Big Ben, jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Londynu i Wielkiej Brytanii, skrywa w sobie bogatą historię, której początki sięgają tragicznego wydarzenia. Wbrew powszechnemu przekonaniu, nazwa „Big Ben” odnosi się nie do słynnej wieży zegarowej, lecz do olbrzymiego, ważącego 13,7 tony dzwonu znajdującego się w jej wnętrzu. Oficjalna nazwa wieży brzmi Elizabeth Tower, a nadano ją na cześć królowej Elżbiety II podczas jej Diamentowego Jubileuszu w 2012 roku. Wcześniej przez wiele lat była znana jako Wieża Zegarowa lub Wieża Świętego Stefana. Historia Big Bena nie jest bardzo długa i rozpoczęła się od pożaru.
Narodziny Symbolu: Kontekst Pożaru Pałacu Westminsterskiego
Wszystko zaczęło się od tragicznego pożaru, jaki wybuchł 16 października 1834 roku. Pożar zniszczył znaczną część Pałacu Westminsterskiego - siedziby brytyjskiej Izby Gmin, Izby Lordów oraz urzędów z nimi związanych. W niezmienionej formie ocalały zaledwie dwie historyczne struktury: 900-letnia Westminster Hall oraz kaplica św. Stefana. To dramatyczne wydarzenie stało się impulsem do stworzenia nowego projektu budowli, a w trakcie odbudowy pałacu podjęto decyzję o wzniesieniu całkowicie nowej, bardziej reprezentatywnej wieży zegarowej.
Architektura i Budowa Wieży Elizabeth Tower
Projektantami kompleksu Pałacu Westminsterskiego, w tym wieży, byli Charles Barry oraz jego asystent Augustus W. Pugin. Barry wygrał konkurs na projekt, łącząc styl renesansowy z neogotyckimi elementami zaprojektowanymi przez Pugina. Budowa wieży nie należała ani do łatwych, ani szybkich; wznoszono ją przez całe 24 lata, aż do oficjalnego ukończenia w 1858 roku. Prace rekonstrukcyjne całego pałacu trwały aż do roku 1858, a w obecnej postaci pałac liczy sobie 1200 pomieszczeń i ma rozbudowaną sieć korytarzy o łącznej długości ponad trzech kilometrów.
Sama wieża została wzniesiona na grubej na trzy metry betonowej płycie o boku 15,2 metra. Wysokość wieży zegarowej wynosi 96,3 metra. W tamtych czasach znacznie górowała ona nad całym Londynem, ponieważ tak wysokie konstrukcje nie należały do częstych. Dostęp na szczyt wieży zapewniają kręte schody liczące 334 stopnie.
Wielki Dzwon: Prawdziwy Big Ben
Pochodzenie Nazwy
Choć mówiąc „Big Ben” zwykle odnosimy się do wieży z zegarem, to pierwotnie imię to nosił wewnętrzny dzwon wieży. Oficjalnie nazywał się on Wielkim Dzwonem, a nazwa "Big Ben" wzięła się z od imienia pierwszego komisarza robót publicznych w Londynie - Benjamina Halla, którego imię jest wyryto na powierzchni dzwonu. Istnieje również alternatywna teoria, że nazwa mogła pochodzić od popularnego wówczas boksera wagi ciężkiej, Benjamina Caunta, cieszącego się ogromną popularnością w okresie oddania do użytku wieży. Nazwa skutecznie wkradła się do angielskiej popkultury i prawdopodobnie zostanie tam już na zawsze.
Historia Dzwonu
Pierwszy dzwon Big Bena ważył 16 ton i został wykonany w 1856 roku. Niestety, pierwsze próby doprowadziły do jego rozpadu jeszcze w czasie testów na pałacowym dziedzińcu - prawdopodobnie ze względu na błędne wyważenie jego ciężaru. Z zebranych kawałków odlano nowy, lżejszy dzwon, ważący prawie 13,7 tony. Podczas transportu z północno-wschodniej Anglii, pierwszy dzwon uszkodził pokład statku, a jego przetransportowanie pod budynek angielskiego parlamentu wymagało 16 białych koni.
Nowy dzwon, o średnicy 2,7 metra i wysokości ponad 2 metrów, został uruchomiony po raz pierwszy 11 lipca 1859 roku. Niestety, już dwa miesiące później pękł z powodu zbyt dużego młota. Zdjęcie go z wieży byłoby karkołomnym zadaniem, więc Big Ben został obrócony o 90 stopni, tak aby młot uderzał w inną, niezniekształconą część. Dzwon pękł i do dzisiaj nie został naprawiony, a jego charakterystyczne bicie słyszalne jest w promieniu nawet 7 kilometrów. Wewnątrz dzwonu znajduje się młotek ważący około 200 kg.
Zegar Westminsterski: Inżynieria Precyzji
Znalezienie rzemieślnika, który podjąłby się budowy zegara odmierzającego czas z dokładnością do jednej sekundy na godzinę, zajęło pomysłodawcom Big Bena trzy lata. Projekt musiał spełniać wymogi konkursu, które opracował królewski astronom Sir George Airy. Podstawową wytyczną była precyzja zegara (co do sekundy) oraz synchronizacja czasu poprzez specjalne połączenie z obserwatorium w Greenwich (sprawdzane 2 razy dziennie).
Pierwotny projekt mechanizmu zegarowego stworzył Edward Dent, ale to Edmund Beckett Denison, który zmodyfikował projekt Denta, jest znany jako główny projektant zegara. Denison, choć nie był zegarmistrzem, odegrał kluczową rolę w kształtowaniu końcowego projektu, który nie został opatentowany, pozostając otwarty dla zegarmistrzów. Zegar został zbudowany przez Edmunda Becketta Denisona oraz firmę EJ Dent&CO w roku 1854.
Tarcza zegara, zaprojektowana przez Augustusa Pugina, została umieszczona w stalowej ramie o średnicy siedmiu metrów. Tarcze zegarowe składają się z 312 sekcji szkła opalowego, wymagającego czyszczenia co 5 lat. Wskazówka godzinowa mierzy 2,7 metra, a minutowa 4,2 metra. Rzymskie cyfry mają po 60 cm wysokości.
Big Ben od samego powstania był niezwykle precyzyjny. Każdy zegar wykorzystuje wahadło do regulacji ruchu wskazówek. Jego regulacja zakłada dodawanie lub odejmowanie niewielkich ciężarków, za które służyły drobne monety. Jeśli zegar się spieszy, dodaje się angielskie grosze (pence, penny) do wahadła, a jeśli działa za wolno, usuwa się monetę. Stąd wywodzi się angielskie powiedzenie "putting a penny on". Powodem, dla którego Big Ben generalnie pokazuje dokładny czas, jest to, że wskazówki zegara są oddzielone od wahadła, a to czyni je odpornymi na zmiany pogody, co w połowie XIX wieku było nowatorskim rozwiązaniem technicznym. Na każdej z tarcz Big Bena widnieje napis "Domine salvam fac reginam nostram Victoriam primam", co oznacza: Panie, zachowaj naszą królową Wiktorię Pierwszą.
Jak Big Ben utrzymuje dokładny czas?
Big Ben w Dziejach: Awarie i Renowacje
Historia Big Bena nie była łatwa od samego początku. Po pierwszym pęknięciu dzwonu, wieża milczała przez cztery lata. Ale to nie jedyna sytuacja, gdy najsłynniejszy zegar świata nie działał prawidłowo. W 1949 roku działanie zegara zakłóciło stado ptaków, które osiadło na wskazówce minutowej. W wyniku tego ptasiego wybryku zegar opóźnił się o 41 minut. Kolejne spóźnienie miało miejsce w nocy sylwestrowej w 1962 roku, kiedy Big Ben spóźnił się o 10 minut z powodu intensywnych opadów śniegu.
