Regionalne Izby Obrachunkowe (RIO) odgrywają kluczową rolę w systemie nadzoru nad gospodarką finansową jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Ich biuletyny informacyjne są źródłem szczegółowych danych dotyczących przeprowadzonych kontroli, stwierdzonych nieprawidłowości, wydanych uchwał oraz zaleceń pokontrolnych. Niniejsza analiza koncentruje się na wybranych aspektach informacji zawartych w biuletynie RIO w Łodzi, przedstawiając kontekst funkcjonowania gmin oraz szczegółowe kwestie finansowe i zarządcze, w tym te dotyczące Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP).
Zakres Informacji Publicznych w Samorządzie Terytorialnym
Typowe biuletyny informacji publicznej (BIP) oraz inne materiały informacyjne wydawane przez samorządy i organy nadzoru, takie jak RIO, charakteryzują się szerokim zakresem tematycznym, mającym na celu zapewnienie przejrzystości działań publicznych. Poniżej przedstawiono kategorie informacji, które są zazwyczaj dostępne publicznie:
- Zarządzenia Wójta Gminy
- Uchwały Rady Gminy
- Zamówienia publiczne (w tym zamówienia do 31 grudnia 2020 r. o wartości powyżej 30 tys. oraz do wartości 30 tys.)
- Interpelacje Radnych Rady Gminy
- Ochrona środowiska
- Budżet
- Postanowienia o zwołaniu sesji
- Wybory (np. Wybory do Sejmu i Senatu RP 2011, Wybór ławników)
- Nagrania z obrad Rady Gminy
- Plan zagospodarowania przestrzennego gminy oraz Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Plan ogólny
- Nabór na stanowiska urzędnicze
- Protokoły z obrad Rady Gminy
- Posiedzenia komisji
- Wyniki głosowań
- Konsultacje społeczne
- Oświadczenia majątkowe (pracowników, kierowników jednostek, radnych)
- Mienie gminne
- Podatki i opłaty lokalne
- Woda i ścieki
- Odpady komunalne
- Wolne stanowiska
- Regulamin Organizacyjny Urzędu Gminy
- Raport o stanie gminy
- Inne informacje publiczne
- Radni poprzednich kadencji
- Dostępność
- Dokumenty strategiczne (np. Gminny Program Rewitalizacji 2023-2030, Plan gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Lelów)
- Petycje
- Konkurs na stanowisko Kierownika SP ZOZ GOZ
- Informacje o władzach gminy: Wójt Gminy, Zastępca Wójta Gminy, Skarbnik, Przewodniczący Rady Gminy
- Jednostki organizacyjne i Jednostki pomocnicze
- Skład Rady Gminy, Komisje Rady Gminy
- Fundusz sołecki
- Diety radnych
- Dokumenty do pobrania, Dokumenty kontroli, Rejestr umów, Rejestry publiczne
- Statut Gminy
- Tłumacz dla osób niesłyszących
- Ponowne wykorzystanie informacji publicznej
- Nieodpłatna pomoc prawna
- Wykaz aktów prawa miejscowego
- Numer konta bankowego Gminy
- Inspektor Ochrony Danych (RODO)
- Skargi i wnioski
- Katalog Usług
- Kontrola zarządcza, Lobbing
- Rejestr wniosków o dostęp do informacji publicznej
- Uchwały dot. Ochrony sygnalistów
- Referaty urzędu
- Dane urzędu gminy
Wybrane Kwestie Regionalne i Interpelacje
W ramach działalności RIO oraz w kontekście regionalnych biuletynów informacyjnych często pojawiają się również szersze problemy i interpelacje dotyczące funkcjonowania instytucji i infrastruktury w Województwie Łódzkim. Przykładowe kwestie, które były przedmiotem zainteresowania lub zapytań, obejmują:
- sprawę likwidacji oddziału kardiologii inwazyjnej w Szpitalu Wojewódzkim im. [brak nazwy własnej w oryginale]
- etapu wykonania inwestycji zaplanowanych przez Zarząd Nieruchomości Województwa Łódzkiego ujętych w budżecie na 2022 r.
