Konsekwencje braku absolutorium dla zarządu

Absolutorium to akt prawny wywodzący się z prawa rzymskiego, dokonywany przez stosowny organ uprawniony na podstawie przedstawionego sprawozdania rachunkowego. Pojęcie to jest szczególnie widoczne w prawie handlowym oraz prawie stowarzyszeń, gdzie odpowiednie organy corocznie uzyskują takie potwierdzenie lub muszą mierzyć się z konsekwencjami jego braku.

W spółkach kapitałowych udzielenie absolutorium członkom organów spółki jest obowiązkowym punktem porządku obrad zwyczajnego (corocznego) zgromadzenia wspólników. Uchwała udzielająca absolutorium dla danej osoby ma wpływ wyłącznie na stosunki wewnętrzne pomiędzy spółką a członkiem organu spółki, którego uchwała dotyczy.

Skutki prawne odmowy udzielenia absolutorium z wykonania obowiązków nie są wyraźnie uregulowane w prawie polskim oraz pozostają sporne w doktrynie i orzecznictwie. Zaznaczyć należy, że podjęcie uchwały o udzieleniu absolutorium opiera się wyłącznie na informacjach i dokumentach udostępnionych wspólnikom, w szczególności sprawozdaniu finansowym i sprawozdaniu z działalności spółki w danym roku obrotowym.

Absolutorium w spółkach prawa handlowego

Spółki kapitałowe posiadają odrębną osobowość prawną i działają przez wyznaczone organy. Jednym z ważniejszych jest zarząd spółki, który reprezentuje ją na zewnątrz i prowadzi jej sprawy. Członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za prawidłowość wykonywanych obowiązków. Zarząd musi podejmować wiele ważnych decyzji, które rzutują na całokształt danej spółki oraz jej sytuację finansową. Decyzje, które zapadają w zarządzie, mogą być niekiedy nieprawidłowe, skutkiem czego będą rodziły odpowiedzialność po stronie spółki, a w skrajnych przypadkach także względem poszczególnych członków zarządu.

Udzielenie absolutorium zarządowi spółki kapitałowej jest potwierdzeniem tego, że w danym okresie wypełniał on swoje zadania należycie, tj. w zgodzie z interesem spółki oraz obowiązującymi przepisami prawnymi. Stanowi to wyraz aprobaty ze strony wspólników spółki i akceptację sposobu sprawowania funkcji oraz podejmowanych działań w poprzednim roku obrotowym. Głosowanie w sprawie udzielenia absolutorium powinno obejmować każdego członka zarządu spółki i dotyczy danego roku obrotowego (który najczęściej pokrywa się z rokiem kalendarzowym). Nie ma jednak znaczenia, czy dana osoba jest nadal członkiem zarządu, czy też nie pełni już tej funkcji. Uchwała w sprawie udzielenia absolutorium podejmowana jest na zwyczajnym zgromadzeniu wspólników, na którym następuje rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego oraz sprawozdania zarządu za zamknięty rok obrotowy. Głosowanie ma charakter tajny, a uchwała podejmowana jest co do zasady bezwzględną większością głosów. Pisemne głosowanie jest w tym zakresie bezwzględnie zakazane.

Istotą aktu absolutoryjnego (skwitowania) jest wewnętrzne "rozliczenie" z organami spółki. Absolutorium jest udzielane w celu potwierdzenia właściwego wykonywania mandatu w organach spółki.

Definicja absolutorium w orzecznictwie

W żadnej ustawie nie odnajdziemy definicji absolutorium udzielanego spółce i jakich dokładnie spraw powinno ono dotyczyć, z pomocą przychodzi jednak orzecznictwo. Przykładowo, Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 12 listopada 2015 roku (sygn. akt I ACa 575/15) stwierdził, że: "Istotą aktu absolutoryjnego (skwitowania) jest wewnętrzne «rozliczenie» z organami spółki. Absolutorium jest udzielane w celu potwierdzenia właściwego wykonywania mandatu w organach spółki. Udzielenie absolutorium stanowi zatem «zatwierdzenie» (akceptację) przez zgromadzenie wspólników sposobu sprawowania funkcji i podejmowanych w związku z tym działań przez członków zarządu w poprzednim roku obrotowym."

Kontekst udzielania absolutorium

Udzielenie absolutorium nie powinno być jedynie techniczną sprawą. Wspólnicy głosujący nad tą ważną kwestią powinni dokładnie przeanalizować, czy działania zarządu i jego poszczególnych członków mogą uzyskać potwierdzenie ze strony spółki. Jeśli organ niedbale wykonywał swoje zadania lub doprowadził do znacznego zadłużenia spółki, absolutorium nie powinno zostać w ogóle udzielone, względnie powinno odnosić się tylko do rzetelnych członków zarządu, którzy prawidłowo wypełniali swoje funkcje.

Udzielenie absolutorium dla członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) jest jednym z kluczowych instrumentów kontroli właścicielskiej. Jest to uchwała zgromadzenia wspólników, która formalnie zatwierdza działalność członka zarządu i zwalnia go z odpowiedzialności wobec spółki za działania podjęte w danym roku obrotowym. Podstawą prawną udzielenia absolutorium jest art. 231 § 2 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych.

W praktyce, choć większość zgromadzeń podejmuje uchwały o udzieleniu absolutorium, to wielu menedżerów nie w pełni rozumie ich rzeczywisty charakter i wynikające z nich konsekwencje. Co więcej, w obrocie funkcjonują liczne nieporozumienia dotyczące znaczenia oraz konsekwencji udzielenia (lub nieudzielenia) absolutorium.

Absolutorium a odpowiedzialność członka zarządu

Fakt udzielenia lub nieudzielenia absolutorium członkom zarządu nie ma żadnego wpływu na kwestię ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej względem osoby trzeciej. Innymi słowy, jeśli dany członek zarządu doprowadził do powstania szkody u osoby trzeciej, to uzyskanie przez niego absolutorium nie ochroni go przed odpowiedzialnością odszkodowawczą. Poszkodowany będzie mógł skutecznie domagać się naprawy zaistniałej szkody - czy to od samej spółki, czy też od danego członka zarządu.

Udzielenie absolutorium nie zwalnia członków organów spółki z o.o. od odpowiedzialności za:

• świadome zgłoszenie do rejestru zawyżonej wartości wkładów niepieniężnych wniesionych przez wspólników (art. 175 § 2 ksh);
• dokonanie niezgodnej z prawem lub umową spółki wypłaty na rzecz wspólnika (art. 198 ksh);
• w przypadku, gdy zgromadzenie wspólników podejmujące uchwałę o udzieleniu absolutorium nie miało wiedzy o szkodzie.

Absolutorium nie w każdej sytuacji uchroni członka zarządu przed odpowiedzialnością. Piastun spółki może odpowiadać wobec niej, gdy pozew o naprawienie wyrządzonej wobec spółki szkody zostanie wniesiony bezpośrednio przez jej wspólnika w ramach tzw. actio pro socio. Jest to możliwe, w sytuacji, gdy spółka nie wytoczyła odpowiedniego powództwa w terminie roku od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego jej szkodę. Udzielenie absolutorium nie skutkuje zwolnieniem członka zarządu z odpowiedzialności za tzw. zawyżenie aportu, tj. zgłoszenie do rejestru zawyżonej wartości wkładów niepieniężnych wniesionych przez wspólników (art. 175 § 2 ksh).

Aby uchwała o udzieleniu absolutorium oznaczała zrzeczenie się przez spółkę roszczeń (obecnych oraz przyszłych) wobec członka zarządu, wspólnikom powinny być znane zdarzenia oraz fakty, których potencjalnie takie zrzeczenie by dotyczyło. Zatem to w interesie samych członków zarządu leży przeprowadzenie rzeczowej dyskusji przed podjęciem uchwały dotyczącej udzielenia absolutorium. W jej trakcie powinny zostać poruszone kwestie obejmujące kluczowe zdarzenia i decyzje dotyczące funkcjonowania spółki w danym roku obrotowym. Warto również zadbać o to, aby przebieg tej dyskusji oraz poruszone kwestie zostały odnotowane w protokole zgromadzenia.

Konsekwencje nieudzielenia absolutorium

Nieudzielenie absolutorium może mieć negatywne konsekwencje dla danego członka zarządu:

• może stanowić podstawę do odwołania go z funkcji członka zarządu;
• może stanowić podstawę dochodzenia od członka zarządu naprawienia szkody na rzecz spółki, w tym uzasadnia wytoczenie powództwa o odszkodowania dla spółki od członka zarządu.

Skutki prawne odmowy absolutorium z wykonania obowiązków korporacyjnych zwykle obejmują odpowiedzialność organizacyjną i cywilną członka organu wobec spółki. Nieudzielenie absolutorium jest sygnałem, że wspólnicy nie są zadowoleni z działalności członka zarządu. Ryzyko odpowiedzialności cywilnej - nieudzielenie absolutorium może sugerować, że członek zarządu działał na szkodę spółki. Odpowiedzialność karna - w przypadku podejrzenia naruszenia prawa (np. przestępstwa gospodarczego), brak absolutorium może być sygnałem dla organów ścigania.

Co zrobić w przypadku nieudzielenia absolutorium?

Czasami zdarza się, że brak absolutorium względem konkretnego członka zarządu nie wynika z obiektywnych przyczyn, lecz jest próbą pozbycia się niewygodnego wspólnika ze spółki. Jeśli członek zarządu uzyska odmową uchwałę, tzn. gdy wspólnicy zadecydowali o nieprzyznaniu mu absolutorium, może zaskarżyć takie rozstrzygnięcie do sądu (w trybie art. 249 lub 252 k.s.h., pod warunkiem, że spełnione są przesłanki do wytoczenia powództwa). Z takiej możliwości nie mogą niestety skorzystać byli członkowie zarządu, którzy w chwili odmowy udzielenia absolutorium nie sprawują już tej funkcji. Sąd nie mógłby zobowiązać spółki do podjęcia uchwały dot. udzielenia absolutorium.

Zaskarżalne są jedynie uchwały podjęte, np. uchwała o nieudzieleniu absolutorium - także spotykana w praktyce. Gdyby wspólnicy zagłosowali za uchwałą o nieudzieleniu absolutorium, doszłoby więc do podjęcia uchwały, a zatem członkowie zarządu mogliby próbować ją zaskarżyć. Potwierdzające powyższą praktykę jest orzeczenie Sądu Okręgowego w Łodzi, zgodnie z którym walne zgromadzenie ORLEN S.A. nie podjęło uchwały o udzieleniu absolutorium członkowi zarządu. Sąd oddalił w całości powództwo akcjonariusza o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwały, wskazując, że w praktyce uchylenie lub uznanie nieważności takiej uchwały przez sąd prowadziłoby jedynie do sytuacji patowej.

Dodatkową możliwością jest skierowanie przeciwko spółce pozwu o zapłatę odszkodowania, pod warunkiem jednak, że brak absolutorium lub odmowa jego udzielenia spowodowała u danej osoby powstanie szkody. Obowiązek jej wykazania obciąża niestety poszkodowanego, a nie spółkę lub poszczególnych wspólników. Żądanie odszkodowania jest alternatywą dla przeprosin lub innej formy rekompensaty - dokładne roszczenie powinno być jednak określone przez danego członka zarządu.

Niekiedy jednak odmowa udzielenia absolutorium może nie wynikać z merytorycznych przesłanek, lecz chęci zaszkodzenia, w tym podważenia zaufania wobec członka zarządu. Taka bezzasadna odmowa udzielenia absolutorium może stanowić podstawę do uznania takiego zachowania za naruszenie dóbr osobistych członka zarządu. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z 10 listopada 2022 r., sygn. akt: II CSKP 1330/22, nieudzielenie absolutorium poprzez niepodjęcie takiej uchwały nie może stanowić naruszenia dóbr osobistych członka zarządu. Brak jej podjęcia wiąże się z dyskrecjonalną decyzją wspólników, a związana z uchwałą czynność prawna nie dochodzi do skutku, w związku z brakiem jej podjęcia. Co za tym idzie, wątpliwości może budzić naruszenie dóbr osobistych na skutek zaniechania lub braku działania.

Inne możliwości dla członków zarządu pojawią się, gdy zgromadzenie wspólników całkowicie pominie w toku zatwierdzenia roku obrotowego podjęcie uchwały dotyczącej udzielenia absolutorium. Gdy odwołanie członka zarządu należy do kompetencji zgromadzenia wspólników, konieczne jest podjęcie przez ten organ odrębnej uchwały w tym zakresie. Warto pamiętać również, że do podjęcia stosownej uchwały wymagane jest jej uprzednie umieszczenie w porządku obrad danego zgromadzenia, gdy odbywa się ono w ramach formalnego zwołania, chyba że na zgromadzeniu są obecni wszyscy wspólnicy i żaden z nich nie sprzeciwia się uzupełnieniu porządku obrad.

Choć udzielenie absolutorium nie jest warunkiem dalszego sprawowania funkcji członka zarządu, a także nie stanowi bezwzględnej ochrony przed odpowiedzialnością, to jednak pełni ono istotną funkcję potwierdzającą prawidłowe wykonywanie obowiązków. Nawet w sytuacji braku udzielenia absolutorium, członek zarządu nie pozostaje bezbronny.

Absolutorium w stowarzyszeniach i jednostkach OSP

Prawo o stowarzyszeniach nic nie mówi o udzielaniu absolutorium dla władz, w tym dla zarządu. Nie ma w ogóle takiego wymogu, aby walne zgromadzenie udzielało lub nie udzielało absolutorium. Wobec czego nie znajdziemy w tej ustawie żadnych wskazówek, jakie działania powinny zostać podjęte po tym, jak zarząd nie otrzymał absolutorium. Zapis o absolutorium może się jednak pojawić w statucie organizacji - wtedy organizacja ma obowiązek stosowania tych zapisów, tak jak i ma obowiązek stosować się do wszystkich innych zapisów swojego statutu.

W statutach Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), zgodnie z wzorcowym statutem ze strony ZG Związku OSP RP, Walne Zebranie Członków jest najwyższą władzą OSP i do jego kompetencji należy m.in. udzielenie absolutorium Zarządowi OSP. Zwyczajowo absolutorium zawsze udziela się za rok sprawozdawczy, a nie za cały okres kadencji zarządu, co ułatwia rozliczenie działalności.

Konsekwencje braku absolutorium w stowarzyszeniach

Jeśli statut stowarzyszenia nie wskazuje żadnych konsekwencji braku absolutorium, wtedy tym bardziej wskazane jest, żeby członkowie stowarzyszenia głosujący za nieudzieleniem absolutorium mieli świadomość tego, co robią i jakie mają intencje. Decyzja zależy bowiem tylko i wyłącznie od nich. Skoro nieudzielenie absolutorium oznacza brak akceptacji działania zarządu (jako całości lub poszczególnych członków tego organu), to członkowie stowarzyszenia powinni zadać sobie pytanie - co dalej? Na czym nam zależy? Czy brak absolutorium oznacza tylko „ostrzeżenie” - wtedy warto wskazać zarządowi, co konkretnie powoduje brak akceptacji pracy zarządu i jakie zmiany są oczekiwane. Może więc być tak, że pomimo braku absolutorium zarząd nadal pozostanie na swoim stanowisku.

Jednak może być też tak, że w opinii walnego zarząd powinien zostać zmieniony. Wtedy członkowie powinni postawić wniosek o odwołanie zarządu i wybór nowego - ale wszystko to powinno być przeprowadzone zgodnie z procedurą zawartą w statucie. Brak absolutorium wyraża brak akceptacji dla zarządu, brak zaufania do niego. Jednak dalsze kroki są uzależnione tylko i wyłącznie od członków stowarzyszenia. Jeśli członkowie stowarzyszenia nie podejmą żadnych dalszych kroków, to w stowarzyszeniu nic się nie zmieni (nie będzie też konsekwencji). Ale może być np. tak, że komisja rewizyjna zwoła walne zebranie, aby zastanowić się nad przyszłością stowarzyszenia (jeśli komisja ma takie uprawnienia), czy mają się odbyć nowe wybory, czy nie. Zebranie może zwołać też sam zarząd.

Można odwołać zarząd na walnym zebraniu sprawozdawczym. Jeśli zarząd nie otrzyma absolutorium, należy postawić wniosek o zmianę zarządu. Takie działanie powinno być przygotowane, z kandydaturami na nowy zarząd i rozeznaniem o poparciu.

Porządek obrad walnego zebrania sprawozdawczego jest proponowany i można go zmienić na potrzeby zrealizowania i podjęcia uchwał. Walne zebranie sprawozdawcze jest najdogodniejszym momentem na takie zmiany, ponieważ nawet jeśli nie będzie kworum w pierwszym terminie, to walne i tak odbędzie się w drugim. Gdyby chciano to zrobić na walnym nadzwyczajnym, mogą wyniknąć problemy związane z zebraniem zgód na jego zwołanie od członków stowarzyszenia, zgodnie ze statutem.

Absolutorium w innych ustawach

Udzielanie absolutorium dla władz pojawia się w kilku ustawach, np. w Prawie spółdzielczym, Ustawie o własności lokali, Ustawie o samorządzie gminnym, Ustawie o samorządzie powiatowym, czy w Kodeksie Spółek Handlowych. Konsekwencje braku absolutorium najdokładniej opisane są w Ustawie o samorządzie gminnym i w Ustawie o samorządzie powiatowym. Z kolei Prawo spółdzielcze jest bardziej „miękkie” - zobowiązuje do głosowania nad udzieleniem absolutorium dla zarządu, ale dalsze konsekwencje pozostawia już w gestii walnego zgromadzenia członków spółdzielni.

• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 994 z późn. zm.): Uchwała rady gminy w sprawie nieudzielenia wójtowi absolutorium, podjęta po upływie 9 miesięcy od dnia wyboru wójta i nie później niż na 9 miesięcy przed zakończeniem kadencji, jest równoznaczna z podjęciem inicjatywy przeprowadzenia referendum w sprawie odwołania wójta. Przed podjęciem uchwały w sprawie udzielenia wójtowi absolutorium rada gminy zapoznaje się z wnioskiem i opinią, o których mowa w art. 18a ust. 3.
• Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 995 z późn. zm.): Uchwała rady powiatu w sprawie nieudzielenia zarządowi absolutorium jest równoznaczna ze złożeniem wniosku o odwołanie zarządu, chyba że po zakończeniu roku budżetowego zarząd powiatu został odwołany z innej przyczyny.
• Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo Spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1560 z późn. zm.): Walne zgromadzenie może odwołać tych członków zarządu, którym nie udzieliło absolutorium (art. 38 § 1 pkt 2), niezależnie od tego, który organ stosownie do postanowień statutu wybiera członków zarządu.

tags: #brak #absolutorium #dla #zarzadu #osp #i