Bierny udział w Ochotniczej Straży Pożarnej – Definicja i konsekwencje

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa kraju. Najważniejszym zadaniem jednostek OSP jest udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych oraz innych akcjach. W Polsce co roku ma miejsce około pół miliona interwencji strażaków, co podkreśla znaczenie czynnego zaangażowania członków OSP. Jednakże, bycie członkiem OSP to nie tylko aktywny udział w akcjach, ale także określone prawa i obowiązki, których niedopełnienie może prowadzić do zdefiniowania udziału jako biernego i wiązać się z pewnymi konsekwencjami.

Ewidencja działań ratowniczych jako podstawa aktywności

Dla każdej jednostki OSP kluczowe jest prowadzenie rzetelnej dokumentacji z prowadzonych działań. W przypadku gdy na miejscu zdarzenia są wyłącznie jednostki OSP, zadaniem dowódcy z OSP jest zgromadzenie niezbędnych informacji, które posłużą później do przygotowania informacji ze zdarzenia. Zebrane informacje wykorzystywane są między innymi do sporządzenia informacji ze zdarzenia. Podstawowe dane identyfikujące akcje to: nazwa, rodzaj, miejsce zdarzenia, czas trwania oraz notatka z akcji.

• Nazwa akcji: Określenie odpowiedniej nazwy akcji pozwoli w przyszłości na łatwe odnalezienie i sprawdzenie szczegółów zdarzenia.
• Rodzaj akcji: Będzie przydatny w różnego rodzaju raportach i zestawieniach.
• Lokalizacja zdarzenia: Odpowiednio określona lokalizacja zdarzenia jednoznacznie wskaże, gdzie dana akcja miała miejsce. Warto rozważyć zapisanie współrzędnych geograficznych, dzięki którym w przyszłości możliwe będzie przygotowanie zobrazowania na mapie.
• Czas trwania: Posłuży do wyliczenia należnego ekwiwalentu.
• Notatka z akcji: Jest miejscem, w którym możemy uwzględnić opis przebiegu działań. Z takim opisem chętnie zapoznają się ratownicy, którzy nie mogli uczestniczyć w danej akcji.

Żadna akcja nie mogłaby się odbyć bez strażaków. Oprócz imienia i nazwiska, dobrym pomysłem jest określenie funkcji, jaką pełnił strażak. Lista uczestników akcji będzie niezbędna podczas przygotowywania wniosku o ekwiwalent. Wiele jednostek przygotowuje okresowe zestawienia (miesięczne, kwartalne) zawierające informacje o uczestnictwie poszczególnych strażaków w akcjach. Zestawienie takie zawiera zazwyczaj informację o liczbie akcji oraz czasie udziału.

Warto również odnotować użycie specjalistycznego sprzętu, a także strażaka, który go używał. Podczas używania sprzętu spalinowego, podobnie jak w pojazdach, zaleca się uwzględnić czas pracy. Oprócz paliwa, zużywane są również inne środki, takie jak woda, środek pianotwórczy czy sorbent. Podawanie środków gaśniczych w natarciu, prace rozbiórkowe konstrukcji budowlanych, tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran to tylko trzy z ponad 40 rodzajów prowadzonych działań ratowniczych, które można znaleźć we wzorze informacji ze zdarzenia. Informacje o prowadzonych działaniach są niezbędne dla stanowiska kierowania, jednak również w przypadku jednostek OSP warto przechowywać takie dane.

Wsparcie technologiczne w dokumentacji

Sytuacja wygląda inaczej gdy zakończymy działania i wrócimy do remizy. Jeżeli zdecydujemy się na papierowe dokumentowanie akcji, warto mieć przygotowany szablon, który będziemy wypełniać. Spisując dane na czystej kartce, bez należytej struktury, prawdopodobnie pominiemy niektóre z informacji, które chcemy gromadzić, a po dłuższym czasie może być trudno je uzupełnić. W przypadku dokumentacji elektronicznej mamy więcej możliwości, w tym wspomaganie się programami komputerowymi.