- modernizacji ul. [brak nazwy własnej w oryginale]
- funkcjonowanie pociągów ŁKA na linii kolejowej nr 17
- zobowiązania finansowe Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. [brak nazwy własnej w oryginale]
- kwestie związane z II etapem przebudowy ul. [brak nazwy własnej w oryginale]
- prace na rondzie ul. Szczęśliwa z ul. [brak nazwy własnej w oryginale]
- niedostateczna ilość miejsc do parkowania przed Wojewódzkim Wielospecjalistycznym Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. [brak nazwy własnej w oryginale]
- działania podjęte przez Zarząd Województwa Łódzkiego wobec zagrożeń związanych z wariantem Omikron Covid 19
- brak strategii pn. modernizacji ul. Uniejowskiej w Sieradzu (droga wojewódzka nr 479) na odcinku od skrzyżowania z drogą krajową nr 83
- informacje, czy Samorząd Województwa Łódzkiego zamierza dokonać połączenia Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Łodzi z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym im. [brak nazwy własnej w oryginale]
- zmniejszenie rocznych dochodów Samorządu Województwa Łódzkiego z tytułu udziału w podatkach PIT i CIT w przypadku wprowadzenia ustaw podatkowych
- nadzór UMWŁ nad działalnością TWK-ZAK Sp. Z o. o. KSII.
- zmiany interpretacji przez Centrum Obsługi Przedsiębiorcy wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności na lata 2014-2020 oraz oceny wniosków o dofinansowanie w ramach działania 2.3.1.
- trudna sytuacja kadrowa oraz brak odpowiedniej ilości sprzętu medycznego w NZOZ Kutnowskiego Szpitala Samorządowego im. [brak nazwy własnej w oryginale]
- Zespołu Szkół i Placówek Kwalifikacji Zawodowych w Zgierzu przy ul. [brak nazwy własnej w oryginale]
- budowa fermy brojlerów we wsi Goryń, gm. [brak nazwy własnej w oryginale]
- przekazanie listy i ilości sprzętu sfinansowanego ze środków samorządu województwa łódzkiego
- informacje na temat planowanych zakupów
- możliwości pozyskania funduszy na wykończenie budynku będącego własnością OSP w Niechcicach oraz terminu na złożenie wniosku o dofinansowanie
- skuteczność programu wspomagania płodności w Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi w związku z decyzją Sejmiku Województwa Łódzkiego o rezygnacji finansowania programu in vitro
- uzyskanie informacji w kwestii wprowadzenia bezpłatnego parkowania dla najbliższej rodziny pacjentów szpitala im. [brak nazwy własnej w oryginale]
Podstawy funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce - dr Małgorzata Wenclik
Wyniki Kontroli Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gminie Czarnocin
Na podstawie art.9 ust.2 ustawy z dnia 7 października 1992 roku o regionalnych izbach obrachunkowych (tekst jednolity z 2001 r., Dz. U. nr 55, poz.577 z późn. zm.) przeprowadzono kontrolę w Gminie Czarnocin, która ujawniła szereg nieprawidłowości finansowych i zarządczych.
Nieprawidłowości w Zarządzaniu Samorządem
Brak Zastępcy Wójta
Stwierdzono, że Rada Gminy Czarnocin nie wybrała Zastępcy Wójta Gminy, co stanowiło naruszenie art.26 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 roku (tekst jednolity z 2001 r., Dz. U. nr 142, poz.1591 z późn. zm.). Przepis ten jasno określa, że w skład zarządu gminy wchodzą: wójt albo burmistrz (prezydent miasta) jako przewodniczący zarządu, ich zastępcy oraz pozostali członkowie. Rada Gminy miała obowiązek dokonania wyboru zastępców lub zastępcy wójta i nie mogła zaniechać utworzenia tego stanowiska.
Nieprawidłowości w Zaciąganiu Pożyczki
Zarząd Gminy zaciągnął na podstawie umowy nr 297/OW/P/2001 z dnia 6 grudnia 2001 roku z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi pożyczkę w kwocie 300.000 zł na dofinansowanie zadania: budowa oczyszczalni ścieków komunalnych typu BIO-PAK o przepustowości 500 m3/dobę. Aneksem z dnia 3 czerwca 2002 roku do umowy zmieniono termin spłaty. Zarząd Gminy, zaciągając pożyczkę, udzielił jako jej zabezpieczenia pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym gminy. Ustalenie takiego zabezpieczenia stanowiło naruszenie art. 92 w związku z art. 129 ust.1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych (Dz. U. nr 155, poz. 1014 z późn. zm.), a także art. 30 i art. 46 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym. Z powołanych przepisów wynika, że dysponentem środków na rachunku bankowym jest zarząd jednostki samorządu terytorialnego, wykonujący określone w budżecie zadania tej jednostki zgodnie z regułami i zasadami wyrażonymi w art.92 ustawy o finansach publicznych.
