Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu w Istniejących Budynkach – Informacje i Wymogi

Każdy budynek jest wyposażony w instalację elektryczną, która znacząco ułatwia codzienne funkcjonowanie. Niemniej jej obecność odgrywa również niemałą rolę w momencie, gdy zostanie wzniecony pożar. Jej zadaniem jest wtedy zapewnienie bezawaryjnej pracy urządzeń przeciwpożarowych i bezpieczeństwa osobom przeprowadzającym akcję gaśniczą, narażonym na ewentualne porażenie prądem elektrycznym. Aby było to możliwe, należy zwrócić szczególną uwagę nie tylko na pracę samej instalacji, ale przede wszystkim na obecność przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP).

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu to nieodłączny element instalacji przeciwpożarowej. Jego obowiązkiem jest odcięcie dopływu prądu elektrycznego do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tych, które umożliwiają zasilenie urządzeń wykorzystywanych podczas akcji ratowniczej w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się pożaru oraz zapewnienia bezpiecznych warunków ewakuacji osób zagrożonych. Wyłącznik ten stanowi istotny komponent w systemach bezpieczeństwa pożarowego, którego podstawową funkcją jest natychmiastowe odłączenie zasilania elektrycznego w budynku w przypadku zagrożenia pożarowego (z wyłączeniem urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne).

Podstawa Prawna Stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP)

Wielu przedsiębiorców, jak i osób fizycznych zastanawia się, kiedy wymagany jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Obowiązek stosowania PWP jest powszechnie znany i stosowany od 2002 roku, a regulują go przede wszystkim przepisy zawarte w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami).

Obowiązek Stosowania i Podstawowe Wymogi (§ 183 Rozporządzenia z 2002 r.)

Zgodnie z paragrafem 183 wspomnianego rozporządzenia, przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest obligatoryjnym elementem wyposażenia budynków, jeśli spełnione są następujące warunki:

• Kubatura: Jest wymagany w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³.
• Zagrożenie wybuchem: Obowiązek dotyczy również budynków lub stref pożarowych zawierających strefy zagrożone wybuchem.

Przykłady obiektów, w których często wymagany jest PWP, to m.in. stadiony, hale sportowe, centra handlowe, budynki mieszkalne wielorodzinne, budynki usługowe, szkoły, przedszkola, magazyny i hale produkcyjne. Dotyczy to zarówno budynków nowych, jak i istniejących, w których istnieje niebezpieczeństwo pożaru, jak i wybuchu.

Rozporządzenie precyzuje również dodatkowe wymogi:

• Lokalizacja: Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany.
• Zakres odcięcia: Odcina dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru (np. oświetlenie awaryjne, wentylacja pożarowa, pompy pożarowe, czy zasilanie maszynowni dźwigu, jeśli takowa jest wymagana).
• Brak samoczynnego załączenia: Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.

Ewolucja Przepisów i Wymagania Techniczne

Początkowo, w myśl rozporządzenia z 2002 roku, nie powstały żadne akty wykonawcze normalizujące wymagania dotyczące budowy oraz funkcjonalności PWP. Projektanci zgodnie z powszechną wiedzą techniczną projektowali PWP w oparciu o dostępne na rynku urządzenia, co powodowało, że praktycznie każdy PWP wykonany na obiekcie mógł różnić się budową, parametrami, wyglądem użytych elementów składowych oraz funkcjonalnością. W efekcie wprowadzało to utrudnienia w obsłudze oraz konserwacji takich rozwiązań z uwagi na brak unifikacji.

Sytuacja zmieniła się w 2016 roku wraz z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku [2], w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami). Określiło ono sposób deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych zgodnie z krajowym systemem oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.

W tym systemie przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) został zakwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne). Na PWP wymagany jest krajowy system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1. System ten określa działania producenta związane z oceną i weryfikacją stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego, a także zakres tej oceny i weryfikacji, przeprowadzanej na zlecenie producenta przez jednostkę certyfikującą lub laboratorium badawcze akredytowane zgodnie z ustawą z dnia 13 kwietnia 2016 r. [3] o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.