Niektóre jednostki we własnym zakresie tworzą rozbudowane arkusze kalkulacyjne, które pozwalają zapisać dane i na ich podstawie przygotować potrzebne zestawienia. Na rynku są też dostępne programy opracowane specjalnie dla jednostek OSP, np. Strażak.Online, które pozwalają na uruchomienie zarówno na komputerze, jak i na tablecie lub telefonie. Zadaniem dedykowanego programu jest między innymi ułatwienie prowadzenia dokumentacji i przygotowywania raportów, zestawień i wniosków.

Aktywne uczestnictwo a prawo do świadczeń i ekwiwalentu

Gromadzenie danych dotyczących akcji służy nie tylko celom statystycznym, ale także stanowi podstawę do przygotowywania raportów, zestawień oraz wniosków. To tylko kilka podstawowych raportów, które przydadzą się w każdej jednostce OSP. Podstawowym przykładem wniosku przygotowywanego na bazie informacji z akcji jest wniosek o ekwiwalent. Wiele jednostek OSP sporządza takie dokumenty i składa je do urzędu, nawet jeśli strażacy przeznaczają środki z ekwiwalentu na rzecz jednostki. Wzór oraz częstotliwość jego składania jest zależna od ustaleń pomiędzy urzędem a OSP.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o OSP, ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę udziału w działaniach, od zgłoszenia wyjazdu z jednostki do powrotu do macierzystej jednostki. Zabezpieczenie obszaru chronionego jest też wyjazdem zgodnym z dyspozycją PSP i elementem organizacji akcji ratowniczej, zgodnie z art. 7 ust. 1 i art. 39 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Zapis ten oznacza, że strażacy OSP za akcję trwającą np. 15 minut, otrzymają ekwiwalent za pełną godzinę.

Do czynnego udziału w działaniach ratowniczych konieczne jest spełnienie określonych warunków, w tym ukończenie odpowiednich szkoleń. Wymóg ukończenia przez strażaka OSP uprawnionego do udziału w działaniach ratowniczych szkolenia został uregulowany w art. 8 pkt 4 Ustawy o OSP. Odbycie przez strażaka OSP wszystkich wymienionych szkoleń jest równorzędne z ukończeniem szkolenia w zawodzie strażaka. Strażak OSP posiadający stosowne dokumenty potwierdzające ukończenie poszczególnych szkoleń nie będzie kierowany na szkolenia podstawowe w zawodzie strażak. Zamysłem ustawodawcy było wykorzystanie potencjału posiadanych uprawnień i umiejętności przez strażaków OSP w PSP.

Dane dotyczące akcji są również przydatne podczas sporządzania wniosków o dofinansowania i sprawozdań, np. w celu określenia liczby akcji w określonych latach, średniej liczby akcji za okres lub liczby uczestników w akcjach w roku sprawozdawczym. Aby móc w każdej chwili odpowiedzieć na takie pytania, wygodnie jest prowadzić ewidencję przy wykorzystaniu odpowiedniego programu komputerowego. Każda jednostka OSP powinna ewidencjonować udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Zakres i sposoby ewidencji danych mogą być różne i są zależne od preferencji jednostki. Im więcej danych będziemy gromadzić, tym więcej możemy dowiedzieć się o kondycji naszej jednostki.

Rodzaje członkostwa i prawo głosu w OSP

Statut OSP jasno określa, kto ma prawo uczestniczenia w głosowaniach na Walnych Zebraniach. Czynne i bierne prawo wyborcze przysługuje jedynie członkom zwyczajnym stowarzyszenia.

• Członkowie zwyczajni: Mają prawo głosu (czynne prawo wyborcze) oraz prawo do bycia wybieranym (bierne prawo wyborcze) do władz OSP.
• Członkowie honorowi i wspierający: Mają prawo udziału w dyskusji jako głos doradczy, ale nie stanowiący. Ważne jest, że nie można być jednocześnie członkiem zwyczajnym i honorowym, gdyż nadanie godności honorowej odbiera prawo do głosowania i bycia wybieranym.

