środki:
- 2,5 mln żołnierzy (w tym 185 tys. żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego).
- 41 600 dział i moździerzy.
- 6250 czołgów i dział samobieżnych.
- 7500 samolotów.
Przeciwko nim stanęły wyczerpane siły niemieckie, liczące 767 tys. żołnierzy, wspomagane przez jednostki Volkssturmu i Hitlerjugend. Mimo zaciekłego oporu, m.in. na wzgórzach Seelow, przewaga Armii Czerwonej w artylerii i broni pancernej okazała się miażdżąca. Po okrążeniu miasta i ciężkich walkach ulicznych, obrońcy Berlina skapitulowali 2 maja 1945 roku.
Blokada Berlina (1948-1949)
Wraz z pogarszającymi się relacjami między Związkiem Radzieckim a aliantami zachodnimi, Berlin stał się areną sporów o przyszłość Niemiec. W nocy z 23 na 24 czerwca 1948 roku władze radzieckie zarządziły blokadę lądową zachodnich sektorów miasta.
W odpowiedzi mocarstwa zachodnie (USA i Wielka Brytania) zorganizowały most powietrzny (operacje Vittles oraz Plainfare). Przez blisko 11 miesięcy samoloty transportowe, takie jak Douglas C-54 Skymaster, dostarczały mieszkańcom węgiel i żywność. Łącznie przeprowadzono 278 228 lotów, transportując ponad 2,3 mln ton zaopatrzenia. Blokada zakończyła się fiaskiem polityki ZSRR i przyspieszyła ostateczny podział Niemiec na dwa odrębne państwa.