Z uwagi na powyższe, aby wprowadzić do obrotu Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu, należy go wykonać na podstawie krajowej specyfikacji technicznej. W przypadku PWP nie występuje Polska Norma, dlatego kluczowa stała się Krajowa Ocena Techniczna (KOT), która określa typ wyrobu budowlanego. Należy przez to rozumieć zestaw reprezentatywnych poziomów lub klas właściwości użytkowych w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk i zamierzonego zastosowania wyrobu budowlanego. Skutkuje to wydaniem krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych - dokumentu wymaganego do sporządzenia krajowej deklaracji właściwości użytkowych.

Do rozporządzenia [2] wprowadzono okres przejściowy, który był corocznie przedłużany aż do 2021 roku. Dopiero Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. [4] nie wydłużyło okresu przejściowego dla PWP. Z dniem 1 stycznia 2021 roku zaczął obowiązywać krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych dla PWP w postaci zestawu, składającego się z:

• urządzeń uruchamiających,
• urządzeń sygnalizujących,
• urządzeń wykonawczych.

Niestety, do 23 marca 2022 r. „prawo było martwe”, ponieważ na rynku nie było certyfikowanego wyrobu w postaci Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP.

Dopuszczenie Jednostkowe

W okresie przejściowym, w związku z brakiem certyfikowanych wyrobów PWP na rynku, wprowadzano je do obrotu na podstawie dopuszczenia jednostkowego, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych [5] z dnia 16 kwietnia 2004 r. Artykuł ten ma zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach: dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia ze względu na specjalne, niestandardowe potrzeby, przeznaczonego do jednego, konkretnego zastosowania, często wymagającego dostosowania urządzeń produkcyjnych do jego wytworzenia (GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [6]).

Natomiast droga jednostkowego dopuszczenia została wyłączona z możliwości wprowadzenia do obrotu wyrobów budowlanych w postaci PWP w zakresie powszechnie dostępnych urządzeń z certyfikatem stałości właściwości użytkowych, objętych Krajową Oceną Techniczną KOT, od 23 marca 2022 r. Procedura dopuszczenia jednostkowego nie jest rozwiązaniem zamiennym dla urządzeń dopuszczonych do obrotu i odpowiednio oznakowanych znakiem budowlanym, w tym dla Przeciwpożarowych Wyłączników Prądu, chyba że wymagane są specjalne, niestandardowe wymagania dla urządzenia i/lub obiektu budowlanego, których nie spełnia urządzenie objęte Krajową Oceną Techniczną KOT.

Krajowa Ocena Techniczna (KOT) jako Dokument Odniesienia

Obecnie Krajowa Ocena Techniczna (KOT) staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego, jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu. Stanowi ona stanowisko z wymaganiami, tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego. Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu stanowią ustalenia zawarte w KOT. Podstawowe wymagania dla urządzeń budowlanych są wymienione w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy [8] z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

Wymagania dla Istniejących Budynków

Modernizacja Instalacji Elektrycznej a PWP

Kwestie dostosowania budynków istniejących do przepisów ppoż. reguluje między innymi ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225 z późn. zm.), a konkretnie § 207 ust.W przypadku starych budynków, takich jak budynek mieszkalny 8-piętrowy z piwnicą, 5 mieszkaniami na piętro, 2 windami i lokalem użytkowym na parterze, podczas kładzenia nowej instalacji elektrycznej (WLZ, oświetlenie klatek itp.) powinno się również montować instalacje elektryczne ppoż., np. oświetlenie awaryjne oraz PWP, jeśli projekt tego wymaga. Projekt wymiany instalacji elektrycznej wymaga również uwzględnienia różnych aspektów, takich jak zasilanie budynku, szafa zbiorczo-pomiarowa lokali mieszkalnych i administracji (ADM). W skład ADM wchodzi oświetlenie podstawowe i awaryjne, zasilanie domofonów, gniazd, pomieszczeń technicznych, zasilania maszynowni dźwigu, opcjonalnie instalacji oddymiania, jeśli takowa jest wymagana. To, czy jest wymóg instalacji przeciwpożarowej/oddymiania, określa biegły strażak w zakresie p.poż., który wydaje warunki do projektu, a na końcu zatwierdza go pieczątką. Jeżeli jest winda, to instalacja oddymiania będzie wymagana. Budynek będzie musiał mieć wyłącznik p.poż. ze względu na kubaturę.