Definicja czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych zawarta jest w art. 16 ust. ustawy o OSP. To właśnie czynne uczestnictwo jest podstawą do korzystania z pełni praw członkowskich i otrzymywania świadczeń.

"Bierny udział" i statutowe podstawy skreślenia z listy członków

Bierny udział w OSP, rozumiany jako brak aktywnego zaangażowania, może prowadzić do poważnych konsekwencji. Wzorcowy statut OSP precyzuje naczelne zasady skreślenia członka z listy. Należą do nich:

• Rażące łamanie statutu.
• Łamanie zasad BHP podczas akcji.
• Niepłacenie składek członkowskich.
• Nieuczestniczenie w życiu OSP.
• Kradzież lub celowe zniszczenie sprzętu strażackiego.

W praktyce, "nieuczestniczenie w życiu OSP" jest najczęstszym powodem, dla którego członek może być uznany za pasywnego, a w konsekwencji usunięty. Może się to objawiać brakiem obecności na akcjach, szkoleniach czy zebraniach. Zdarza się, że jednostka usuwa członka z Jednostki Operacyjno-Technicznej (JOT), co oznacza brak możliwości wyjazdów do działań, a następnie, w przypadku braku poprawy, może dojść do skreślenia z listy członków. Oddanie munduru, choć często interpretowane jako równoznaczne ze skreśleniem, nie jest automatycznie tożsame ze skreśleniem z listy członków.

Decyzja o skreśleniu musi być podjęta zgodnie z obowiązującymi procedurami statutowymi, a nie na podstawie arbitralnych decyzji kilku osób czy wewnętrznych konfliktów. W sytuacji, gdy członek nie otrzymuje już powiadomień o alarmach czy zostaje poproszony o zwrot munduru bez formalnego wyjaśnienia, powinien domagać się pisemnej informacji o przyczynach i podstawach prawnych takiej decyzji. Często jest też jakaś wewnętrzna niechęć do kogoś w lokalnej społeczności. Jeśli w OSP jest tzw. "beton" lub "napalony niespełniony zawodowiec", to członek może mieć problem w jednostce. Statutowe podstawy skreślenia są jasne, ale mogą być nadużywane.

Procedury skreślenia i rola Walnego Zebrania

Decyzje o skreśleniu członka OSP z listy lub o innym statusie muszą być podejmowane zgodnie z regulaminem Walnego Zebrania, które jest statutowym obowiązkiem wszystkich ochotniczych straży pożarnych. Walne Zebranie jest władne podejmować uchwały, a regulamin powinien określać:

• Tryb zwoływania i przebiegu zebrań.
• Sposób głosowania (tajne czy jawne) i kryteria ważności głosowań.
• Wymóg kworum, czyli obecności na zebraniu dostatecznej liczby osób uprawnionych do głosowania. Zazwyczaj uchwały Walnego Zebrania zapadają zwykłą większością głosów, w głosowaniu jawnym, w obecności ponad połowy ogólnej liczby członków zwyczajnych stowarzyszenia.
• Możliwość zwołania zebrania w drugim terminie, w którym nie ma już wymogu obecności ponad połowy członków, a podejmowane uchwały i wyniki głosowań mają moc wiążącą bez względu na liczbę obecnych.

W uzasadnionych przypadkach Walne Zebranie z własnej inicjatywy lub na wniosek komisji rewizyjnej może odwołać prezesa lub poszczególnych członków władz stowarzyszenia. Członek OSP, wobec którego podjęto próbę skreślenia, ma prawo do obrony swoich praw. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, niekompletny wniosek o przyznanie świadczenia ratowniczego organ przyznający pozostawia bez rozpoznania, natomiast gdy z wniosku wynika brak przesłanek do przyznanie świadczenia ratowniczego, decyzja odmowna jest wydawana z możliwością odwołania.

Wszelkie decyzje dotyczące członkostwa, w tym skreślenia, powinny być transparentne i zgodne z wewnętrznym statutem OSP oraz obowiązującymi przepisami prawa. Ignorowanie tych procedur naraża jednostkę na konflikty i podważa zaufanie wśród druhów.

tags: #bierny #udzial #w #osp