Problemy z Windykacją Podatków
W latach 2000-2001 organ podatkowy nie wystawiał tytułów wykonawczych w odniesieniu do zaległości w zakresie podatku od środków transportowych. Stan zaległości od osób fizycznych wynosił na dzień 31 grudnia 2000 roku - 4.223,80 zł, a na dzień 31 grudnia 2001 roku - 2.547,30 zł. Przepisy dotyczące podejmowania czynności windykacyjnych zobowiązywały wierzyciela do systematycznej kontroli terminowości zapłaty. W przypadku, gdy należność nie została zapłacona w terminie, wierzyciel winien wysłać do zobowiązanego upomnienie z zagrożeniem wszczęcia egzekucji po upływie 7 dni od dnia doręczenia. Po bezskutecznym upływie terminu wierzyciel winien niezwłocznie wystawić tytuł wykonawczy i przesłać go do Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Uchybienia w Rachunkowości i Klasyfikacji Budżetowej
Klasyfikacja Dochodów
W 2000 roku opłata z tytułu użytkowania wieczystego zakwalifikowana została do działu 74 rozdz. 7552 § 33, co było niezgodne z obowiązującą klasyfikacją budżetową dochodów, określoną w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 18 kwietnia 1991 roku w sprawie klasyfikacji dochodów i wydatków budżetowych oraz innych dochodów i przychodów (Dz. U. nr 39, poz.169 z późn. zm. - obecnie nie obowiązujące).
Ewidencja Wartości Niematerialnych i Prawnych
W kontrolowanej jednostce nie prowadzono ewidencji na koncie 020 - wartości niematerialne i prawne.
Inwentaryzacja Majątku
Nieprawidłowo ustalono w § 3 Instrukcji inwentaryzacyjnej wprowadzonej w życie zarządzeniem Wójta Gminy nr 1/95 z dnia 6 czerwca 1995 roku częstotliwość przeprowadzania inwentaryzacji środków trwałych, określając termin - „nie rzadziej niż raz na 5 lat”. Nie dokonano rozliczenia inwentaryzacji majątku gminy przeprowadzonej w roku 2001. Kontrolujący stwierdzili istnienie różnic pomiędzy stanem faktycznym w dniu spisu z natury a stanem księgowym, a także różnice między ewidencją syntetyczną i analityczną.
Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)
Ryczałty dla Komendanta i Prezesa OSP
W okresie 2000-2001 z budżetu Gminy wypłacano ryczałt dla Komendanta Gminnego Straży Pożarnych oraz dla Prezesa Zarządu Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Czarnocinie. Zgodnie z art.14 ust.5 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity z 2002 r., Dz. U. nr 147, poz. 1229) wójt koordynuje funkcjonowanie krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego na obszarze gminy przy pomocy komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej, jeżeli taki komendant został zatrudniony. W Gminie Czarnocin nie zatrudniono komendanta ochrony przeciwpożarowej, jednak obowiązki w tym zakresie wypełniał Komendant Gminny Ochrony Przeciwpożarowej. Zgodnie z wymogami ustawy, osoba ta powinna zostać zatrudniona na podstawie umowy o pracę lub umowy o charakterze cywilnoprawnym. Nie można natomiast uznać za legalne wypłat w formie miesięcznego ryczałtu dla Prezesa Zarządu Gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Czarnocinie, gdyż przepisy ustawy o ochronie przeciwpożarowej nie dają podstaw do finansowania z budżetu gminy wskazanych świadczeń. Art.32 ww. ustawy stanowi, że gmina ponosi koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia, zapewnienia gotowości bojowej jednostek OSP, a także koszty umundurowania i ubezpieczenia członków OSP.
Księgowanie Faktur OSP
Brak było podstaw w 2000 roku do wprowadzenia do ewidencji księgowej kontrolowanej jednostki faktur wystawionych dla Ochotniczych Straży Pożarnych w Zamościu i Biskupiej Woli. Podstawą dokonania zapisów w księgach rachunkowych powinny być dowody księgowe stwierdzające dokonanie operacji gospodarczych, zwane dowodami źródłowymi (art.20 obowiązującej wówczas ustawy o rachunkowości). Dowód księgowy, zgodnie z zapisem art.21 ust.1 powołanej ustawy, powinien zawierać między innymi określenie stron (nazwy i adresy) dokonujących operacji gospodarczych. Stroną nabywającą w omawianym przypadku były Ochotnicze Straże Pożarne w Zamościu i Biskupiej Woli.
Wsparcie Klubów Sportowych
Wydatki na działalność klubów sportowych wyniosły w 2000 roku - 37.835,64 zł i w 2001 roku - 36.006,24 zł. Dotyczyły one m.in. opłat składek, zakupu sprzętu sportowego, delegacji dla sędziów i były ponoszone bezpośrednio z budżetu Gminy. Charakter tych wydatków świadczy o tym, że Gmina finansowała działalność statutową klubów sportowych (udział w rozgrywkach ligowych). Zgodnie z art.118 ust.1 ustawy o finansach publicznych, podmioty nie zaliczone do sektora finansów publicznych mogą otrzymać z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje na cele publiczne związane z realizacją zadań danej jednostki samorządowej. Zlecenie zadania i udzielenie dotacji powinno nastąpić w oparciu o umowę zawartą między jednostką samorządu terytorialnego a danym podmiotem. Podkreślić należy, że określenie przez organ stanowiący reguł postępowania o udzielenie dotacji, gwarantujących zachowanie zasady jawności, służy realizacji zasady wyrażonej w art.25 ust.1 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którą prawo realizacji zadań finansowanych ze środków publicznych przysługuje ogółowi podmiotów. W związku z powyższym wskazano na postanowienia art.3 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 roku o zmianie ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 154, poz. [brak numeru z oryginalnego tekstu]).
Zalecenia Pokontrolne Regionalnej Izby Obrachunkowej
W odpowiedzi na stwierdzone nieprawidłowości, Regionalna Izba Obrachunkowa przedstawiła Gminie Czarnocin następujące zalecenia, mające na celu uporządkowanie gospodarki finansowej i administracyjnej:
- Terminowo podejmować czynności windykacyjne w odniesieniu do zaległości podatkowych, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2002 r., Dz. U. nr 110, poz.968 z późn. zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. [brak numeru z oryginalnego tekstu] z późn. zm.).
- Dochody z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste nieruchomości kwalifikować do § 0047, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 lipca 2000 roku w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów (Dz. U. nr 59, poz.688 z późn. zm.).
- Zaprzestać dokonywania wypłat dla Komendanta Gminnego Straży Pożarnych w formie ryczałtu. Zamiast tego, zawrzeć z nim umowę o pracę lub umowę o charakterze cywilnoprawnym, dokładnie określając zakres jego obowiązków jako gminnego komendanta ochrony przeciwpożarowej.
- Zaniechać wypłat ryczałtu dla Prezesa Zarządu Gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Czarnocinie.
- Podmiotom spoza sektora finansów publicznych przekazywać środki na zasadach określonych w art.118 ustawy o finansach publicznych.
- Zapewnić przestrzeganie w odniesieniu do wysokości wynagrodzeń pracowników Urzędu w 2002 roku art.3 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 roku o zmianie ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw.
- Prowadzić ewidencję na koncie 020 - wartości niematerialne i prawne.
- Zapewnić prawidłową częstotliwość przeprowadzania inwentaryzacji środków trwałych zgodnie z obowiązującymi przepisami.
- Dokonać rozliczenia inwentaryzacji majątku gminy.
- Wyeliminować stwierdzone różnice pomiędzy stanem faktycznym a stanem księgowym oraz między ewidencją syntetyczną i analityczną.
Jednocześnie RIO poinformowało, że zgodnie z art.9 ust.4 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, do wniosków zawartych w wystąpieniu pokontrolnym przysługuje prawo zgłoszenia zastrzeżeń do Kolegium Izby. Zastrzeżenie składa właściwy organ jednostki kontrolowanej w terminie 14 dni od daty otrzymania wystąpienia pokontrolnego za pośrednictwem Prezesa Izby.
Ekwiwalent Pieniężny dla Członków OSP
W kontekście finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych istotne są również przepisy dotyczące ekwiwalentu pieniężnego dla członków OSP. Członek OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym lub w szkoleniu pożarniczym organizowanym przez PSP lub gminę, otrzymuje ekwiwalent pieniężny. Wysokość ekwiwalentu ustala rada gminy w drodze uchwały, a jego wysokość nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w dzienniku „Monitor Polski”. Ekwiwalent jest wypłacany z budżetu gminy, z tym że nie przysługuje członkowi OSP za czas nieobecności w pracy, za który zachował wynagrodzenie (art. 28 ust. 1-3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Od 1 stycznia 2021 r. weszła w życie uchwała w sprawie ustalenia ekwiwalentu pieniężnego dla członków ochotniczych straży pożarnych biorących udział w działaniach ratowniczych i szkoleniach pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną lub gminę.