Przeglądy Techniczne i Oznakowanie

Wyłącznik PPOŻ, podobnie jak inne instalacje przeciwpożarowe w obiekcie, aby był sprawny, musi zostać poddany przeglądowi technicznemu. W aktualnie obowiązujących przepisach zostały określone czynności, jakie należy wykonać podczas przeglądu. Jest to przede wszystkim fizyczne sprawdzenie zadziałania wyłącznika, czy odłącza dopływ energii elektrycznej do budynku. Ponadto sprawdzany jest stan szkieł w przyciskach wyzwalających i oznakowanie. Przegląd wyłącznika przeciwpożarowego należy zlecić specjalistom, posiadającym odpowiednie uprawnienia do wykonywania przeglądu technicznego.

W myśl rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm. [7]), przeciwpożarowe wyłączniki prądu są urządzeniami przeciwpożarowymi i w związku z tym powinny zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.

Funkcjonowanie i Komponenty PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu to istotny komponent w systemach bezpieczeństwa pożarowego, którego podstawową funkcją jest natychmiastowe odłączenie zasilania elektrycznego w budynku w przypadku zagrożenia pożarowego (z wyłączeniem urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne). Dzięki temu niweluje się ryzyko rozprzestrzeniania się ognia spowodowanego iskrzeniem czy zwarciem instalacji.

PWP nie tylko zwiększa bezpieczeństwo osób przebywających w budynku, ale również chroni mienie oraz infrastrukturę energetyczną przed dalszymi uszkodzeniami. Aby przeciwpożarowy wyłącznik prądu mógł skutecznie pełnić swoją rolę, musi spełniać wymogi techniczne oraz składać się z precyzyjnie dobranych komponentów. Kluczowym elementem jest mechanizm szybkiego odłączania zasilania elektrycznego.

W skład przeciwpożarowego wyłącznika prądu wchodzą komponenty takie jak:

• urządzenia uruchamiające (np. „czerwony przycisk”);
• urządzenia sygnalizujące;
• urządzenia wykonawcze (aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP, sterowany przy pomocy przycisku, zazwyczaj jest instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej).

Lokalizacja i Oznakowanie PWP

Prawidłowe umiejscowienie przeciwpożarowego wyłącznika prądu w budynku jest kluczowe dla zapewnienia skutecznej ochrony przeciwpożarowej. Lokalizacja tego urządzenia powinna być dobrze przemyślana, aby był on łatwo dostępny dla personelu ratunkowego oraz osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo budynku. Przepisy zalecają, aby wyłącznik znajdował się w strategicznym miejscu, blisko głównego wejścia lub na klatce schodowej, co pozwala na szybki dostęp w sytuacji awaryjnej.

Lokalizacja PWP musi również uwzględniać aspekty związane z warunkami panującymi w budynku, takie jak dostępność dla osób niepełnosprawnych oraz adaptacja do specyfiki przestrzeni, której może dotyczyć np. zwiększony ruch ludzi w centrach handlowych czy miejscach rozrywki. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być odpowiednio oznakowany.

Podsumowanie

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) jest kluczowym elementem bezpieczeństwa pożarowego w budynkach, szczególnie tych o kubaturze powyżej 1000 m³ lub w strefach zagrożonych wybuchem. Obowiązek jego stosowania istnieje od 2002 roku, a ewolucja przepisów doprowadziła do ujednolicenia wymagań technicznych poprzez wprowadzenie Krajowej Oceny Technicznej (KOT) jako dokumentu odniesienia i wymóg krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych. Należy pamiętać, że PWP jako urządzenie przeciwpożarowe musi być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę ppoż., regularnie przeglądane i odpowiednio oznakowane. W istniejących budynkach modernizacja instalacji elektrycznej często wiąże się z koniecznością jego instalacji, zgodnie z wytycznymi biegłego strażaka.

Bibliografia

• [1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami).
• [2] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku, w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami).
• [3] USTAWA z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).
• [4] Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r. poz. 2297).
• [5] USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
• [6] GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych.
• [7] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.).
• [8] USTAWA z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. 1994 Nr 89 poz. 414).

tags: #budynek #istniejacy #a #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu