Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i siłami przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze związkowe odznaczeniach.
Historia i Podstawy Prawne Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” został ustanowiony przez Główny Związek Straży Pożarnych RP w 1926 roku. Odznaczenie to zastąpiło nadawany w latach 1922-1926 Srebrny Medal „Za Długoletnią, Nieskazitelną Służbę”. Początkowo, co ciekawe, odznaczenie to, bez względu na stopień, mogło być przyznawane nawet kilka razy tej samej osobie. W 1939 roku, wraz z wybuchem II Wojny Światowej, przyznawanie odznaczeń zostało jednak zawieszone.
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” przyznawany jest do dzisiaj, choć jego podstawy prawne uległy zmianie. Obecnie odznaczenie nadawane jest w myśl uchwały nr 16/V/2018 Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP z dnia 12 września 2018 roku, która obowiązuje od dnia 1 stycznia 2019 roku.
Ogólne Kryteria Nadawania Medalu
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” (złoty, srebrny, brązowy) nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie to przyznawane jest strażakom za wyróżniającą się działalność, energiczne i planowe kierownictwo, a także bohaterstwo i odwagę podczas akcji gaśniczych i ratowniczych.
Medal może być przyznawany zarówno strażakom i pracownikom cywilnym Państwowej Straży Pożarnej, jak i instytucjom oraz organizacjom, w tym Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) i jej członkom, a także osobom działającym w Związku OSP RP. Wspomniane instytucje i organizacje szczebla centralnego muszą współpracować i wspierać Związek OSP RP w realizacji celów statutowych.
Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być przewidziane do uhonorowania Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Przy nadawaniu medalu zachowuje się kolejność w stopniach: brązowy, srebrny, złoty. Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 4 lata.
Brązowy Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” - Szczegółowe Warunki Nadania
Brązowy Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to konkretne wyróżnienie za działalność przeciwpożarową. Poniżej przedstawiono szczegółowe kryteria jego nadawania:
- Dla czynnego członka jednostki operacyjno-technicznej (zespołu ratowniczego) OSP: Medal jest nadawany osobie biorącej bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, która posiada odznakę „Strażak Wzorowy” co najmniej od 3 lat i wyróżnia się nienaganną postawą.
- Dla pozostałych członków OSP: Medal może być nadany po co najmniej 5 latach działalności od osiągnięcia pełnoletniości.
- Dla osób, instytucji oraz organizacji zewnętrznych: Podmioty te, które czynnie wspierają działania przeciwpożarowe i ratownicze, mogą ubiegać się o nadanie medalu po okresie co najmniej 5-letniej działalności lub współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP.
- Dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych: Brązowy medal może być przyznany z okazji 25 lat aktywnej działalności jednostki. Klasa medalu odpowiada jubileuszowi OSP, gdzie 25 lat działalności premiowane jest medalem brązowym, 50 lat - medalem srebrnym, a 75 lat - medalem złotym.
Wygląd i Symbolika Medalu
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” ma kształt krążka o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm. Wykonywany jest, w zależności od rangi odznaczenia, z metalu koloru złotego, srebrnego lub brązowego.
Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać kobiety symbolizująca grecką boginię domowego ogniska i świętego, wiecznego ognia, Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini Westy). Bogini stoi na liściach laurowych, oparta jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA.
Na rewersie znajduje się orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu widnieje napis: ZW.
Baretka i Zasady Noszenia
Baretka Brązowego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” ma wysokość w przedziale 8-10 mm i służy do markowania faktu posiadania odznaczenia. Medal nosi się na lewej stronie piersi, rozmieszczony symetrycznie 5,5 cm powyżej lewej klapy górnej kieszeni kurtki mundurowej.
Kontekst Innych Odznaczeń Związku OSP RP
Warto zaznaczyć, że posiadanie Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” wyższej klasy, a zwłaszcza Złotego Medalu, jest często warunkiem do nadania innych prestiżowych wyróżnień związkowych. Dla przykładu, osoba lub instytucja przewidziane do nadania Złotego Znaku Związku OSP RP powinny posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Podobnie, osoby, instytucje i organizacje przewidziane do nadania Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza również powinny posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Podkreśla to hierarchię i wagę Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” w systemie wyróżnień strażackich.