W 1976 roku doszło do pierwszej i jedynej usterki mechanicznej, spowodowanej uszkodzeniem mocowania regulatora wiatrakowego. Przyspieszenie mechanizmu bicia doprowadziło do uszkodzenia łożysk, pęknięcia ramy i zniszczenia wielu elementów. Zegar zamilkł niemal na rok, od 10 sierpnia 1976 roku do 9 maja 1977 roku. W tym czasie prowadzono naprawy i przywracano zniszczone elementy, wprowadzając jednocześnie nowoczesne zabezpieczenia. W 1997 roku zdarzyły się dwa zatrzymania zegara, a 27 maja 2007 przestał tykać na 90 minut.
Eksperci twierdzą, że Big Benowi, który przeżył naloty na Londyn w 1941 roku (wieża została nawet uszkodzona przez niemieckie bombowce), nie wyszła na dobre budowa nowej linii metra (Jubilee Line), która odchyliła go od pionu. Elizabeth Tower zaczyna powoli się pochylać! Obecnie odchylenie od pionu wynosi już około 50 cm. Właśnie dlatego wieżę porównuje się czasem do słynnej Krzywej Wieży w Pizie, choć do takiego poziomu nadal sporo jej brakuje. Mówiono wówczas, że Londyn może konkurować z Pizą, bo także ma swoją krzywą wieżę.
Big Ben, jak każdy zabytek, wymaga regularnej konserwacji. Od 21 sierpnia 2017 roku dzwon Elizabeth Tower zamilkł z powodu szeroko zakrojonych prac renowacyjnych, które miały na celu przywrócenie jej pierwotnego blasku oraz zapewnienie, że będzie służyła przyszłym pokoleniom. Prace potrwały do 2021 roku. Zegar jest nakręcany ręcznie trzy razy w tygodniu: w poniedziałki, środy i piątki, co zajmuje około godziny.
Big Ben w Kulturze Masowej i jako Świadek Historii
Big Ben gości w wielu produkcjach filmowych, w tym w filmach Disneya takich jak:
- „Piotruś Pan”
- „101 dalmatyńczyków”
- „Pułapka na rodziców”
- „Mary Poppins powraca”
Pojawił się także w innych znanych produkcjach filmowych takich jak:
- „Dzień, w którym zatrzymała się Ziemia”
- „28 dni później”
- „V jak Vendetta”
- „Sherlock”
- „Widmo”
- „Upadł Londyn”
Prawdę powiedziawszy, trudno znaleźć film pozbawiony choćby krótkiej scenki z Big Benem w tle, jeśli tylko akcja obrazu toczy się w Londynie. Wieża zegarowa jest także popularną atrakcją turystyczną w Wielkiej Brytanii. Big Ben to świadek historii, ponieważ był obecny podczas panowania sześciu monarchów. Wieża przetrwała wiele zdarzeń historycznych, w tym okres bombardowań Londynu w okresie drugiej wojny światowej.
Wieża jest oświetlona 28 bardzo energooszczędnymi żarówkami, które wytrzymują nawet 60 000 godzin pracy. Podczas sesji parlamentu zapala się również specjalne światło na szczycie wieży, znane jako światło Ayrtona. Chociaż Big Ben jest jednym z najpopularniejszych symboli Londynu, wejście na teren wieży jest możliwe wyłącznie z przewodnikiem, a zwiedzanie trwa około 90 minut. W wieży znajduje się aż pięć dzwonów, ale to właśnie Big Ben jest największym i najbardziej znanym z nich. W dobie technologii i globalizacji, Big Ben pozostaje niezmiennym symbolem brytyjskiej kultury i historii. Jego dźwięk jest nadawany przez internet i aplikacje mobilne, co pozwala ludziom na całym świecie cieszyć się jego melodią.
Big Ben to nie tylko dzwon czy wieża zegarowa - to symbol brytyjskiej trwałości, historii i kultury. Jego historia, architektura i techniczne innowacje sprawiają, że jest on wyjątkowym zabytkiem, który przyciąga turystów z całego świata. Pomimo licznych wyzwań i zmian, Big Ben pozostaje niezmiennie istotnym elementem londyńskiego krajobrazu i sercem brytyjskiego parlamentaryzmu.